B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
NGUYN TH HNH

NGHÈO ÓI  NÔNG THÔN TNH THÁI NGUYÊN:
CÁC NHÂN T NH HNG VÀ GII PHÁP LUN VN THC S KINH T
THÀNH PH H CHÍ MINH, NM 2011
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH


Tôi xin cam đoan lun vn này hoàn toàn do tôi thc hin. Các s liu điu tra
là trung thc , các đon trích dn và s liu s dng trong lun vn đu đc dn
ngun và có đ chính xác cao nht trong phm vi hiu bit ca tôi. Các kt qu
nghiên cu là trung thc và cha tng đc công b trong bt kì nghiên cu nào
trc đây. Tp. H Chí Minh, ngày 18 tháng 12 nm 2011
Tác gi
Nguyn Th Hnh
2

LI CM N

 hoàn thành lun vn này , tôi xin đc bày t lòng bit n chân thành và
s cm kích sâu sc đn Quý Thy Cô thuc trng i hc Kinh t TP. H Chí
Minh nói chung và Khoa Kinh t phát trin nói riêng đã tham gia ging dy, h tr
nghiên cu và giúp đ tôi hoàn thành lun vn này.
c bit cm n thy inh Phi H, ngi đã hng dn khoa hc cho tôi
trong sut quá trình nghiên cu và thc hin lun vn này.
Cui cùng, xin đc gi li cm n đn gia đình, bn b̀ và đng nghip ca
tôi, nhng ngi đã luôn đng viên và giúp đ tôi trong sut quá trình thc hin.
2.1.1.3. Con đng phát trin theo quan đim tng trng và phát
trin kinh t
14
2.1.2. Mt s lý thuyt v tng trng và phát trin kinh t
16
2.1.2.1. Mô hình David Ricardo (1772-1823)
16
2.1.2.2. Lý thuyt tng trng kinh t ca Harrod – Domar
16
2.1.2.3. Lý thuyt v vai trò nông nghip đi vi tng trng kinh t
17
2.1.3. Mi quan h gia phát trin kinh t và phát trin xã hi
19
2.1.4. Nhng vn đ c bn v đói nghèo
20
2.1.4.1. Khái nim, chun mc đánh giá đói nghèo ca th gii
21
2.1.4.2. Khái nim, chun mc đánh giá h nghèo  Vit Nam
22
2.1.4.3. c đim xóa đói gim nghèo trong điu kin vùng Núi và
Trung du Bc B nc ta
24
2.2. LÝ LUN, GI THIT KHOA HC
27
CHNG III: TNG QUAN V KINH T XÃ HI VÀ TÌNH
TRNG NGHÈO ÓI TI TNH THÁI NGUYÊN
29 4

4.2.1.7. Tình trng nghèo phân theo kh nng h có th vay tin t
đnh ch chính thc
53
4.2.1.8. Tình trng nghèo phân theo dân tc ca ch h
55
4.2.2. Kt qu ca mô hình hi quy
57
4.2.3. Xây dng kch bn
61
4.3. GI Ý MT S GII PHÁP XÓA ÓI GIM NGHÈO 
THÁI NGUYÊN
63
4.3.1. Nhóm gii pháp tác đng đn ngh nghip ca h
63
4.3.2. Nhóm gii pháp tác đng làm tng trình đ vn hóa ca ch h
64
4.3.3. Nhóm gii pháp tác đng làm gim s ngi sng ph thuc
64
4.3.4. Nhóm gii pháp đi vi Dân tc ca ch h
65
4.3.5. Nhóm gii pháp khác
66 5

CHNG V: KT LUN VÀ KIN NGH
68
TÀI LIU THAM KHO
70

54
Bng 4.16: Quy mô đt và trình đ hc vn trung bình phân theo thành phn dân tc 56
Bng 4.17: Kt qu hi quy 58
Bng 4.18: Kt qu hi quy 60
Bng 4.19: Kim đnh mc đ phù hp 60
Bng 4.20: Kt qu mô hình 60
Bng 4.21: Bng thng kê(a) 61
Bng 4.22: c lng xác sut ngh̀o ca h theo tác đng biên ca tng nhân t 62 7

DANH MC  TH

Hình 2.1: Vòng lun qun ca ngh̀o đói 17
Hình 4.1: Mô t d liu kho sát v thu nhp bình quân đu ngi 38
Hình 4.2:  th tng quan gia TNBQ và ngh nghip ca ch h 41
Hình 4.3:  th tng quan gia TNBQ và trình đ vn hóa ca ch h 45
Hình 4.4:  th tng quan gia TNBQ h và gii tính ca ch h 46
Hình 4.5:  th tng quan gia TNBQ h và quy mô h 48
Hình 4.6:  th tng quan gia TNBQ h và s ngi ph thuc trong h 51
Hình 4.7:  th tng quan gia TNBQ h và din tích đt 53
Hình 4.8:  th tng quan gia TNBQ h và vay tin t đnh ch chính thc 55
Hình 4.9:  th tng quan gia TNBQ h và dân tc ca ch h 57 8

CHNG I
GII THIU NGHIÊN CU


Công nghip hóa – Hin đi hóa đt nc, đng thi s làm gia tng bt bình đng
xã hi. Mc tiêu ln nht đt ra là phi làm sao đ gim t l ngh̀o đói, nhng
mun có nhng chính sách, bin pháp xóa đói gim ngh̀o hiu qu thì nht thit
phi tìm ra đc nhng nguyên nhân nào dn đn tình trng ngh̀o đói và mc đ
nh hng ca chúng.
Mc tiêu c th:
Nhn thc đc yêu cu phi tìm ra các nguyên nhân nh hng ti ngh̀o
đói đ đa ra các chính sách xóa đói gim ngh̀o hiu qu, vi tng vùng khác nhau
vi đc đim kinh t - xã hi – điu kin t nhiên khác nhau s có nhng nhân t
nh hng ti ngh̀o đói vi mc đ khác nhau, nghiên cu s tp trung đi sâu vào
thc trng ngh̀o đói ti Thái Nguyên vi chn mu đc tin hành ti hai huyn là
nh Hóa và Phú Lng – ni điu kin kinh t còn khó khn và t l ngh̀o đói
cao, t đó tìm ra các nhân t nh hng đn Ngh̀o đói và đ xut các gii pháp
nhm xóa đói gim ngh̀o ti khu vc.
1.3. Nhim v
 đt đc mc tiêu nghiên cu ca đ tài, lun vn phi làm sáng t đc
các câu hi sau:
- ói ngh̀o là gì?
- Các ch tiêu và chun mc đ xác đnh và đánh giá đói ngh̀o?
- Thc trng đói ngh̀o ca Vit Nam nói chung và ca tnh Thái Nguyên nói
riêng trong nhng nm gn đây?
- Nhng yu t chính nào tác đng đn tình trng ngh̀o đói ti tnh Thái
Nguyên?
- Các gii pháp ch yu nhm gim ngh̀o đói ti Thái Nguyên?
1.4. i tng và phm vi nghiên cu.
Nghiên cu này s ch ra tng quan v tình trng ngh̀o đói trên th gii, các
yu t chính nh hng ti ngh̀o đói ti Vit Nam và tp trung phân tích các nhân
t nh hng đn ngh̀o đói ti Thái Nguyên. i tng nghiên cu chính là các h
dân sng ti hai huyn là nh Hóa và Phú Lng ti tnh Thái Nguyên, h là ai và

nhp bình quân là t 200.000đ/ngi/tháng tr
lên)

X
1
Ngh nghip (Bin gi)
X
1
= 0, Ch sn xut nông nghip
X
1
= 1, Có làm vic khu vc phi nông nghip
(-)
X
2
Trình đ vn hóa: T 1 – 12
(Lp 1 đn lp 12)
(-)
X
3
Gii tính ca ch h (Bin gi)
X
1
= 0, Ch h là n
X
1
= 1, Ch h là nam
(-)
1
= 1, Có vay
(-)
X
8

Dân tc ca ch h (Bin gi)
X
1
= 0, Dân tc khác
X
1
= 1, Dân tc Kinh
(-)

* Mô hình hi quy
δβββββββββ
+++++++++=








88776655443322110
)(
)(
XXXXXXXX

ánh s gia tng nhanh chm gia các thi k. Thu nhp ca nn kinh t có biu hin
di dng hin vt hoc giá tr. Thu nhp bng giá tr phn ánh các ch tiêu GDP,
GNP và đc tính cho toàn th nn kinh t hoc tính bình quân trên đu ngi.
Nh vy, bn cht ca tng trng là phn ánh s thay đi v lng ca nn
kinh t. Ngày nay, yêu cu tng trng kinh t đc gn lin vi tính bn vng hay
vic bo đm cht lng tng trng ngày càng cao. T khía cnh này, điu đc
nhn mnh nhiu hn là s gia tng liên tc, có hiu qu ca ch tiêu quy mô và tc
đ tng thu nhp bình quân đu ngi. Hn th na, quá trình y phi đc to nên
bi nhân t đóng vai trò quyt đnh là khoa hc, công ngh và vn nhân lc trong
điu kin mt c cu kinh t hp lý [18].
V khái nim phát trin kinh t, hin nay có nhiu quan đim khác nhau v
s phát trin, nhng nhìn chung các ý kin đu nht trí cho rng, phm trù ca s
phát trin là phm trù vt cht, phm trù tinh thn, phm trù v h thng giá tr
trong cuc sng con ngi. Mc tiêu chung ca s phát trin là nâng cao các quyn
li v kinh t, chính tr, vn hóa, xã hi và quyn t do ca mi công dân [19]. Hiu
theo cách chung nht, phát trin kinh t là mt quá trình ln lên hay tng tin v
mi mt ca nn kinh t trong mt thi k nht đnh trong đó bao gm c s gia 13

tng v thu nhp và s tin b v c cu kinh t, xã hi. Nh vy, phát trin kinh t
đc xem nh là quá trình bin đi c v lng và cht, nó là s kt hp mt cách
cht ch quá trình hoàn thin ca hai vn đ v kinh t và xã hi  mi quc gia
[18]. Nh vy, phát trin là mt quá trình lâu dài và do các nhân t ni ti ca nn
kinh t quyt đnh. Ni dung ca phát trin kinh t đc khái quát theo ba tiêu thc:
- Mt là: S gia tng tng mc thu nhp ca nn kinh t và mc gia tng thu
nhp bình quân trên mt đu ngi. ây là tiêu thc th hin quá trình bin
đi v lng ca nn kinh t, là điu kin cn đ nâng cao mc sng vt cht
ca mt quc gia và thc hin nhng mc tiêu khác ca phát trin [18].

vng t chc  Johannesbug (Nam Phi) nm 2002 đã xác đnh: Phát trin bn vng
là quá trình phát trin có s kt hp cht ch, hp lý, hài hòa gia 3 mt ca s phát
trin gm tng trng kinh t, ci thin các vn đ xã hi và bo v môi trng.
Tiêu chí đ đánh giá s phát trin bn vng là s tng trng kinh t n đnh; thc
hin tt tin b và công bng xã hi; khai thác hp lý, s dng tit kim tài nguyên
thiên nhiên, bo v và nâng cao cht lng môi trng sng [18].
2.1.1.3. Con đng phát trin theo quan đim tng trng và phát trin kinh t
Lch s phát trin kinh t cho thy, mi quc gia, tùy theo quan nim khác
nhau ca các nhà lãnh đo đã la chn nhng con đng phát trin khác nhau. Nhìn
chung có th h thng s la chn y theo ba con đng: Nhn mnh tng trng
nhanh; Coi trng vn đ bình đng, công bng xã hi và Phát trin toàn din [18].
Các nc phát trin theo khuynh hng t bn ch ngha trc đây thng
la chn con đng nhn mnh tng trng nhanh. Theo cách la chn này, Chính
ph đã tp trung ch yu vào các chính sách đy nhanh tc đ tng trng kinh t
mà b qua các ni dung xã hi. Các vn đ v bình đng, công bng xã hi và nâng
cao cht lng cuc sng dân c ch đc đt ra khi tng trng thu nhp đã đt
đc mt trình đ khá cao. Thc t cho thy, nhiu quc gia thc hin theo mô hình
này đã làm cho nn kinh t rt nhanh khi sc, tc đ tng trng thu nhp bình
quân nm rt cao. Tuy vy, con đng này s có nhiu h qu xu:
Mt mt, cùng vi quá trình tng trng nhanh, s bt bình đng v kinh t,
chính tr, xã hi ngày càng gay gt, các ni dung v nâng cao cht lng cuc sng
thng không đc quan tâm, mt s giá tr vn hóa, lch s truyn thng ca dân
và đo đc, thun phong m tc tt đp ca nhân dân b phá hy [18]. 15

Mt khác, vic chy theo mc tiêu tng trng nhanh trc mt đã nhanh
chóng dn đn s cn kit ngun tài nguyên quc gia, hy hoi môi trng sinh
thái, cht lng tng trng kinh t không đm bo và vi phm nhng yêu cu phát

2.1.2. Mt s lý thuyt v tng trng và phát trin kinh t
2.1.2.1. Mô hình David Ricardo (1772-1823)
Lun đim c bn: Ricardo tranh lun rng đt đai sn xut nông nghip là
ngun gc tng trng kinh t [3].
Th nht, gii hn ca đt nông nghip làm cho li nhun ca ngi sn xut
có xu hng gim:
- Li nhun ca ngi sn xut nông nghip: Sn xut nông nghip cn có
đt mà đt sn xut li có gii hn, trong khi dân s ngày càng tng dn đn đòi hi
lng thc tng.  đáp ng nhu cu lng thc, ngi sn xut phi m rng din
tích trên đt xu hn đ sn xut và nh vy chi phí đu t trên đt xu s ngày
càng tng do đó li nhun thu đc ngày càng gim [3].
- Li nhun nhà t bn công nghip có xu hng gim: Do chi phí sn xut
lng thc – thc phm cao, giá bán hàng hóa này tng.  đm bo đi sng công
nhân  khu vc công nghip, tin lng danh ngha tng và nh vy li nhun ca
nhà t bn công nghip gim [3].
Th hai, gii hn ca đt làm cho nng sut lao đng thp: Do đt nông
nghip có gii hn trong khi dân s tng nhanh, tình trng d tha lao đng trong
nông nghip xut hin. D tha lao đng cng đng ngha vi tht nghip, bán tht
nghip hoc tht nghip trá hình trong nông thôn. Do đó hiu sut s dng lao đng
thp và nh hng đn nng sut lao đng vì vy mà nh hng ti tng trng
kinh t.
2.1.2.2. Lý thuyt tng trng kinh t ca Harrod – Domar
Các trng phái Keynes thay th trng phái tân c đin đã b sung thêm
nhiu vn đ lý thuyt kinh t quan trng. Mô hình đu tiên và ni ting hn c ca
h là mô hình Harrod – Domar. Lý thuyt này đã trình bày mi quan h tng trng
kinh t và nhu cu v t bn. Hai ông cho rng, khi nghiên cu nn kinh t đang m
rng cn xem xét mi tng quan gia ba nhân t c bn là sc lao đng, quy mô t
bn và lng sn phm đc sn xut ra. Vic xác đnh khi lng t bn cn thit
đ làm cho hai yu t kia phát huy tác dng là điu quan trng bc nht [19].


là qung canh (tng sn lng do m rng din tích) và thâm canh (tng nng sut 1
TS.inh Phi H (2003), Kinh t nông nghip: Lý thuyt và thc tin, Nhà xut bn Thng kê [3]

Sinh đ
Bnh
tt
Dinh
dng
t
ông
con
Tích ly
Thu
nhp
u t
Nng
sut 18

trên đn v din tích bng cách tng cng s dng các yu t đu vào do ngành
công nghip hóa cht sn xut).
- Phng thc qung canh, do bóc lt cht dinh dng t nhiên trong đt, m
rng din tích bi phá rng, tng trng nông nghip có th đt trong ngn hn,
nhng khi môi trng t nhiên b suy thoái, sn lng và thu nhp s st gim trong
khi dân s tng và h qu là tht nghip và s ngh̀o đói xut hin.

nghip bng phng thc sn xut tin b nhng không làm suy thoái môi trng
và mt cân bng t nhiên, đm bo đc sinh k bn vng trên mc ngh̀o đói cho
nông dân. Biu hin ca nông nghip bn vng trên khía cnh này có th đo lng
bi các ch tiêu: t l h ngh̀o đói; t l lao đng tht nghip  nông thôn.
2.1.3. Mi quan h gia phát trin kinh t và phát trin xã hi
Bên cnh khái nim v phát trin kinh t, phát trin xã hi có th đc hiu
là quá trình bin đi v lng và cht ca đi sng con ngi. Quá trình bin đi xã
hi ch yu cng th hin  hai mt: S tng trng v mc sng, cht lng điu
kin sng ca con ngi và s tin b v mi quan h gia các b phn đc cu
trúc trong xã hi nh quan h gia các dân tc, các tng lp dân c, các vùng dân
c, đng cp gii tính, gia đình và cng đng, gia vn hóa truyn thng vi hin
đi, gia con ngi vi môi trng sng… Tt c nhng điu đó đu hng ti mc
tiêu xã hi giàu đp, công bng, vn minh [1].
Phát trin kinh t và phát trin xã hi có mi quan h bin chng, gn bó hu
c vi nhau. Kinh t - xã hi trong nghiên cu, trong nhn thc, trong phng
hng và gii pháp phát trin có th tách ra làm hai quá trình, song thc ra phát
trin kinh t và xã hi gn bó, hòa quyn vào nhau, nh hai mt ca mt chnh th
thng nht. Phát trin kinh t và xã hi có th xem nh là quá trình nâng cao kinh t
và công bng, tin b xã hi. S thng nht gia phát trin kinh t và gii quyt các
vn đ xã hi đu có chung mt mc tiêu ch yu là phát trin nhân t con ngi,
đó là s thng nht gia vn đ kinh t và vn đ xã hi. Ch chm lo phát trin
kinh t không gii quyt đc mi vn đ ca s phát trin, vì vt cht không th t
nó dn đn tin b và công bng xã hi [1].
Phát trin kinh t và phát trin xã hi có nhiu vn đ có quan h h tr nhau
và không th thay th nhau. S phát trin này va mang tính cht đc lp va mang
tính cht xen k vi nhau, song nm trong cùng mt h thng. S phát trin này 20



21

gim ngh̀o ca th gii và nm vng thc t  Vit Nam đ có h thng gii pháp
thích hp vi điu kin và hoàn cnh  Vit Nam trong tng giai đon lch s nht
đnh [2].
2.1.4.1. Khái nim, chun mc đánh giá đói nghèo ca th gii
a. Khái nim v đói nghèo ca th gii
Th gii thng dùng khái nim “ngh̀o kh” và nhn đnh ngh̀o kh theo 4
khía cnh v thi gian, không gian, gii và môi trng [2].
- V thi gian: Phn ln ngi ngh̀o kh là nhng ngi có mc sng di
“chun” trong mt thi gian dài đ phân bit vi s ngi ngh̀o kh “tình th”,
chng hn nh nhng ngi tht nghip, nhng ngi mi ngh̀o do suy thoái kinh
t hoc do thiên tai, đch ha, t nn xã hi, ri ro…
- V không gian: Ngh̀o đói din ra ch yu  nông thôn, ni có đông dân s
sinh sng. Tuy nhiên, tình trng đói ngh̀o  thành th, trc ht là  các nc đang
phát trin cng có xu hng gia tng.
- V gii: Ngi ngh̀o là ph n đông hn nam gii. Nhng h gia đình ngh̀o
nht là nhng h do ph n là ch h. Trong các h ngh̀o đói do đàn ông làm ch
h thì ph n kh hn nam gii.
- V môi trng: Phn ln ngi ngh̀o đu sng  nhng vùng sinh thái khc
nghit mà  đó tình trng đói ngh̀o và s xung cp v môi trng đu đang ngày
càng trm trng hn.
T đó, Liên hp quc đa ra hai khái nim chính v đói ngh̀o nh sau:
- Ngh̀o tuyt đi: Là tình trng mt b phn dân c không đc hng nhng
nhu cu c bn ti thiu. Nhu cu c bn ti thiu cho cuc sng là nhng bo đm
 mc ti thiu v n, mc, , giao tip xã hi, v sinh, y t và giáo dc. Ngoài
nhng nhu cu c bn nêu trên, cng có ý kin cho rng nhu cu ti thiu bao gm
có quyn đc tham gia vào các quyt đnh ca cng đng. Tùy mc đ đm bo
nhu cu ti thiu mà s ngh̀o kh ca dân c đc chia thành ngh̀o hoc rt

 Vit Nam, có nhiu ý kin khác nhau xung quanh khái nim, ch tiêu và
chun mc đánh giá đói ngh̀o nhng nhng ý kin sau đây là đáng quan tâm nht.

23

a. Khái nim nghèo
Là tình trng mt b phn dân c ch có điu kin tha mãn mt phn các
nhu cu ti thiu c bn ca cuc sng và có mc sng thp hn mc sng trung
bình ca cng đng, xét trên mi phng din [2]. Trong khái nim ngh̀o li chia
ra:
- Ngh̀o tuyt đi: Là tình trng mt b phn dân c không có kh nng tha
mãn các nhu cu ti thiu nhm duy trì cuc sng. Nhu cu ti thiu là nhng bo
đm  mc ti thiu, nhng nhu cu thit yu v n, mc,  và nhu cu sinh hot
hàng ngày gm vn hóa, y t, giáo, đi li, giao tip [2].
- Ngh̀o tng đói: Là tình trng mt b phn dân c có mc sng di mc
sng trung bình ca cng đng ti đa phng đang xét [2].
b. Khái nim đói
Là tình trng mt b phn dân c ngh̀o có mc sng di mc ti thiu và
thu nhp không đ bo đm nhu cu v vt cht đ suy trì cuc sng. ó là nhng
h dân c hàng nm thiu đt ba t 1 đn 2 tháng, thng vay n ca cng đng
và thiu kh nng chi tr [2]
c. Chun mc xác đnh h đói nghèo ca Vit Nam
* H ngh̀o: Trc đây  nc ta đ đo tình trng ngh̀o đói, có nhiu cách
tính h ngh̀o. Mt s đa phng ly tiêu chun thu nhp bình quân mt khu trong
1 nm. Mt s nhà kinh t ly tiêu thc lng thc bình quân nhân khu, gia đình
nào có mc thu nhp bình quân di 30kg go/khu/tháng đc coi là ngh̀o. Theo
Tng cc thng kê, đ xác đnh h nông dân ngh̀o cn c vào thu nhp tính bình