i

B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH OÀN QUANG LUÂN

TIP CN VN CA H NGHÈO TI NGÂN HÀNG CHÍNH
SÁCH XÃ HI QUN 6, THÀNH PH H CHÍ MINHLUN VN THC S KINH T

Ging viên hng dn:
GS-TS HOÀNG TH CHNH

TP.H Chí Minh, nm 2012
ii

B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH


t tit kim và vay vn và các h gia ình tham gia kho sát trên a bàn ã to iu
kin và h tr cho tôi rt nhiu trong quá trình kho sát d liu  nghiên cu lun
vn này.
Và cui cùng tôi xin cm n s giúp  , ng viên v m!t tinh thn c∀a tt c
nhng ngi thân trong gia ình, bn bè và #ng nghip.
Mt ln na tôi xin c g∃i li tri ân n toàn th thy cô, #ng nghip, bn
bè và gia ình.
iv

LI CAM KT

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên cu c∀a riêng tôi. Các s liu, kt
qu nêu trong lun vn là trung thc và cha t%ng c ai công b trong bt k& công
trình nào khác.
Các s liu, kt qu do trc tip tác gi thu thp, thng kê và x∃ lý. Các ngu#n
d liu khác c tác gi s∃ dng trong lun vn u có ghi ngu#n trích dn và xut
x.

Tp. H# Chí Minh, nm 2012
Ngi thc hin lun vn


1.2.2 Cho vay t∋ng h0 kiu ngân hàng Grameen: 15
1.3.4 Ngân hàng làng xã t qun (Hi(p h,i tit ki(m và cho vay): 19
1.4 C∋ ch h1n ch thông tin b.t cân x∃ng c a ph∋ng th∃c cho vay theo nhóm:
21
1.4.1 S ch2n l2c c a ng−i cùng nhóm: 21
1.4.2 S giám sát c a nh3ng ng−i cùng nhóm: 22
1.4.3 Các !,ng c∋ khuyn khích !,ng (dynamic incentives): 22 vi

1.4.4 L4ch trình tr n& th−ng xuyên: 23
1.4.5 Thay th tài sn th ch.p: 24
1.5 Ngân hàng Chính sách Xã h,i Vi(t Nam và ph∋ng th∃c tip c/n h, nghèo
c a Ngân hàng: 26
1.5.1 S ra !−i c a ngân hàng Chính sách Xã h,i: 26
1.5.2 5c !im ph∋ng th∃c tip c/n ng−i nghèo c a các t6 ch∃c TCVM t1i
Vi(t Nam và ph∋ng th∃c tip c/n h, nghèo c a NHCSXH Vi(t Nam: 27
1.6 T6ng quan các nghiên c∃u trc v∀ cho h, nghèo vay vn và khung phân
tích c a !∀ tài: 30
1.6.1 T6ng quan nghiên c∃u trc: 30
1.6.2 Khung phân tích c a !∀ tài: 34
CHNG II:HOT NG CHO H NGHÈO VAY VN CA NHCSXH
QUN 6 37
2.1 Ch∋ng trình cho h, nghèo vay vn c a NHCSXH: 37
2.1.1 Quy trình cho h, nghèo vay vn c a NHCSXH: 37
2.1.2 Kt qu thc hi(n ch∋ng trình cho h, nghèo vay vn ! sn xu.t kinh
doanh t1i chi nhánh NHCSXH qu/n 6: 38
2.2 Ph∋ng th∃c tip c/n h, nghèo c a NHCSXH qu/n 6: 39
2.2.1 Thc hi(n y thác cho vay t7ng phn qua các t6 ch∃c chính tr4-xã h,i t1i

4.1.5 i∀u ki(n nhà 9: 65
4.1.6 Thu nh/p bình quân: 67
4.1.7 Tham gia vào các t6 ch∃c chính tr4-xã h,i !4a ph∋ng: 68
4.1.8 Phân lo1i h, nghèo theo thang !o m∃c !, nghèo: 68
4.2 Phân tích các yu t nh h9ng !n kh nng tip c/n vn c a NHCSXH
qu/n 6: 69
4.2.1 Các yu t nh h9ng !n kh nng kh nng tip c/n vn c a
NHCSXH: 69
4.2.2 Kim !4nh mô hình Binary Logistic: 71 viii

4.3 Các tn t1i trong vi(c v/n d#ng ho1t !,ng cho h, nghèo vay vn c a
NHCSXH qu/n 6: 73
4.3.1 S ch2n l2c c a ng−i cùng nhóm: 74
4.3.2 S giám sát c a ng−i cùng nhóm: 75
4.3.3 Các !,ng c∋ khuyn khích !,ng: 76
4.3.4 L4ch trình tr n&: 78
4.3.5 Thay th tài sn th ch.p: 78
4.4 Nh/n xét c a các h,i Liên hi(p Ph# n3 ph−ng v∀ Ch∋ng trình cho h,
nghèo vay vn c a NHCSXH: 79
4.4.1 K ho1ch phân b6 vn: 79
4.4.2 Vai trò thay th tài sn th ch.p và ch4u trách nhi(m thu hi n& !2ng
c a các t6 ch∃c CT-XH: 80
4.4.3 Th;m !4nh m#c !ích vay vn, kim tra và giám sát !i t&ng s< d#ng
vn: 80
4.4.4 Nh/n !4nh nh3ng !i∀u ki(n quyt !4nh !n kh nng tip c/n ngun vn
Ngân hàng c a h, nghèo: 81
KT LUN CHNG IV: 83
x

DANH MC HÌNH

Hình 1.1: s∋ ! cho vay theo nhóm theo mô hình ngân hàng Grameen 16

Hình 1.2: khung phân tích 35

Hình 2.1 quy trình cho h, nghèo vay vn c a NHCSXH 37

Hình 4.1: trình !, h2c v.n c a ch h, vay vn 60

Hình 4.2: trình !, h2c v.n gi3a h, vay vn NHCSXH và các TCTCVM khác61

Hình 4.3: t: l( ph# thu,c c a h, nghèo 62

Hình 4.4: s ng−i ph# thu,c c a h, nghèo vay vn NHCSXH và các TCTCVM
khác 63


Bng 3.2: Các bin phân tích 58

Bng 4.1: Trình !, h2c v.n c a ch h, 60

Bng 4.2: Thông tin c∋ bn tình hình kinh t-xã h,i c a h, gia !ình 63

Bng 4.3: T6ng h&p tài sn h, gia !ình 65

Bng 4.4: Ch≅ s tài sn theo thang !o h, nghèo qu8 CEP 65

Bng 4.5: Tình hình nhà 9 c a h, nghèo 66

Bng 4.6 : S9 h3u nhà và vay vn 67

Bng 4.7: Ch≅ s nhà 9 theo thang !o h, nghèo qu8 CEP 67

Bng 4.8: Phân lo1i m∃c thu nh/p bình quân c a h, nghèo theo thang !o m∃c
!, nghèo c a qu8 CEP 68

Bng 4.9: Phân lo1i h, nghèo vay vn theo thang !o h, nghèo c a qu: CEP 69

Bng 4.10: Kt qu c l&ng mô hình Binary logistic 70

Bng 4.11: c l&ng xác su.t vay vn NHCSXH theo tác !,ng biên c a t7ng
yu t 71

Bng 4.12: Kim !4nh Omnibus v∀ s phù h&p c a mô hình 72

Bng 4.13: Kt qu kim !4nh mô hình thông qua bng giá tr4 kΑ v2ng và xác
su.t 72

1. S cn thit c a !∀ tài:
Vit Nam ang trong tin trình thc hin nn kinh t th trng nh hng xã
hi ch∀ ngh)a, vic tng tr∗ng kinh t phi gn lin vi bo m tin b và công
b+ng xã hi ngay trong t%ng bc phát trin. Do vy, trong thi gian qua Nhà nc
ã ban hành và thc hin nhiu chính sách nh+m m bo thc hin công b+ng xã
hi, c th là vic thc hin mc tiêu xoá ói gim nghèo và t%ng bc nâng cao thu
nhp c∀a ngi dân là nhim v quan trng và xuyên sut trong quá trình phát trin
t nc.
Quan im ngi nghèo là nhng ngi cn c tr giúp, nên trc ây các
chng trình chính sách h tr ngi nghèo thng là h tr không hoàn li. Tuy
nhiên, phng thc này thng b hn ch v quy mô và hiu qu do các ngu#n lc
có hn.  khc phc hn ch này, phng thc tài tr không hoàn li có xu hng
c thay b∗i phng thc tài tr có hoàn li c∀a tín dng nh+m duy trì ngu#n cung
cp tài chính và có iu kin m∗ rng quy mô tín dng chính sách. Thông qua
phng thc này, các mc tiêu chính sách c áp ng mt cách ch∀ ng và hiu
qu hn; kh nng tip cn tt hn n các ngu#n tài chính s, giúp cho các h gia
ình nghèo có thêm c hi thoát ra khi vòng lu−n qu−n c∀a s nghèo ói.
Trong nhng nm gn ây, Vit Nam kiên trì phát trin các loi hình t chc,
các hình thc tín dng nh+m cung cp các dch v tài chính cho ngi nghèo. Các t
chc tài chính vi mô (TCTCVM) ngày càng phát trin và a dng v hình thc,
phng thc tip cn ngi nghèo ã ci thin kh nng tip cn vn c∀a h nghèo
và nâng cao hiu qu hot ng c∀a các TCTCVM. Trong ó Ngân hàng Chính sách
Xã hi (NHCSXH) c xem là t chc tài chính vi mô chính thc có quy mô và
lng khách hàng ln nht ti Vit Nam. c ánh giá là mt kênh dn vn áng
tin cy chuyên trách phc v ngi nghèo và các i tng chính sách khác; Ngân
hàng ã xây dng phng thc tip cn ngi nghèo mang tính !c thù riêng là
phng thc u. thác cho vay thông qua các t chc chính tr-xã hi, cng #ng dân
c thông qua vic hình thành các t tit kim và vay vn (TK&VV) vi phng
3

- Chính sách h tr lãi sut c∀a Chính ph∀ có làm tng kh nng ngi nghèo
tip cn c vn NHCSXH?
- Các yu t nào nh h∗ng n kh nng tip cn ngu#n vn NHCSXH c∀a
ngi nghèo trên a bàn qun 6?
4. i t&ng nghiên c∃u:
Do thi gian và các ngu#n lc khác có hn nên hc viên gii hn i tng
nghiên cu c∀a  tài là nhng h nghèo (có mã s h nghèo) và có vay vn t% các
t chc tài chính và phm vi nghiên cu là a bàn qun 6-TP.HCM.
 tài ch tp trung tìm hiu phng thc tip cn ngi nghèo hin nay c∀a
Ngân hàng và nhng yu t nh h∗ng n kh nng tip cn vn t% NHCSXH c∀a
các h nghèo trên a bàn qun 6.
5. Ph∋ng pháp nghiên c∃u:
Ph∋ng pháp thng kê mô t:
Phng pháp thng kê mô t là phng pháp khá thông dng trong nghiên
cu, là cách thc thu thp thông tin, s liu kim chng nhng gi thuyt ho!c 
gii quyt nhng vn  có liên quan n i tng nghiên cu. Trong  tài, hc
viên s∃ dng phng pháp thng kê mô t  phân tích, ánh giá tình hình i sng,
thu nhp và ch tiêu c∀a h nghèo trên a bàn qun 6.
Ph∋ng pháp hi quy logit:
ây là phng pháp nghiên cu nh+m lng hóa mi quan h v lng gia
các yu t quan sát.  phân tích, mi tng quan a bin gia các ch tiêu kinh t
xã hi vi kh nng tip cn vn t% NHCSXH c∀a các h nghèo.
 ánh giá mô hình và kt lun giá tr c∀a mô hình h#i qui, các kim nh
thng kê c bn s∃ dng bao g#m: kim nh Wald; Kim nh Omnibus v s phù
hp c∀a mô hình, kim nh gi thuyt c∀a mô hình, hin tng a cng tuyn. 4

CHNG I
C S LÝ LUN V) CÁC PHNG TH∗C TIP CN NGI NGHÈO
TRONG TÀI CHÍNH VI MÔ VÀ PHNG TH∗C TIP CN NGI
NGHÈO CA NHCSXH VI+T NAM.
Xut phát t% các !c trng v tín dng, i tng cho vay, mc ích và cách
thc cho vay, NHCSXH ang cung cp các dch v tài chính vi mô cho i tng là
h nghèo, các i tng chính sách theo quy nh c∀a Chính ph∀, qua ó th hin rõ
mình có hot ng nh mt t chc tài chính vi mô (TCVM). NHCSXH ch áp dng
thng nht trong toàn h thng mt phng thc cho vay duy nht i vi Chng
trình cho h nghèo vay vn và mt s chng trình trng tâm khác (cho vay gii
quyt vic làm, cho hc sinh-sinh viên vay vn) là thc hin cho vay thông qua u.
thác cho các t chc chính tr và các t TK&VV; trong ó t chc và hot ng c∀a
các t TK&VV có nhiu !c trng da trên nn tng phng thc cho vay theo
nhóm c∀a ngân hàng Grameen (Bangladesh). Do vy,  tài tp trung vào phân tích
phng thc cho vay theo nhóm c∀a ngân hàng Grameen.
Các ni dung này thuc phm vi nghiên cu c∀a tài chính vi mô, nên khái
nim v ngi nghèo trong  tài này là khái nim v ngi nghèo theo nh ngh)a
c∀a TCVM và s∃ dng các nghiên cu v tài chính vi mô. Chng này cung cp các
c s∗ lý lun v các phng thc tip cn ngi nghèo trong tài chính vi mô và tp
trung vào l)nh vc tín dng, các c s∗ lý lun này làm c s∗ cho vic phân tích
phng thc tip cn ngi nghèo c∀a NHCSXH và làm nn tng  phát trin
khung phân tích c  cp trong chng tip theo.
1.1. Tài chính vi mô và tác !,ng c a tài chính vi mô !n quá trình gim nghèo:
1.1.1 Khái ni(m v∀ tài chính vi mô:
TCVM là mt dng c∀a dch v tài chính ngân hàng, liên quan n vic cung
cp các dch v tài chính c bn nh tín dng, các khon tit kim, hp #ng cho
thuê, cung cp tài chính hp lý , c ch bo him và g∃i tin qua ngân hàng, các t 6

7

1.1.2 Nguyên nhân nghèo !ói và ng−i nghèo trong tài chính vi mô:
1.1.2.1 Nguyên nhân nghèo !ói:
Nghèo ói là hu qu an xen c∀a nhiu yu t, tuy nhiên có th phân chia ói
nghèo nc ta thành 02 nhóm sau (Anh Huy, 2010):
Nhóm nguyên nhân do bn thân ng−i nghèo:
- Thin vn: ây là mt nguyên nhân ch∀ yu nht, có th nói thiu vn là lc
cn ln nht hn ch s phát trin sn xut và nâng cao i sng c∀a h nghèo.
- Thiu kinh nghim và kin thc trong l)nh vc sn xut, kinh doanh: s hn
ch trong vic tip cn các kin thc v sn xut kinh doanh mi, thiu kinh nghim
ã dn n hiu qu sn xut thp và không hiu qu.
- Bnh tt và kh nng lao ng (sc khe kém, tàn tt) c/ng là yu t −y
con ngi vào tình trng nghèo ói.
- Quá nhiu ngi ph thuc, ây c/ng là mt trong nhng nguyên nhân dn
n ói nghèo do thu nhp b chia nh.
- Không có c hi tìm c vic làm phù hp do hn ch trình , k∋ nng và
k. lut trong lao ng.
- S t ty, m!c cm ho!c chp nhn xem nh s phn v chính hoàn cnh c∀a
mình.
Nhóm nguyên nhân xã h,i:
i vi khu vc thành th, do tính chuyên môn hóa cao và mc tiêu ti a hóa
li nhun nên kh nng ào thi lao ng là khá cao, !c bit là lao ng gin n
nh may m!c, công nhân các b phn ch bin sn ph−m (n gin). Ngoài ra còn do
nh h∗ng t% mt s chính sách c∀a nhà nc nh cm lu thông xe ba bánh, gii
tõa v)a hè, ch c/,



9

- #ng thi ây là i tng cho vay có chi phí cp xét tín dng rt cao. Vi
nhng quy trình cp xét tín dng c∀a h thng ngân hàng thng mi, các hp #ng
tín dng 5 t. và 10 t. thì các th∀ tc cp xét là nh nhau, nhân viên ngân hàng có
tâm lý và xu hng mun cho vay nhng khon vay ln nh+m tng hiu qu kinh t
theo quy mô, gim thiu chi phí th∀ tc trên mt n v tin cho vay. iu này làm
cho khu vc này “th ” trc nhng khon vay vi mô (khon vay nh) cho các
doanh nghip nông thôn quy mô nh, các h gia ình thu nhp thp, ngi nghèo,
các nông dân không có t th chp, làm cho các i tng này b “bt ra” khi
nhng c hi tip cn nhng dch v tài chính (trong ó có các khon tín dng vi
mô)  h phát trin sn xut, to thu nhp, ci thin cuc sng gia ình.
M!t khác, nhìn t% góc  c∀a ngi nghèo vi các dch v c∀a khu vc tài
chính chính thc, chúng ta thy r+ng, i vi h khu vc tài chính chính thc có quá
nhiu th∀ tc rc ri, cùng các th∀ tc cp xét, chm im tín dng nghiêm ng!t, yêu
cu th chp,… khin cho h không th áp ng. Vic tip cn ngu#n vn tín dng
phát trin kinh t gia ình i vi h gn nh là không th.
Theo các nhà lý thuyt kinh t hc thì “vòng lu−n qu−n nghèo ói” s, c eo
ui h mãi cho ti khi nào h nm bt c ngu#n vn sn xut kinh doanh  tng
thu nhp. Thu nhp tng s, dn ti tit kim tng và i sng ngi dân c ci
thin. Vi khon tit kim ln hn và kh nng tip cn ti các ngu#n vn c duy
trì, ngi dân li có th tip tc m∗ rng sn xut, tng thu nhp. Quá trình này s, i
theo mt vòng xoáy vi chiu hng lên trên. Ngh)a là i sng c∀a ngi dân s,
tip tc tng lên theo mi chu k& u t và tit kim nh vy, nh vy h mi phá v
c cái vòng lu−n qu−n nêu trên, song vi c ch hot ng c∀a khu vc tài chính
chính thc nh trên, c hi thoát nghèo c∀a h là rt khó khn (Mnh, 2009).
1.1.3 Tác !,ng c a tài chính vi mô !n quá trình gim nghèo:
1.1.3.1 S cn thit phi h0 tr& ng−i nghèo:
Hn ch v kh nng tip cn các ngu#n lc, trong ó có ngu#n vn c

ra mt lp ngi nghèo th hai do h thiu các ngu#n vn và gim nh0 các tác ng
trc ó c∀a h thng an sinh thuc h thng các hp tác xã, doanh nghip nhà nc.
Khía cnh tn hi c∀a h bao g#m vic thiu tip cn ngu#n tài chính và các dch v
t% các t chc tài chính chính thc ngh) r+ng h không có kh nng v tín dng. 11

Theo ào Vn Hùng (2005) các dch v tài chính s, giúp ngi nghèo m∗
rng hot ng kinh t, tng thu nhp và tài sn, #ng thi c/ng làm tng lòng t tin
c∀a h. Tip cn tín dng s, cung cp bo m kinh t do tài chính vi mô có th có
nhng tác ng tích cc sau:
Th nht, tài chính vi mô s, giúp ngi nghèo u tranh vi ói nghèo b+ng
vic ci thin thu nhp. Mc  nhân lc trong h gia ình và vn có th tng lên do
các ngu#n thu b sung. Vn b sung này s, giúp các h gia ình phát trin các hot
ng sinh li mi ho!c m∗ rng quy mô kinh doanh hin ti. Tài chính vi mô c
mong i làm gim các chi phí c hi v các tài sn nghiêng v vn, khuyn khích
vic s∃ dng các công ngh tit kim sc lao ng trong sn xut và tng cng kh
nng c∀a các h gia ình trong vic m∗ rng sn xut nông nghip và phi nông
nghip.
Th hai, tài chính vi mô s, làm gim bt s tn hi gây ra b∗ các tác ng
tht thng nh thm ha thiên nhiên, bnh tt, nhng th mà ngi nghèo d2 b nh
h∗ng. V khía cnh kinh t, nhng tác ng trên c hiu là mc tng không d
oán c∀a tin tr ra vt quá tin thu vào và lu#ng tin. Tài chính vi mô s, giúp gii
quyt các vn  v lu#ng tin, giúp tránh c vay tin vi chi phí cao t% các ngu#n
không chính thc và do ó gim mc  mua bán kh−n cp các tài sn sn xut vi
giá thp hn.
Th ba, tài chính vi mô có th to kh nng cho ngi nghèo và ph n thông
qua vic tng cng kh nng tip cn tín dng. Tín dng c/ng có ngh)a là c v trí
kinh t và xã hi c∀a h trong gia ình và công #ng s, tng lên.

 thông tin bt cân xng nh h∗ng n c hai phía-bên cho vay và bên vay-trong
hot ng tín dng. Tuy nhiên trong quan h tín dng, ngân hàng là phía phi gánh
chu nhiu r∀i ro hn khi ngu#n vn c∀a h mt mc  nào ó vt quá tm kim
soát c∀a h. Hai hành vi ph bin nht do thông tin bt cân xng gây ra là la chn
bt li và tâm lý . li
La ch2n b.t l&i (adverse selection): là hành ng xy ra trc khi ký kt
hp #ng c∀a mt bên có nhiu thông tin có th gây tn hi cho bên có ít thông tin
hn. Tình trng thông tin bt cân xng xy ra khi ngân hàng hiu bit v khách hàng 13

và d án kinh doanh c∀a khách hàng ít hn khách hàng. Vic khách hàng che y
nhng thông tin liên quan liên quan n h và d án ã gây ra khó khn cho các
ngân hàng trong vic xác nh c nhng khách hàng thc s tim nng, và nhng
d án có hiu qu  m bo kh nng thu h#i n (Hu&nh Th Du, 2005).
Tâm lý : l1i (hay r∀i ro o c-moral hazard) là hành ng c∀a bên có nhiu
thông tin hn thc hin sau khi ký kt hp #ng có th gây tn hi cho bên có ít
thông tin hn. Hin tng tâm lý . li xy ra sau khi ký kt hp #ng tín dng.
Khách hàng vay vn có ngh)a v s∃ dng vn úng mc ích ã xác nh trong hp
#ng tín dng.  m bo kh nng thu h#i vn, ngân hàng phi thng xuyên tin
hành giám sát quá trình s∃ dng vn c∀a khách hàng. Tuy nhiên, vic giám sát quá
quá trình s∃ dng vn vay c∀a khách hàng là rt khó khn và tn kém. Khi ó, khách
hàng d2 nãy sinh tâm lý tc trách trong vic s∃ dng vn vay, không n lc ti a
trong vic khc phc nhng khó khn trong quá trình thc hin d án ho!c c tình s∃
dng vn vay vào d án khác có  r∀i ro và li nhun k& vng cao hn (Hu&nh Th
Du, 2005). Ví d: mt TCTCVM không d2 dàng nhn ra s thiu c gng trong hoàn
tr c∀a ngi vay, nó c/ng không th xác nh c gì gây ra s thiu c gng c∀a
khách hàng trái vi s kém may mn hay nhng tác nhân t% bên ngoài.
Trong hot ng tín dng các ngân hàng luôn có ít thông tin hn v d án, v