Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG CÔNG NGHIỆP, MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ
VÀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÚNG ĐẾN CON NGƯỜI
Môi trường sống là tổng hợp các yếu tố tự nhiên, xã hội và văn hóa bao
quanh con người. Một môi trường lành mạnh, kết hợp hài hòa các yếu tố tự
nhiên xã hội và văn hóa sẽ có đóng góp lớn cho sự phát triển con người và xã
hội. Trái lại, một môi trường không lành mạnh (bị ô nhiễm nặng) sẽ ảnh hưởng
xấu đến sức khỏe con người, làm suy giảm điều kiện tồn tại và phát triển của
cộng đồng.
Trong vài thập niên gần đây, nhiều quốc gia và các tổ chức quốc tế đã
đưa ra cảnh báo về tình trạng ô nhiễm môi trường mang tính toàn cầu, làm biến
đổi khí hậu, gây hậu quả lớn cho phát triển bền vứng kinh tế - xã hội, văn hóa
và đe dọa đến sự tồn tại và phát triển của con người.
Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra rằng: ô nhiễm môi trường do
nhiều nguyên nhân, nhưng chủ yếu là do các hoạt động sản xuất kinh doanh và
sinh hoạt của con người gây ra; và ô nhiễm môi trường nặng nhất tập trung ở
các đô thị đông dân cư và các khu công nghiệp. Hiện nay, trên thế giới mỗi năm
có hơn 2 tỷ tấn rác thải công nghiệp mỗi năm (có nguy cơ suy giảm môi trường
và ảnh hưởng đến sức khỏe con người), khoảng 500 tỷ tấn nước bẩn thải ra tự
nhiên (và cứ 10 năm thì con số này lại tăng lên gấp đôi). Theo tổ chức y tế thế
giới (WHO), có tới 80% bệnh tật do nguồn nước bẩn này gây ra. Theo dự báo
của Viện nghiên cứu năng lượng Hoa Kỳ, trong khoảng 50 năm đầu thế kỷ XXI,
lượng CO2 trong không khí sẽ tăng lên gấp đôi, chủ yếu là do hoạt động công
nghiệp gây ra. Tác hại của chúng là làm nhiễm bẩn không khí dẫn đến biến đổi
khí hậu toàn cầu. Đó là nguy cơ lớn đe dọa sự tồn vong của hệ sinh thái và số
phận loài người
(1)
.
1
Nguồn: Theo
Page 1 of 20
Có thể nói, ô nhiễm môi trường (nhất là môi trườn công nghiệp và đô

. Mặt khác, các khu công nghiệp còn là
trung tâm thu hút vốn đầu tư ở trong và ngoài nước, trung tâm thu hút vốn đầu
tư ở trong và ngoài nước, trung tâm đào tạo rèn luyện góp phần xây dựng đội
ngũ công nhân có tay nghề cao, có ý thức kỷ luật lao động và tác phong công
nghiệp.
Tuy nhiên, hoạt động của các khu công nghiệp trong những năm qua đã
bộc lộ những hạn chế, cả những vấn đề bức xúc trong lĩnh vực kinh tế xã hội,
đời sống, văn hóa. Cụ thể là, việc phát triển ồ ạt các khu công nghiệp gắn với
việc thu hồi đất nông nghiệp làm ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống của dân cư
nông nghiệp, đời sống kinh tế và văn hóa của lực lượng công nhân làm việc
trong các khu công nghiệp không cao (nếu không muốn nói là thấp), quyền lợi
của người lao động được tôn trọng và bảo đảm… Đặc biệt là, tình trạng ô nhiễm
môi trường diễn ra trầm trọng và phức tạp làm ảnh hưởng tới sức khỏe của con
người và suy giảm hệ sinh thái.
1.2 Thực trạng ô nhiễm môi trường công nghiệp
Ô nhiễm môi trường công nghiệp là hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch
vụ và sinh hoạt công nghiệp thải ra môi trường các loại chất thải (nước thải, khí
thải, chất thải rắn, khói bụi, tiếng ồn…) làm ô nhiễm môi trường, ảnh hửơng
đến đến sức khỏe con người và làm suy giảm sức sống của hệ sinh thái; Và do
đó, làm ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước.
1.2.1 Ô nhiễm môi trường do nước thải các khu công nghiệp
2
Nguồn: Báo cáo môi trường quốc gia 2009 – Môi trường khu công nghiệp Việt Nam
Page 3 of 20
Theo báo cáo quốc gia môi trường Việt Nam năm 2009 (môi trường khu
công nghiệp Việt Nam); lượng nước thải tại các khu công nghiệp ngày càng gia
tăng,tập trung chủ yếu ở các khu công nghiệp thuộc bốn vùng kinh tế trọng
điểm ở cả nước (vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, vùng kinh tế trọng điểm miền
Trung,vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, vùng kinh tế trọng điểm vùng đồng
bằng sông Cửu Long).

ĐBSCL
13.700 3.014 1.877 4.370 795 1.096
Tổng cộng 640.963 141.012 87.812 204.46
7
37.176 51.277
(Nguồn: Báo cáo môi trường quốc gia 2009 – Môi trường khu công nghiệp Việt Nam)
Bảng trên cho thấy, lượng nước thải từ các khu công nghiệp rất lớn, tập
trung chủ yếu ở các khu công nghiệp thuộc vùng KTTĐ phía Nam (4113,400
m
3
/ngày, gần gấp đôi lượng nước thải của các khu công nghiệp thuộc 3 vùng
Page 4 of 20
kinh tế trọng điểm còn lại, 227.563 m
3
/ngày). Hơn nữa, tổng lượng các chất ô
nhiễm trong nước thải ở các khu công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm phía Nam
cũng là lớn nhất.
Chất lượng nước thải ở các khu công nghiệp phụ thuộc chủ yếu vào việc
nước thải có được xử lý không và xử lý như thế nào. Hiện nay, các khu công
nghiệp đã đi vào hoạt động có trạm xử lý nước thải chỉ chiếm 43%, còn hơn
57% chưa có cơ sở xử lý nước thải đã qua xử lý chỉ đạt khoảng 30%, còn 70%
của hơn 1triệu m
3
nước thải/ngày từ các khu công nghiệp được xả thẳng ra các
nguồn tiếp nhận (không qua xử lý), chỉ có 4,26% nước thải được xử lý đạt tiêu
chuẩn môi trường, còn hơn 25% xử lý qua loa không bảo đảm tiêu chuẩn môi
trường. Tình hình trên dẫn đến ô nhiễm nặng không chỉ môi trường nước mặt,
mà cả môi trường nước ngầm.
Kết quả phân tích mẫu nước thải từ các khu công nghiệp cho thấy: nước
thải có hàm lượng các chất lơ lưởng (SS) cao hơn QCVN từ 2 đến hàng chục

và 111 hồ, 13 con sông chảy qua Hà Nội (nhất là 4 sông nội thành: Tô Lịch,
Kim Ngưu, Sét, Lử) đều bị ô nhiễm. Ở đây, nước thải công nghiệp và các loại
nước thải khác (sinh hoạt, y tế, làng nghề, chăn nuôi…) đều được xả trực tiếp
vào cống rãnh sông hồ mà không qua xử lý nào
(6)
. Đặc biệt là, dòng sông Thị
Vải đã “chết” vì nước thải công nghiệp từ công ty Vedan.
Ngoài ra, kênh Bàu Lăng (Quảng Ngãi), sông Hoài (Quảng Nam), lưu
vực sông Cầu (địa phận Thái Nguyên), sông Cà Lồ, hạ lưu sông Công, lưu vực
sông Nhuệ - Đáy… đều bị ô nhiễm ở mức độ khác nhau.
1.2.2 Ô nhiễm môi trường từ khí thải công nghiệp
Các khí thải ô nhiễm phát sinh từ hoạt động công nghiệp chủ yéu do 2
nguồn gây ra: đốt nhiên liệu tạo năng lượng cho hoạt động sản xuất và rò rỉ chất
ô nhiễm từ các hoạt động sản xuất. Hiện nay ở Việt Nam, các cơ sở sản xuất có
4
Nguồn: Báo cáo kiểm tra, thanh tra về bảo vệ môi trường đối với các cơ sở khu sản xuất kinh doanh, dịch vụ
và làng nghề trên lưu vực sông Đồng Nai – Sài Gòn năm 2008. Tổng cục Môi trường năm 2009.
5
Diễn đàn dân trí.Email:
6
Diễn đàn dân trí.Email: Ngày 31/05/2010.
Page 6 of 20
thể khống chế được ô nhiễm không khí do đốt nhiên liệu tạo năng lưỡng cho sản
xuất, còn ô nhiễm không khí do rò rỉ chất ô nhiễm từ hoạt động sản xuất và tác
động từ các loại khí thải hầu như vẫn không được kiểm soát. Và, điều này gây
ra tác hại rất xấu cho môi trường và sức khỏe không chỉ của những người làm
việc trong các khu công nghiệp, mà còn cả những khu dân cư rộng lớn chung
quanh các khu công nghiệp.
Các khí thải ô nhiễm rất đa dạng (phụ thuộc vào từng ngành sản xuất và
từng loại công nghệ sản xuất), song tập trung chủ yếu ở các loại: Bụi, khí NO2,

thành phổ biến. Chất lượng môi trường không khí, nhất là ở các khu công
nghiệp cũ, công nghệ sản xuất lạc hậu và các khu công nghiệp chưa có hệ thống
xử lý khí thải đã và đang suy giảm nghiêm trọng. Hàm lượng bụi lơ lửng trong
không khí ở các khu công nghiệp đều vượt QCVN
(7)
. Đặc biệt là ở khu công
nghiệp Hòa Khánh (Đà Nẵng): nồng độ khí CO vượt từ 67 đến 100 lần QCVN;
nồng độ khí NO2 vượt từ 2 đến 6 lần QCVN và nồng độ chì (Pb) vượt từ 40 đến
65,5 lần QCVN
(8)
.
- Theo đánh giá của chương trình môi trường của Liên Hiệp Quốc, ở hầu
hết các khu công nghiệp và đô thị Việt Nam, môi trường không khí đều bị ô
nhiễm nồng độ bụi vượt trên chuẩn cho phép từ 1,3 đến 3 lần; thậm chí ở một số
khu công nghiệp và đô thị nồng độ bụi vượt tiêu chuẩn cho phép từ 10 lần đến
20 lần. Trong đó, các cơ sở sản xuất xi măng, cơ khí, luyện kim, hóa chất, phân
bón, nhiệt điện, vật liệu xây dựng… có mức độ gây ô nhiễm nặng nề (Ngân
hàng thế giới, 2008). Kết quả điều tra của Viện Nghiên Cứu quản lý kinh tế
trung ương năm 2008 trên 275 doanh nghiệp (các ngành vật liệu xây dựng, hóa
chất, luyện kim, cơ khí) cho thấy: 23% cơ sở sản xuất này có nồng độ khí thải
độc hại vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,5 đến 50 lần.
Như vậy, mức độ ô nhiễm không khí ở hầu hết các khu công nghiệp
trong nước (nhất là nồng độ bụi, khí NO
2
, CO và SO
2
) đều vượt mức tiêu chuẩn
cho phép; thậm chí một số khu công nghiệp vượt rất nhiều lần. Điều này gây
7
Xem: Báo cáo môi trường Quốc Gia 2009 – Môi trườn khu công nghiệp Viêt Nam.