B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
õõõõõ
N
N
G
G
U
U
Y
Y


N
NT
T
H
H
A
A
N
N
H

CHUYÊN NGÀNH: CHÍNH SÁCH CÔNG
MÃ S: 60.31.14 NGI HNG DN: PGS.TS V THÀNH T ANH
TP.H CHÍ MINH – NM 2011

i

0
LI CAM OAN

Tôi xin cam đoan lun vn này hoàn toàn do tôi thc hin. Các đon trích dn và s
liu s dng trong lun vn đu đc dn ngun và có đ chính xác cao nht trong phm vi
hiu bit ca tôi. Lun vn này không nht thit phn ánh quan đim ca Trng i hc
Kinh t thành ph H Chí Minh hay Chng trình ging dy kinh t Fulbright. Hc viên
tác gi s dng mt s phép tính toán khác trên b s liu VHLSS 2006 và 2008. Kt qu
cho thy la chn ngc trong BHYTTN thc s là nguyên nhân gây bi chi Qu BHYT.
Phn chi phí mà Qu BHYT phi bù cho nhóm đi tng tham gia BHYTTN chim
khong 70% tng bi chi ca Qu BHYT trong nm 2008, đây là con s rt ln.
T kt qu phân tích ca mình, tác gi đ xut mt vài gi ý v chính sách nhm hn
ch tác đng ca la chn ngc đn bi chi qu BHYT: Tng mc đng chi tr trong thanh
toán phí khám cha bnh ca ngi tham gia BHYTTN; Xã hi hoá y t toàn dân; Phân lung
nhóm đi tng tham gia BHYTTN theo tình trng sc kho t đó xác đnh mc phí mua
BHYTTN; ng thi thc hin chính sách h tr mc phí mua BHYTTN cho phù hp vi
nhóm đi tng có thu nhp bình quân thp hn mc thu nhp bình quân đu ngi ca c
nc.
Tác gi cho rng kt hp phân lung đi tng tham gia BHYTTN, t đó xác đnh
mc phí mua BHYT theo tình trng sc kho; đng thi thc hin chính sách h tr mc phí
mua BHYTTN cho nhóm đi tng có thu nhp bình quân thp hn mc thu nhp bình quân
đu ngi ca c nc là phù hp và có tính kh thi nht. Có nh vy, qu BHYTTN s phn
nào cân đi đc thu, chi; mt khác chính sách này còn quan tâm đn nhóm đi tng có thu
nhp thp trong xã hi nên d đc xã hi chp nhn nu b bi chi Qu.
iv

3
MC LC

LI CAM OAN i
LI CM N ii
TÓM TT iii
MC LC iv
DANH MC CÁC T VIT TT vii
DANH MC CÁC BNG BIU viiiU
DANH MC HÌNH V ix
CHNG 1: GII THIU  TÀI NGHIÊN CU 1U

3.2.4. Gii thích kt qu hi quy và tho lun 26
3.2.5. Kt lun 28
CHNG 4: O LNG TÁC NG CA LA CHN NGC TRONG
BHYTTN N BI CHI QU BHYT 30
4.1. Phng pháp và d liu 30
4.1.1. Phng pháp 30
4.1.2. D liu 31
4.2. Kt qu, phân tích và tho lun 31
4.2.1. So sánh chi phí y t gia nm 2006 và 2008 31
4.2.2. o lng tác đng ca la chn ngc trong BHYTTN đn bi chi qu BHYT
32
4.2.3. Kt lun 33
CHNG 5: KT LUN VÀ KIN NGH 35
5.1. Kt lun 35
vi

5.2. Gi ý chính sách 35
5.2.1. Khuyn ngh chính 36
5.2.2. Khuyn ngh ph 37
5.3. Hn ch ca đ tài 38
TÀI LIU THAM KHO 39
PH LC 41

vii

4
DANH MC CÁC T VIT TT

AS La chn ngc
CPI Ch s giá hàng tiêu dùng

Bng 4.2: Chi phí y t bình quân đu ngi nm 2006 và 2008 31
Bng 4.3: o lng tác đng ca la chn ngc đn bi chi Qu BHYT 33
Bng 4.4: T trng s ngi có mc chi tiêu bình quân di mc chi tiêu trung bình ca c
nc trên tng s ngi đc kho sát 34
ix

6
DANH MC HÌNH V

Hình 2.1: Th trng xe ô tô cht lng cao 8
Hình 2.2: Th trng xe ô tô cht lng thp. 8
Hình 3.1: Các nhân t nh hng đn quyt đnh mua BHYTTN. 19
Hình 3.2: T l BHYTTN theo trình đ giáo dc và gii tính ca ngi đc kho sát 21
Hình 3.3: T l BHYTTN theo dân tc 22
Hình 3.4: T l BHYTTN theo trình đ giáo dc và gii tính ca ch h 22
Hình 4.1: Chi phí y t bình quân/ngi nm 2006 và 2008 đã điu chnh lm phát 32
1

7
CHNG 1: GII THIU  TÀI NGHIÊN CU

14
1.1. Bi cnh chính sách
Bo đm sc kho cho nhân dân là mt công vic ht sc quan trng ca Nhà nc,
vì ngi dân có sc kho mi sng kho mnh và làm vic tt đ góp phn phát trin kinh
t - xã hi, xây dng đt nc. Vì vy, BHYT phi luôn là mt chính sách cn đc Nhà
nc quan tâm trong mi thi k. Bên cnh đó, BHYT còn là công c quan trng đ Nhà
nc thc hin chính sách an sinh xã hi, đm bo công bng và bo v sc kho cho
ngi nghèo, nhng ngi chu nhiu thit thòi trong xã hi.
BHYT đã đc trin khai t nm 1992 vi hình thc là bo him y t bt buc

nhm làm cn c cho vic đa ra các gi ý chính sách vì vy tác gi đã la chn đ tài này
làm lun vn thc s ca mình.
15
1.2. Mc tiêu và câu hi nghiên cu ca Lun vn
28
1.2.1. Mc tiêu
Theo ý kin ca tác gi vn đ la chn ngc trong BHYTTN  Vit Nam là
nguyên nhân không nh dn đn tình trng bi chi qu BHYT. Vì vy, đ tài s tp trung
đo lng tác đng ca la chn ngc lên quyt đnh mua BHYTTN  Vit Nam và tác
đng ca nó đn bi chi qu BHYT. T đó, đ xut nhng gii pháp nhm hn ch tác
đng ca la chn ngc đn bi chi qu BHYT.
29
1.2.2. Câu hi nghiên cu
T bi cnh trình bày  trên, câu hi chính sách đt ra là:
1) Tác đng ca la chn ngc lên quyt đnh mua BHYTTN  Vit Nam nh th
nào? ây có phi là nguyên nhân dn đn tình trng bi chi qu BHYT?
2) Làm th nào đ hn ch tình trng la chn ngc trong BHYTTN và hn ch
tác đng ca nó lên bi chi qu BHYT?
16
1.3. Phng pháp nghiên cu
Nghiên cu s dng phng pháp đnh lng chy mô hình hi quy đ ch ra có
tn ti tình trng la chn ngc trong BHYTTN  Vit Nam hay không và đo lng tác
đng ca nó lên quyt đnh mua BHYTTN ca ngi dân. Chi tit v phng pháp đc
đ cp  chng 3.
Tác gi s dng phng pháp thng kê mô t đ đo lng tác đng ca la chn
ngc trong BHYTTN đn bi chi qu BHYT, chi tit v phng pháp đc đ cp 
chng 4. 1
19
2.1. Lý thuyt v Bo him y t và Bo him y t t nguyn
30
2.1.1. Gii thiu v BHYT
BHYT là mt chính sách xã hi quan trng, mang ý ngha nhân đo và có tính chia
s cng đng sâu sc, đc ng và Nhà nc ht sc coi trng và luôn đc đ cao trong
h thng an sinh xã hi.
2

Vai trò ca BHYT
3

Vai trò ca BHYT đi vi s phát trin ca con ngi
BHYT góp phn vào vic n đnh và nâng cao sc kho ca nhân dân, là vn quý
trong vic to ra ca ci vt cht và tinh thn cho xã hi. Ngoài ra, BHYT còn góp phn
vào vic to điu kin giúp ngi dân lành bnh và tái hoà nhp li xã hi, giúp n đnh
sn xut kinh doanh cá nhân và xã hi. Mt khi các cá nhân đã an tâm và tin tng vào
chính sách ca Nhà nc thì n đnh xã hi s bn vng.
BHYT và vic thc hin công bng xã hi
Xét trên phm vi toàn din nn kinh t - xã hi, BH nói chung đóng vai trò nh mt
công c an toàn và d phòng, đm bo kh nng hot đng n đnh ca các thành phn
trong xã hi. BHYT góp phn vào vic an sinh xã hi v phng din chm sóc sc kho
cng nh to công bng trong chm sóc sc kho gia các tng lp dân c trong xã hi.
Vai trò ca BHYT đi vi vic xã hi hoá công tác y t
Vai trò này đc th hin qua các khía cnh: ngun thu ca BHYT tng bc đm
nhim đc mt phn kinh phí y t. BHYT đã và đang đóng mt vai trò tích cc trong h
thng y t Vit Nam trong vic gia tng c hi tip cn dch v chm sóc sc kho ca
ngi dân bng cách phát trin h thng dch v y t công và t, to điu kin thun li

BHYTTN là chng trình BHYT phi li nhun vi phí bo him đng mc cho
tng nhóm đi tng  tng khu vc, do BHXH Vit Nam thc hin. Chng trình BHYT
đc thc hin theo nguyên tc t nguyn và hoàn toàn khác vi khái nim BHYTTN –
thng mi  nc ngoài.
4

a) Hình thc t chc BHYTTN
5

BHYTTN đc t chc thc hin theo đa gii hành chính và theo nhóm đi tng,
c th:
Theo đa gii hành chính: áp dng cho h gia đình, t chc trin khai theo cp xã,
phng, th trn.
Theo nhóm đi tng: áp dng cho hc sinh, sinh viên đang theo hc ti các c s
giáo dc, đào to thuc h thng giáo dc quc dân; thành viên, hi viên ca các đoàn th,
hi qun chúng. 4
B Y t (2008), Báo cáo chung tng quan ngành y t nm 2008: Tài chính y t  Vit Nam.
5
Trng i hc Lao đng – Xã hi - c s 2 (2007), Giáo trình Bo him xã hi, NXB Lao đng – Xã hi,
tr.126
6

b) i tng tham gia BHYTTN
i tng tham gia ca BHYTTN đc hng dn ti Thông t liên tch
s 06/2007/TTLT-BYT-BTC ban hành ngày 30/3/2007 và sa đi b sung theo Thông t
liên tch s 14/2007/TTLT-BYT-BTC ban hành ngày 10/12/2007.
BHYTTN đc áp dng vi mi công dân Vit Nam (tr nhng ngi đã có th

7

theo tình trng sc kho ca ngi tham gia BH mà quyn li đc hng li rt nhiu:
đc chi tr 80% chi phí KCB.
34
2.2.3. Lý thuyt v thông tin bt cân xng
a) Khái nim v thông tin bt cân xng
Thông tin bt cân xng là tình trng trong mt giao dch, mt bên có thông tin đy
đ hn và tt hn so vi bên còn li (ng Vn Thanh, 2009).
b) H qu ca thông tin bt cân xng
La chn ngc hay la chn bt li
La chn ngc là hu qu ca thông tin bt cân xng xy ra trc khi giao dch
đc thc hin (ng Vn Thanh, 2009).
T thông tin bt cân xng dn đn tình trng la chn ngc, đó là tình trng mt
trong các bên không có thông tin đy đ nh các bên còn li v cht lng sn phm dn
đn khi tham gia trong th trng h h thp k vng ca mình v cht lng sn phm nên
ch tr giá  mc trung bình. Kt qu cui cùng cht lng sn phm tham gia trên th
trng ngày càng gim, th trng ch còn li sn phm xu, hàng tt b hàng xu đy ra
khi th trng.
Ví d kinh đin là th trng xe ô tô c (Pindyck & Rubinfeld, 1999). Gi s có hai
loi xe đc đem bán trên th trng xe ô tô c – xe cht lng cao và xe cht lng thp.
Gi s c ngi bán và ngi mua đu bit rõ v cht lng mi loi xe, nh vy s
có hai loi th trng đc trình bày  hình 2.1 và 2.2. Giá cân bng ca th trng ô tô
cht lng cao là $10.000trong khi  th trng ô tô cht lng thp là $5.000. Tuy nhiên,
trong thc th ngi bán ô tô bit rõ v cht lng xe trong khi ngi mua thì không bit
rõ vì vy khi mua h s coi mi chic xe đu có cht lng “trung bình”. Cu loi xe có
cht lng trung bình là D
M
nm di đng cu xe có cht lng cao (D
H

H
D
H
D
M
D
LM
D
L
S
L
D
M
D
LM
D
L
$10.000

$5.000

25.000

50.000

50.000

75.000

P

ty bo him nào, cho dù các công ty có kiên quyt yêu cu giám đnh sc khe. Kt qu là
s có hin tng la chn ngc. Do nhng ngi hay m đau thng mun bo him
nhiu hn nên t l ngi hay m đau trong s nhng ngi mua BHYT s tng lên. Vic
này s buc phí bo him phi tng, do đó s có nhiu ngi khe mnh s nhn ra vic h
ít có kh nng b bnh nng và la chn không mua bo him. iu này li tip tc làm
tng t l ngi hay đau m, làm phí bo him li phi tng cao và c nh vy cho đn khi
gn nh tt c nhng ngi mun mua BHYT đu là nhng ngi hay m đau. Ti thi
đim đó, vic bán BHYT không còn sinh li đc na.
Trong BHYTTN  Vit Nam, thông tin bt cân xng xy ra khi bên mua BHYTTN
bit rõ v tình trng sc kho ca mình trong khi bên bán li không nm rõ tình trng sc
kho ca ngi mua. Dn đn kt qu tình trng la chn ngc trong BHYTTN là ch
nhng ngi hay đau m mi mua BHYTTN còn nhng ngi kho mnh li ít tham gia
chính sách này.
10

9
CHNG 3: TÁC NG CA LA CHN NGC
LÊN QUYT NH MUA BHYTTN  VIT NAM. 21
3.1. Phng pháp lun
35
3.1.1. Các nghiên cu thc nghim
a) Nghiên cu ca: Mirko Bendig and Thankom Arun (2011), “Enrolment in Micro Life
anh Health Insurance: Evidences from Sri Lanka” [18]. Nghiên cu trình bày bng chng
v các yu t nh hng đn quyt đnh tham gia các loi hình BH, bao gm: BH cuc
sng, BHYT và các loi BH khác. Tuy nhiên, vi mc tiêu nghiên cu ca mình tác gi ch
tham kho phn nghiên cu v các yu t nh hng đn quyt đnh tham gia BHYT. nh
ngha các bin đc trình bày  ph lc 3.

xác sut mua BHYT ca h gia đình càng cao. Bin “tui” có ý ngha thng kê tác đng
tích cc lên quyt đnh mua BHYT. Bin “Phm vi bnh tt đc bo him” có ý ngha
thng kê tác đng tích cc lên quyt đnh mua BHYT. Bin “Chi phí bnh tt k vng” có
ý ngha thng kê tác đng tích cc lên quyt đnh mua BHYT, h gia đình k vng chi phí
bnh tt càng cao thì xác sut mua BHYT ca h càng cao. Bin “Kin thc v BH” có ý
ngha thng kê tác đng tích cc lên quyt đnh mua BHYT.
c) Nghiên cu ca: Ha Nguyen, James Knowles (2010), Demand for voluntary health
insurance in developing countries: The case of Vietnam’s school-age children and
adolescent student health insurance program [20]. nh ngha các bin đc trình bày 
ph lc 5.
Nghiên cu s dng mô hình Probit và trin khai mô hình đnh lng theo chin
lc t mô hình đn gin đn mô hình phc tp. Kt qu mô hình hi quy:
 mc ý ngha 1%, bin “trình đ giáo dc ca ngi đc kho sát” có ý ngha
thng kê tác đng tích cc lên quyt đnh mua BHYT hc sinh (SHI), hc sinh THCS và
ph thông trung hc mua SHI nhiu hn các bc hc khác. Bin “tui” có ý ngha thng kê
tác đng tiêu cc lên quyt đnh mua SHI, tui càng ln xác sut mua SHI càng thp. Bin
“thu nhp” có ý ngha thng kê tác đng tích cc lên quyt đnh mua SHI, thu nhp h gia
đình càng cao xác sut mua SHI cho con cái ca h càng cao (nhóm 5 có xác sut mua SHI
cao nht). Bin “gii tính ca ch h” có ý ngha thng kê tác đng lên quyt đnh mua
SHI, nu ch h là n xác sut mua SHI cho con cái ca h cao hn ch h là nam. Bin
“s tr em đc đi hc trong h gia đình” có ý ngha thng kê tác đng tiêu cc lên quyt
đnh mua SHI, nu h gia đình có càng nhiu tr em đc đi hc thì xác sut mua SHI s
càng thp. Bin “khong cách đn bnh vin tnh” có ý ngha thng kê tác đng tiêu cc
12

lên quyt đnh mua SHI, nu khong cách đn bnh vin tnh càng xa thì xác sut mua SHI
s càng thp. Bin “cht lng ca bnh vin tnh” có ý ngha thng kê tác đng tích cc
lên quyt đnh mua SHI. Nu cht lng ca bnh vin tnh càng tt thì xác sut mua SHI
s càng cao.
 mc ý ngha 5%, bin “trình đ giáo dc ca ch h” có ý ngha thng kê tác

hn đ chng li nhng ri ro sc kho tim n. Bin “nhn thc ri ro” có ý ngha thng
kê tác đng tiêu cc lên quyt đnh mua BH, nu ngi dân đánh giá lc quan v ri ro sc
kho ca mình thì xác sut mua BHYT ca h s thp.
 mc ý ngha 10%, bin “trình đ giáo dc ca ch h” có ý ngha thng kê tác
đng lên quyt đnh mua BH. Ch h có trình đ giáo dc trên trung hc c s (THCS) có
nhiu kh nng mua BH hn nhng ngi có trình đ giáo dc di THCS.
e) Nghiên cu ca: Tetsuji Yamada, Chia-Ching Chen, Tadashi Yamada, Haruko Noguchi,
and Matthew Miller (2009). Private Health Insurance and Hospitalization Under Japanese
National Health Insurance [24]. Nghiên cu này kho sát 2 vn đ: các yu t nh hng
đn “mua BHYT t nhân” và “nhp vin”. Vi mc tiêu nghiên cu ca mình, tác gi ch
tham kho phn nghiên cu v “BHYT t nhân”. nh ngha các bin đc trình bày  ph
lc 7.
Nghiên cu đ cp đn 2 mô hình, mô hình Probit 2 chiu và mô hình Probit ca
Heckman đ nghiên cu v BHYT t nhân, hai mô hình đu cho cùng kt qu:
 mc ý ngha 1%, bin “thu nhp ca h gia đình” có ý nha thng kê tác đng
tích cc lên quyt đnh mua BHYT t nhân. Bin “tng tài sn ca h gia đình” có ý nha
thng kê tác đng tích cc lên quyt đnh mua BHYT t nhân. Bin “th chp” có ý nha
thng kê tác đng tích cc lên quyt đnh mua BHYT t nhân. Bin “ngh nghip ca ch
h” có ý nha thng kê tác đng tích cc lên quyt đnh mua BHYT t nhân, nu ch h là
lao đng có tay ngh hoc làm công vic vn phòng thì xác sut mua BHYT t nhân cao
hn các loi lao đng khác. Bin “tui ca ch h” có ý nha thng kê tác đng tích cc lên
quyt đnh mua BHYT t nhân. Bin “tình trng hôn nhân ca ch h” có ý nha thng kê
tác đng tích cc lên quyt đnh mua BHYT t nhân.
 mc ý ngha 5%, bin “tng s con trong h gia đình” có ý nha thng kê tác
đng tích cc lên quyt đnh mua BHYT t nhân.
36
3.1.2. La chn bin trong mô hình thc nghim
T các nghiên cu thc nghim đã trình bày  trên, tác gi xác đnh các bin đc
lp quan trng tác đng đn quyt đnh mua BHYT nh sau:


22 Cht lng ca bnh viên Tnh x
23 Chi phí ý t trên tng chi phí ca h gia đình x
24 Phm vi bnh đc bo him x
25 Chi phí bnh tt k vng x
Ngun: Tác gi tng hp t các nghiên cu thc nghim
15

Vi khung lý thuyt và các bng chng thc nghim t nhng nghiên cu đã trình
bày  trên, cùng vi mc đích nghiên cu “xác đnh các yu t tác đng đn xác sut mua
BHYTTN”, tác gi la chn các bin trong mô hình thc nghim ca mình nh sau:
¬ Bin ph thuc: BH (0/1): là mt bin gi, nó đo lng có BHYTTN hay
không. Nhn giá tr 1 nu ngui đuc kho sát có BHYTTN và nhn giá tr 0 nu không
có.
¬ Các bin đc lp:
Nhóm bin th hin tình trng sc kho. Theo lý thuyt la chn ngc trong
BHYT tình trng sc kho có tác đng đn xác sut mua bo him ca ngi dân. Bên
cnh đó, yu t này đc tìm thy có ý ngha thng kê tác đng tích cc lên xác sut mua
BHYT ca ngi dân [22]. Ngoài ra, vì mc tiêu nghiên cu ca đ tài là đo lng mc đ
la chn ngc trong BHYTTN  Vit Nam do đó tác gi la chn nhóm bin th hin
tình trng sc kho là bin đc lp quan trng nht mà đ tài quan tâm.
Chi phí y t trên tng chi phí ca h gia đình đc tìm thy có ý ngha thng kê tác
đng tích cc lên xác sut mua BHYT [19].
Nhóm yu t đo lng các đc tính cá nhân. Theo lý thuyt hành vi, mt s đc tính
cá nhân có th nh hng đn vic ra quyt đnh có mua mt loi hàng hoá nào hay không.
Các nghiên cu thc nghim tìm thy mt s đc tính cá nhân có ý ngha thng kê tác đng
đn vic mua BHYT ca ngi dân nh: Trình đ giáo dc [20]; gii tính [20]; tui [18]
và dân tc [20].
Nhóm yu t đo lng các đc tính ca h gia đình. Các nghiên cu thc nghim
đã tìm thy mt s đc tính ca h gia đình có tác đng đn vic mua BHYT: Trình đ
giáo dc ca ch h [18, 20, 22]; gii tính ca ch h [18, 20]; tui ca ch h [18, 19, 20,