BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
ĐOÀN THỤY BẢO CHÂU

HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VĂN HỌC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học môn văn
Mã số: 60 14 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. TRẦN THANH BÌNH

BGH: Ban giám hiệu
THPT: Trung học phổ thong
THCS: Trung học cơ sở
GD&ĐT: Giáo dục và đào tạo
NXB: Nhà xuất bản
GS: Giáo sư
PGS: Phó giáo sư
TS: Tiến sĩ
QLGD: Quản lí giáo dục
TW: Trung ương
XH: Xã hội
SGK: Sách giáo khoa
BTC: Ban tổ chức
BCH: Ban chỉ huy
MỞ ĐẦU

1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
1.1. Xuất phát từ tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa:
- Trong giáo dục học nói chung cũng như trong lí luận dạy học các môn học nói riêng,
hoạt động ngoại khóa luôn luôn được đề cập như một hoạt động hết sức quan trọng. Trong
xu hướng đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục, Bộ Giáo dục đã ban hành nhiều chỉ thị, văn
bản liên quan đến việc đẩy mạnh các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Nội dung của
hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đã được xác định trong Điều 26, Điều lệ Trường trung

- Nhiệm vụ của môn văn nói chung, của người giáo viên dạy văn nói riêng là giúp học
sinh khám phá, cảm thụ và thưởng thức cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn chương, từ đó phát
triển toàn diện về tâm hồn và trí tuệ. Tuy nhiên, thực tế dạy học văn trong nhà trường những
năm gần đây ngày càng khiến học sinh xa rời môn văn, có thể nói một phần là do cách dạy
và học còn nặng tính hàn lâm, tách rời văn học với cuộc sống, không mang lại hứng thú cho
người học, lẫn người dạy.
- Yêu cầu của nhà trường hiện nay không chỉ truyền thụ cho người học kiến thức khoa
học mà quan trọng hơn hết là phải hình thành cho họ thái độ sống, kĩ năng sống, khả năng
cần thiết để đảm bảo cho việc nắm vững tri thức và sử dụng tri thức đó trong đời sống.
Chúng ta chủ trương dạy học theo hướng tích cực hóa, dạy học văn không theo lối truyền thụ
một chiều từ giáo viên sang học sinh mà phải là sự tương tác nhiều chiều, mà trục chính vẫn
là giáo viên và học sinh. Giờ văn phải khơi gợi được hứng thú và xúc cảm nơi người đọc.
Đặc biệt, dạy văn không có nghĩa là chỉ dạy cho người học biết một tác phẩm, một tác giả
nào đó được giới thiệu trong nhà trường mà còn phải giới thiệu những vấn đề văn học khác
ngoài SGK để nâng cao “tầm đón nhận” của người học. Quan trọng hơn, việc dạy học văn
phải làm cho học sinh hiểu các nguyên lí: “văn học là nhân học” (M.Gorki), văn học là cuộc
sống,…Theo những tinh thần vừa nói, nâng cao chất lượng của hoạt động ngoại khóa văn
học có ý nghĩa hết sức to lớn. Hoạt động ngoại khóa văn học hiện nay ở các cơ sở giáo dục
phổ thông vẫn còn tồn tại nhiều bất cập. Vì thế, để góp phần khắc phục các nhược điểm và
mang lại cho hoạt động ngoại khóa văn học một hình thức mới, bổ ích, hấp dẫn, thú
vị,…chúng tôi lựa chọn và quyết định thực hiện đề tài: “Hoạt động ngoại khóa văn học ở
trường THPT”.
2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ:
- Ở các nước phát triển trên thế giới và trong khu vực như: Mỹ, Hàn Quốc,
Singapore,…ngoại khóa nói chung, ngoại khóa văn học nói riêng là một phần không thể
thiếu trong chương trình đào tạo của mình (xem [19, 15]). Còn ở Việt Nam, trong khoảng hai
mươi năm trở lại đây, vấn đề ngoại khóa văn học đã được chú ý nghiên cứu trên cả bình diện
lý thuyết và thực hành.
- Trong các giáo trình về lí luận và phương pháp dạy học văn đều có dành một phần
bàn về ngoại khóa và các hoạt động ngoại khóa văn học như: “Hoạt động văn học ngoài nhà

và người học. Chính vì vậy, chúng tôi thực hiện đề tài “Hoạt động ngoại khóa văn học ở
trường phổ thông trung học” với hi vọng hệ thống hóa lại những vấn đề cơ bản của hoạt
động ngoại khóa văn học, đóng góp một phần vào việc hoàn thiện cơ sở lí luận cũng như đặt
ra những vấn đề cần lưu ý khi triển khai hoạt động ngoại khóa văn học vào thực tiễn.
3. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Với tính chất bước đầu, luận văn giới hạn đối tượng và phạm vi nghiên cứu như sau:
- Những công trình nghiên cứu lí luận của các nhà nghiên cứu vấn đề ngoại khóa và
ngoại khóa văn học.
- Tìm hiểu thực trạng của công tác ngoại khóa văn học ở một số trường trung học phổ
thông hiện nay.
- Nghiên cứu nội dung và cách thức tổ chức hoạt động ngoại khóa có hiệu quả ở một
số trường phổ thông trung học.
4. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:
Đề tài nhằm thực hiện những nhiệm vụ và mục đích sau:
4.1 Mục đích nghiên cứu:
- Khẳng định vấn đề hoạt động ngoại khóa văn học hiện nay là một trong những vấn
đề cần thiết trong việc đổi mới dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học của học sinh.
- Nghiên cứu đề tài này góp phần làm cho hoạt động ngoại khóa vào việc dạy học môn
Ngữ văn ở nhà trường phổ thông hiện nay được triển khai thực hiện tốt hơn.
4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:
Vận dụng những thành công của các hoạt động ngoại khóa văn học vào chính khóa để
nâng cao hứng thú học văn của học sinh phổ thông hiện nay.
5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Để nghiên cứu vấn đề mà luận văn đặt ra, trong quá trình thực hiện, chúng tôi đã kết
hợp, vận dụng linh hoạt phương pháp nghiên cứu lí thuyết và phương pháp nghiên cứu hiện
thực, cụ thể là:
5.1 Phương pháp phân tích, tổng hợp:
Được sử dụng để nghiên cứu lịch sử vấn đề và phát hiện, rút ra những kết luận cần
thiết về cơ sở lí luận thông qua việc tìm hiểu các tư liệu, giáo trình, các bài nghiên cứu thuộc
các lĩnh vực Giáo dục học, Tâm lí học, Lí luận văn học, Lí luận và Phương pháp dạy học

trung học phổ thông ngày nay và rút ra những nhận xét cần thiết về lí luận và thực tiễn.
Chương 3: Chương thực nghiệm
Mô tả nội dung và cách thức tổ chức-tiến hành một số hình thức hoạt động ngoại khóa
văn học ở trường trung học phổ thông. CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN

1.1 HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA
1.1.1 Vài nét lịch sử hoạt động ngoại khoá
Trong lịch sử giáo dục, hoạt động ngoại khóa đã xuất hiện từ lâu, vào thế kỉ XVI, thời
kì Phục Hưng, Rabơle (Francois Rabelais (1494-1553)), một nhà tư tưởng người Pháp đã có
sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục ngoài giờ lên lớp như ngoài việc ở lớp còn có
những buổi tham quan xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghị sĩ, đặc
biệt là mỗi tháng một lần, thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày [14, 986].
Isma’il Al-Qabbani (1898-1963), nhà cải cách giáo dục tiên phong vĩ đại của Ai Cập
đã đưa chủ nghĩa thực dụng (do John Dewey-người Mỹ-khởi sướng) đến với nhân dân Ai
Cập và áp dụng nó rất thành công, đó là: sử dụng phương pháp giảng dạy theo nguyên tắc
“học đi đôi với hành, tăng khả năng quan sát, nhận thức, phân tích và đánh giá. Phương pháp
này ngược với phương pháp truyền thống: “đọc, viết, nghe và đọc”. Phát triển tinh thần tự
do, khuyến khích dân chủ, tự định hướng và tôn trọng lẫn nhau giữa các trẻ, nuôi dưỡng khả
năng sáng tạo” [14, 1001].
Đến thập niên 20, 30 của thế kỉ XX, A.S.Macarenco-nhà giáo dục nổi tiếng người Nga
đầu thế kỉ XX-đã bàn về tầm quan trọng của công tác này. Ông phát biểu: “Tôi kiên trì nói
rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng
dạy, lại càng không thể để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học, mà đáng ra phải
là trên mỗi mét vuông của đất nước chúng ta…” Nghĩa là “trong bất kì hoàn cảnh nào cũng
không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trong lớp” [28, 225].
Trong thực tiễn công tác của mình, Macarenco đã tổ chức các hoạt động bên ngoài lớp học

tri thức dưới dạng có sẵn, đã lĩnh hội ở nhà trường phổ thông; mà còn phải có năng lực
chiếm lĩnh, sử dụng các tri thức một cách độc lập; khả năng đánh giá các sự kiện, các tư
tưởng, các hiện tượng mới một cách thông minh, sáng suốt khi gặp vấn đề trong cuộc sống,
trong lao động và trong mối quan hệ giữa người với người. Nội dung kiến thức được hình
thành và phát triển trong quá trình được đào tạo trong nhà trường và quá trình tự học phải
góp phần quan trọng để phát triển hứng thú và năng lực nhận thức của học sinh; cung cấp
cho học sinh những kĩ năng cần thiết cho việc tự học và tự giáo dục sau này.
Tuy nhiên, những nội dung kiến thức được trình bày trong sách giáo khoa không đủ
đáp ứng được yêu cầu phát triển con người mới theo mong muốn. Chính vì vậy, bên cạnh các
hoạt động phục vụ chương trình chính khóa, phải có các hoạt động ngoại khóa. Hoạt động
ngoại khóa là dịp để học sinh củng cố, đối chiếu những kiến thức đã được học và giúp các
em phát huy cao độ tính tích cực, chủ động sáng tạo trong việc tiếp thu tri thức mới.
Hoạt động ngoại khóa là hoạt động giáo dục sự lĩnh hội và hoạt động thẩm mĩ, là các
hoạt động nằm ngoài chương trình học chính khóa, thường mang tính chất tự nguyện hơn là
bắt buộc, là một hoạt động không đặt sự giảng dạy của giáo viên lên hàng đầu, mà xem trọng
hoạt động tự giác, sự vận dụng sáng tạo của học sinh. Các hoạt động ngoại khóa cho phép
học sinh tự thể hiện ý kiến và suy nghĩ, góp phần xây dựng kỹ năng lãnh đạo và áp dụng kiến
thức vào thực tế. Học sinh biết cách học một cách kiên nhẫn để đạt đến mục tiêu, phát triển
tài năng hay kỹ năng cũng như xây dựng nhân cách trong quá trình tự học tập. Học sinh có
thể tham gia hoạt động ngoại khóa ở lớp/trường hoặc ngoài xã hội với nhiều lựa chọn khác
nhau: thể thao, văn hóa, nghệ thuật, tình nguyện, tổ chức,…
1.1.3 Đặc trưng hoạt động ngoại khóa
Nhiệm vụ trung tâm mà nhà trường phổ thông ngày nay đang ra sức phấn đấu chính là
nhiệm vụ rèn luyện đào tạo con người mới phát triển toàn diện về trí, đức, thể, mĩ,…Để đảm
đương được nhiệm vụ to lớn đó, nhà trường phải nổ lực phấn đấu với tất cả những khả năng
có thể có của mình. Những kết quả nghiên cứu tâm-sinh lý của học sinh và điều tra xã hội
gần đây trên thế giới cũng như ở nước ta cho thấy thanh thiếu niên có những thay đổi trong
sự phát triển tâm-sinh lý, đó là sự thay đổi có gia tốc. Trong điều kiện phát triển của các
phương tiện thông tin đại chúng, trong bối cảnh hội nhập, mở rộng giao lưu, học sinh được
tiếp nhận nhiều nguồn thông tin đa dạng, phong phú từ nhiều mặt của cuộc sống, có hiểu biết

học sinh không phải là những khái niệm, những công thức, những câu lí luận trong sách vở.
Thời gian học tập trên lớp thì hạn chế mà nhu cầu hiểu biết của học sinh là không có giới
hạn. Công tác ngoại khóa được tổ chức một cách hợp lí và có chất lượng sẽ mở rộng và nâng
cao vốn hiểu biết của học sinh.
Hoạt động ngoại khóa là hình thức dạy học mang tính tích hợp cao, có tác dụng phát
triển kiến thức và rèn luyện kĩ năng toàn diện cho người học, là một trong những con đường
để phát triển năng lực trong mỗi cá nhân học sinh trong nhà trường phổ thông, tạo ra môi
trường thuận lợi để học sinh phát triển tư duy, hình thành nhân cách đáp ứng theo yêu cầu
của xã hội. Nó đóng một vai trò quan trọng trong việc bổ sung các kĩ năng và kinh nghiệm
sống cho học sinh, giúp học sinh trở thành một con người toàn diện và thú vị hơn.
Hoạt động ngoại khóa cũng góp phần đổi mới phương pháp giáo dục, khắc phục lối
truyền thụ một chiều như bấy lâu nay của ta, giúp học sinh rèn luyện thói quen, biết cách tự
học và hợp tác trong học tập; tích cực, chủ động, sáng tạo trong phát hiện và giải quyết vấn
đề để tự chiếm lĩnh tri thức mới; giúp học sinh tự đánh giá năng lực của bản thân; đồng thời
góp phần giúp giáo viên phát hiện và bồi dưỡng những học sinh có năng lực đặc biệt, đem lại
chất lượng mới cho giáo dục phổ thông nói riêng, cho ngành giáo dục và đào tạo Việt Nam
nói chung.
Điều lệ trường trung học (Điều 26) quy định: “Nhà trường phối hợp với các tổ chức,
cá nhân tham gia giáo dục ngoài nhà trường thực hiện các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên
lớp. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoại khóa về khoa học,
văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao, an toàn giao thông, phòng chống tệ nạn xã hội, giáo
dục giới tính, pháp luật nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡng năng khiếu; các hoạt động
vui chơi, tham quan, du lịch, giao lưu văn hóa, giáo dục môi trường; các hoạt động xã hội, từ
thiện phù hợp với đặc điểm sinh lí tuổi học sinh” [22,14]. Quy định này cũng đồng thời là
những nội dung cụ thể mà hoạt động ngoại khóa phải hướng đến. Tổ chức thực hiện các hoạt
động ngoại khóa cũng là tổ chức thực hiện điều lệ.
Hoạt động ngoại khóa là một khoa học sử dụng tổng hợp tri thức của nhiều hình thức
học tập. Đồng thời nó còn là một trong những biện pháp hiệu lực nhằm gắn liền việc giảng
dạy và học tập văn học với đời sống, góp phần đào tạo và xây dựng con người toàn diện cho
xã hội.

Tuy nhiên, với tình trạng chênh lệch trong đời sống văn hóa giáo dục giữa các vùng
miền, giữa vùng cao, hải đảo và vùng đồng bằng, giữa nông thôn và thành thị vẫn chưa thể
khắc phục được. Hoạt động ngoại khóa văn học trong nhà trường phổ thông trung học góp
phần hạn chế sự cách biệt nói trên và bù đắp được phần nào những thiếu sót trong việc đào
tạo giáo dục nhân cách toàn diện cho học sinh. Vì vậy, muốn thực hiện nhiệm vụ giáo dục
và giáo dưỡng trong môn văn được kết quả đầy đủ thì nhà trường cần tổ chức ngoại khóa.
Thông qua hoạt động ngoại khóa học sinh có nhiều cơ hội thể hiện bản thân mình, đặc biệt là
những điểm mạnh của học sinh trong quá trình học tập trong chính khóa do không có nhiều
thời gian nên không thể thể hiện được.
Ngoài chính khóa thì phải có thêm hoạt động ngoại khóa mới có đủ thời gian cho học
sinh thể hiện những niềm đam mê và những mối quan tâm gì của mình đối với văn học, và
đã cống hiến hết mình như thế nào. Người học có thể duy trì sự tận tâm của mình đối với
môn văn trong thời gian bao lâu.
Hoạt động ngoại khóa văn học là một trong những mảng hoạt động giáo dục quan
trọng ở nhà trường phổ thông. Hoạt động này có tác dụng phục vụ cho việc dạy học Ngữ văn
trong chương trình chính khóa, góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách toàn diện, bồi
dưỡng năng khiếu và tài năng sáng tạo của học sinh. Nội dung của hoạt động ngoại khóa rất
phong phú và đa dạng thể hiện qua các hoạt động như đọc sách, văn nghệ, nghiên cứu, tham
quan,…nhờ đó các kiến thức tiếp thu được ở trên lớp có cơ hội được áp dụng, mở rộng trên
thực tế, đồng thời có tác dụng nâng cao hứng thú học tập môn Ngữ văn ở trường phổ thông.
Thông qua hoạt động ngoại khóa văn học, người học đã trưởng thành và học tập được
rất nhiều, rất sâu sắc những vấn đề mà trong các hoạt động chính khóa không đủ đáp ứng: tư
tưởng, tình cảm của tác giả khi sáng tác; những đóng góp của các bậc tiền nhân; khả năng
đánh giá tác phẩm một cách khách quan, sự tương đồng giữa văn học địa phương và văn học
dân tộc,…
Khi tham gia các hoạt động ngoại khóa văn học, người học đã, đang và sẽ có những
đóng góp, những cống hiến quan trọng trong việc phát hiện, duy trì, lưu trữ,…những vấn đề
văn học lớn như văn học dân gian, văn học dân tộc, văn học địa phương,…
Công tác ngoại khóa chiếm một vị trí vô cùng quan trọng vì bản thân việc giảng dạy
văn học gắn chặt với việc tìm hiểu và xây dựng con người. Đối tượng của văn học là con

Trong bài viết “Nguyên tắc hoạt động ngoại khóa” (xem [9, 386]), GS Phan Trọng
Luận đề ra ba nguyên tắc cơ bản của hoạt động ngoại khóa văn học như sau:
+ Thứ nhất là nguyên tắc giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức tư cách cho học sinh.
Theo tác giả, hoạt động ngoại khóa văn học không phải là một hoạt động văn chương thuần
túy, mà phải gắn với việc giáo dục chính trị, giáo dục đạo đức, tư cách của học sinh.
+ Thứ hai là nguyên tắc tự nguyện và phải phù hợp trình độ tâm sinh lí của học sinh,
nghĩa là mọi hoạt động đều phải xuất phát từ chính tâm tư nguyện vọng của học sinh, từ đó
học sinh mới thể hiện nhiều nhất tính năng động và sáng tạo của mình.
+ Thứ ba là dựa vào nội dung của hoạt động ngoại khóa, những vấn đề trong ngoại
khóa không lặp lại nội khóa nhưng phải có một mối liên hệ nhất định. Đó có thể là những
vấn đề kiến thức không nằm trong chương trình nhưng phải dựa vào hoặc có liên quan đến
kiến thức đã học để phát triển và đào sâu nhằm phục vụ cho nội khóa.
Bài viết “Tổ chức và hướng dẫn học sinh đọc ngoại khóa văn học” (xem [20, 144])
của TS Trần Thanh Bình đã đề cập đến một bộ phận của hoạt động ngoại khóa văn học, đề ra
một số nguyên tắc đọc ngoại khóa như sau:
+ Nguyên tắc đầu tiên là chương trình đọc ngoại khóa phải kết hợp chặt chẽ và logic
với chương trình đọc chính khóa.
+ Nguyên tắc thứ hai là nguyên tắc hệ thống, nghĩa là chương trình đọc ngoại khóa sẽ
được hình dung như một chỉnh thể thống nhất các sự kiện, vấn đề, quy luật văn học.
+ Nguyên tắc thứ ba là phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh phải
gắn liền với vai trò tổ chức, hướng dẫn và chỉ đạo sư phạm của giáo viên.
Để làm rõ hơn các nguyên tắc cơ bản của hoạt động ngoại khóa văn học định hướng
cho việc triển khai hoạt động ngoại khóa văn học trong thực tế, chúng tôi muốn phân tích kĩ
hơn về nguyên tắc phù hợp tâm lí lứa tuổi học sinh và nguyên tắc tích hợp là hai lĩnh vực có
vai trò quan trọng đặc biệt trong hướng triển khai đề tài.
1.2.3.1 Nguyên tắc phù hợp tâm lí lứa tuổi học sinh
Học sinh trung học phổ thông đang ở giai đoạn chuẩn bị đi vào cuộc sống lao động
nghề nghiệp. Hoạt động chủ đạo là hoạt động học tập, do đó tính năng động và tính độc lập
trong học tập cao hơn. Ý thức, thái độ, động cơ, hứng thú học tập thường gắn liền với
khuynh hướng nghề nghiệp. Đây là lứa tuổi ý thức cá nhân phát triển mạnh, nhân sinh quan

giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù
hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ
năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú
học tập cho học sinh” [26, 14].
Ngoại khóa văn học cung cấp cho học sinh những hiểu biết, những kĩ năng nhất định.
Mục đích của hoạt động ngoại khóa văn học là tạo sự phát triển cân đối, toàn diện về tâm
hồn, trí tuệ; sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa lí thuyết và thực hành cho học sinh.
Ngoại khoá là phần hoạt động không bắt buộc, nhưng cần thiết. Là một hình thức học
tập bổ sung cho chính khóa và rất nhiều vấn đề của chính khóa chỉ được giải quyết bằng
ngoại khóa. Ngoại khoá Ngữ văn cần có sự hăng say, thích thú và sự thể hiện khả năng riêng
của từng học sinh. Ngoại khoá ít nhiều có ảnh hưởng đến thời gian học tập chính khoá, nhất
là với các em học kém. Vì vậy, hoạt động ngoại khoá cần chú ý khơi dậy sự tự giác, tự
nguyện của học sinh. Khi đã tự nguyện, tự giác, học sinh sẽ khắc phục mọi khó khăn hoàn
thành nhiệm vụ được giao, mặt khác, gặp thất bại các em sẽ không bao giờ nản chí. Các
nhóm học sinh tự nguyện tham gia ngoại khoá Ngữ văn là các nhóm bạn tâm đắc về ý thức
và sở trường, như vậy hoạt động ngoại khóa còn có tác dụng hình thành các tập thể học sinh
liên kết với nhau theo hứng thú. Trong các tập thể tự nguyện này, học sinh sẽ tự bộc lộ đầy
đủ hơn những kĩ năng, năng lực mà trong quá trình học tập các em ít được bộc lộ. Cũng
trong điều kiện này, hoạt động ngoại khóa còn giúp giáo viên hiểu và thông cảm, thương yêu
học sinh của mình hơn.
Một nhận thức đúng đắn về nhiệm vụ hoạt động ngoại khóa văn học trong nhà trường
chỉ thực sự có được trên cơ sở những hiểu biết thật thấu đáo, triệt để về bản chất môn văn, về
đặc điểm đối tượng giáo dục, về mọi mặt mà trực tiếp nhất là thực trạng tư tưởng tình cảm,
tâm lí của đối tượng tiếp nhận, cụ thể là học sinh trung học. Tác phẩm văn chương chỉ có thể
tác động đến học sinh khi nào tác phẩm đó được tiếp nhận thông qua cảm xúc rung động và
những hoạt động tâm lí nghệ thuật của bản thân chủ thể học sinh. Tác phẩm văn chương chỉ
thực sự phát huy được sức mạnh của nó khi nào nó khơi dậy được hứng thú từ bên trong
người tiếp nhận, đó là khát vọng sáng tạo, khát vọng chiếm lĩnh tri thức. Người học sinh
không chỉ là đối tượng tác động mà còn là phương tiện để tác động. Cho nên cung cấp kiến
thức cốt là để từ đó học sinh tự mình ý thức về mình để sống có nhân cách hơn, trong sạch

tính chất nghệ thuật ngôn từ, có sức lay động, thức tỉnh con người bằng những khám phá, nói
lên những khát vọng về cuộc sống và con người bằng cách khái quát hóa nghệ thuật độc đáo.
Nhu cầu hiểu biết, cảm xúc có thôi thúc, lôi cuốn người học vào quá trình tiếp nhận thì mới
làm nảy nở nuôi dưỡng năng lực tìm tòi phát hiện, đánh giá cái hay cái đẹp tiềm ẩn trong đó.
Kiến thức thu nhận bằng con đường tự khám phá là kiến thức vững chắc nhất, đáng tin cậy
nhất. Nhà sư phạm Roger Galles cũng cho rằng: “Cần làm sao để có thể đòi hỏi học sinh một
sự cố gắng sáng tạo cá nhân...để làm sao giáo viên đưa học sinh đến sự khám phá độc lập
những tình huống khác nhau để khơi gợi ở trẻ tinh thần tự nghiên cứu” [30, 223].
Thông qua hoạt động ngoại khóa, học sinh có điều kiện thuận lợi bộc lộ năng lực tự
tiếp nhận, tự lĩnh hội, tự khám phá tri thức theo quy luật “chuyển vào trong”. Thực chất đó là
quá trình hình thành tư duy, hình thành khái niệm mà tâm lí học nhận thức nghiên cứu. Như
vậy, học sinh không phải chỉ có việc thu nhận một khối lượng áp đặt từ bên ngoài mà thực sự
có được một sự phát triển về kiến thức lẫn phương pháp, về nhận thức khách quan và tự nhận
thức. Việc học tác phẩm văn chương như vậy thực sự là một sự phát triển toàn diện, hứng
thú, sáng tạo nhân cách từng chủ thể học sinh.
1.2.3.2 Nguyên tắc tích hợp.
Theo tác giả Savier Rogiers nêu trong cuốn “Khoa sư phạm tích hợp” thì: “Khoa
sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập góp phần hình thành ở học sinh
những năng lực rõ ràng, có tính trước những điều cần thiết cho học sinh, nhằm phục vụ cho
các quá trình học tập tương lai, hoặc nhằm hòa nhập học sinh vào cuộc sống lao động” [31,
112].
Theo GS.TS. Nguyễn Thanh Hùng: “Có thể hiểu tích hợp là một phương hướng phối
hợp một cách tốt nhất các quá trình học tập của nhiều môn học” [6, 30].
Trong hoạt động ngoại khóa văn học, ta có thể thấy: Tích hợp là tập hợp lại để thống
nhất các mặt riêng lẻ thành một tổng thể, phối hợp tối ưu các hoạt động khác nhau, các kĩ
năng phương pháp của các hoạt động khác nhau, nhằm đáp ứng mục tiêu, mục đích cụ thể,
theo một nguyên tắc “đồng tâm”, “đồng quy” hướng tới một nội dung, kĩ năng, kiến thức bao
hàm cao hơn, sâu hơn.
Tích hợp là một phạm trù rất rộng giữa kiến thức với thực hành, giữa kiến thức với kĩ
năng, giữa kinh nghiệm với thực tiễn, giữa các lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống, để làm

với thời lượng thích hợp, tránh làm xáo trộn chương trình và trùng lặp về kiến thức. Tốt nhất
là phần chính khóa chỉ nên giới thiệu ở một chừng mực cần thiết cho sự hiểu biết tối thiểu về
một mặt nào đó của vấn đề để qua đó gợi trí tò mò, ham tìm tòi, phát hiện ở học sinh, đặt cơ
sở cho việc trình bày nó sâu hơn, đầy đủ hơn trong phần ngoại khóa.
Cần phải xác định rõ mục đích cần đạt được (về các mặt: kiến thức – kĩ năng –
phương pháp) của buổi ngoại khóa, lấy đó làm căn cứ xuất phát, chi phối đến toàn bộ quá
trình thực hiện nó. Nếu chú ý đúng mức đến mặt này, giáo viên sẽ không bỏ sót nội dung dạy
học hoặc không đi chệch hướng, không nhầm lẫn giữa mục đích và phương tiện, giữa kiến
thức chính yếu với thứ yếu. Việc xử lý vấn đề nhờ thế sẽ linh hoạt hơn.
Hình thức ngoại khóa phải thật sự sinh động, gây hứng thú, tránh sự đơn điệu, gò bó,
căng thẳng. Phải làm sao để có sức hấp dẫn, lôi cuốn được tất cả học sinh trong lớp, huy
động các em tham gia tích cực vào quá trình tìm kiếm ngữ liệu, khám phá tri thức, chủ động
phát hiện vấn đề, biết bảo vệ quan điểm, biết trình bày kết quả khảo sát của mình trên cơ sở
cùng tham gia một hoạt động tập thể… Để làm được điều này, vai trò của giáo viên rất quan
trọng, giáo viên phải vận dụng các biện pháp tích hợp sao cho hài hòa, thích hợp mà vẫn giữ
được bản sắc riêng của môn học. Ở phần này, khi thực hiện tích hợp cần linh hoạt, không
nên quá công thức hay quá tham mà phá vỡ “chất văn” trong bài dạy. Giáo viên cần định
hướng trò chơi, gợi ý cách hiểu vấn đề, sửa những lỗi sau khi tham gia ngoại khóa, đưa ra
nhận xét, đánh giá chính xác, động viên và khích lệ tinh thần tập thể ở các em.
Những nội dung ngoại khóa phải đảm bảo tính thiết thực - bổ ích, tính thực tiễn - khả
thi, tính ứng dụng – thực hành cao, tránh đưa vấn đề ra một cách chung chung, sơ lược,
phiến diện, không mang tính khiên cưỡng và cá biệt – lại vừa phải phù hợp đặc điểm tâm lý
– nhận thức của học sinh. Những vấn đề ngoại khóa cần được phát triển theo hướng phát
triển của xã hội, qua đó giúp học sinh đón nhận được những tri thức – thành tựu mới, góp
phần củng cố thêm những khái niệm vốn rất trừu tượng và khó hiểu đối với học sinh mà ở
phần chính khoá chưa có điều kiện nhấn mạnh, đào sâu.
Ngoại khóa văn học theo quan điểm tích hợp là rất cần thiết và phù hợp. Cách vận
dụng phương pháp tích hợp trong hoạt động ngoại khóa văn học khá đa dạng, khá phong
phú, đòi hỏi người giáo viên phải biết vận dụng linh hoạt, sáng tạo để không gây nhàm chán,
công thức trong quá trình thực hiện; đồng thời có thể giúp học sinh vừa nắm được những

những hiểu biết về văn học; rèn luyện kĩ năng tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập rèn luyện
của học sinh.
Hoạt động ngoại khóa là một bộ phận không thể thiếu của quá trình giáo dục ở trường
phổ thông. Đó là hệ thống các hoạt động tập thể học sinh, được tổ chức ngoài giờ học trên
lớp, với những mục tiêu đã được xác định để tiến hành bồi dưỡng tình cảm đạo đức, những
kĩ năng thực hành trong cuộc sống, đồng thời bổ sung và hoàn thiện những tri thức mà học
sinh được học trong giờ chính khóa. Qua đó hoàn thiện quá trình giáo dục nhằm hình thành
và phát triển toàn diện nhân cách học sinh.
Hoạt động ngoại khóa thực chất là sự tiếp nối hoạt động chính khóa trên lớp, là con
đường gắn lí thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức với hành động, tạo
cơ hội cho học sinh rèn luyện thói quen sống trong cộng đồng và phát huy tối đa năng lực, sở
thích của từng cá nhân.
Hoạt động chính khóa và hoạt động ngoại khóa rất cần thiết trong hoạt động giảng dạy
môn Ngữ văn ở trường trung học phổ thông hiện nay. Mỗi hoạt động đều có vai trò riêng,
song chúng có mối quan hệ gắn bó mật thiết bổ sung cho nhau, giúp giáo viên Ngữ văn thực
hiện tốt chức năng dạy học cho học sinh, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục và đào tạo.
Trong hai hoạt động thì hoạt động chính khóa là tiền đề cơ sở, là nền tảng; hoạt động ngoại
khóa là đòn bẩy, là điều kiện. Nếu biết vận dụng, phối hợp đồng bộ, sáng tạo các hoạt động
thì sẽ giúp cho công tác dạy học văn đạt được hiệu quả giáo dục cho học sinh như mong
muốn, góp phần tích cực nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của các nhà trường THPT
hiện nay.
Một yêu cầu lớn đặt ra trong việc bồi dưỡng học sinh có năng khiếu nói riêng, dạy học
đối với học sinh phổ thông nói chung là luôn phải nuôi dưỡng, phát triển hứng thú của các
em đối với môn học, đặc biệt là đối với môn Ngữ văn. Việc bồi dưỡng niềm say mê hứng thú
đối với việc học văn, được thực hiện trước hết là thông qua các hoạt động chính khoá trên
lớp, nhưng do những đặc trưng của bộ môn, các hoạt động ngoại khóa văn học cũng đóng vai
trò rất quan trọng.
Hoạt động ngoại khóa văn học không là vấn đề mới. Từ lâu, nó đã trở thành một bộ
phận cấu thành không thể tách rời của quá trình giáo dục, do tập thể sư phạm của nhà trường
tổ chức và lãnh đạo, thông qua hoạt động của tổ bộ môn. Nhất là trong bối cảnh cuộc cải