HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH
NGUYN KIấN
THựC HIệN PHáP LUậT Về TRáCH NHIệM
BồI THƯờNG CủA NHà NƯớC DO CÔNG CHứC CƠ QUAN
HàNH CHíNH NHà NƯớC GÂY RA ở VIệT NAM
LUN N TIN S LUT HC
H NI - 2014
HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH
NGUYN KIấN
THựC HIệN PHáP LUậT Về TRáCH NHIệM
BồI THƯờNG CủA NHà NƯớC DO CÔNG CHứC CƠ QUAN
HàNH CHíNH NHà NƯớC GÂY RA ở VIệT NAM
Chuyờn ngnh : Lý lun v lch s Nh nc v phỏp lut
Mó s : 62 38 01 01
LUN N TIN S LUT HC
Ng i h ng d n khoa h c: 1. TS INH TRUNG TNG
2. TS HONG NGC THNH
H NI - 2014
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi, các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung
thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công
trình nào khác.
Tác giả luận án
Nguyễ n Đỗ Kiên
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: T󰗕NG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN C󰗩U CÓ LIÊN QUAN
TỚI ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 8
1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan tới đề tài luận án trong

nước do công chức cơ quan hành chính nhà nước gây ra ở Việt Nam 124
4.2. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà
nước do công chức cơ quan hành chính nhà nước gây ra ở Việt Nam 132
KẾT LUẬN 153
DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN
ĐẾN LUẬN ÁN 156
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 157
PHỤ LỤC 173
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
BLDS : Bộ luật Dân sự
BTTH : Bồi thường thiệt hại
CQHCNN : Cơ quan hành chính Nhà nước
HĐND : Hội đồng nhân dân
KS : Kiểm sát
TA : Tòa án
TAND : Tòa án nhân dân
TNBT : Trách nhiệm bồi thường
TNBTCNN : Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
TNDS : Trách nhiệm dân sự
TNPL : Trách nhiệm pháp lý
UBND : Ủy ban nhân dân
UBTVQH : Ủy ban Thường vụ Quốc hội
VKSND : Viện kiểm sát nhân dân
WTO : Tổ chức Thương mại thế giới
XHCN : Xã hội chủ nghĩa
1
M󰗟 󰖧U
1. Tính cấp thiết của đề tài
Từ khi đất nước ta giành được độc lập đến nay, Nhà nước luôn coi việc xây
dựng, kiện toàn tổ chức bộ máy và hoàn thiện hệ thống pháp luật là nhiệm vụ quan

2004, Bộ luật Dân sự năm 1995 (sửa đổi, bổ sung năm 2005), Nghị định số 47/CP
ngày 03 tháng 5 năm 1997 của Chính phủ về việc giải quyết bồi thường thiệt hại do
công chức, viên chức, người có thẩm quyền của các cơ quan tiến hành tố tụng gây
ra, Nghị quyết số 388/2003/NQ-UBTVQH11 ngày 17 tháng 3 năm 2003 của Uỷ
ban Thường vụ Quốc hội về việc bồi thường cho người bị oan do người có thẩm
quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra… Tuy nhiên, trách nhiệm bồi thường
của Nhà nước chưa được đánh giá đúng mức, quan niệm về trách nhiệm bồi thường
của Nhà nước tương đối mờ nhạt và đến ngày 18 tháng 6 năm 2009, tại kỳ họp thứ
5 Quốc hội khoá XII mới thông qua một đạo luật riêng biệt - Luật Trách nhiệm bồi
thường của Nhà nước.
Do hoạt động quản lý hành chính, đặc biệt là hoạt động của các cơ quan hành
chính Nhà nước từ trung ương đến địa phương là hoạt động mang tính quyền lực
tác động tới các quan hệ xã hội trên các lĩnh vực trong đời sống xã hội, liên quan
đến quyền và lợi ích hợp pháp chân chính của cá nhân, tổ chức. Một mặt nó thừa
nhận, bảo vệ, bảo đảm sự phát triển kinh tế xã hội vì dân giàu, nước mạnh, mặt khác
do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan từ phía Nhà nước xâm phạm đến
quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Hoạt động của cơ quan hành chính Nhà
nước liên quan đến nhiều người, nhiều lĩnh vực, nhiều mối quan hệ đan xen, có sự
tham gia của nhiều chủ thể trong xã hội, chịu sự điều chỉnh của nhiều loại quy phạm
của cả luật nội dung lẫn hình thức và phải tuân theo những trình tự, thủ tục khác
nhau. Việc giải quyết bồi thường thiệt hại giữa cơ quan hành chính Nhà nước và
người bị gây thiệt hại được đặt trong mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nước và công
dân khi thực thi quyền hành pháp. Vì vậy, trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực
quản lý hành chính, hay nói cách khác trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do
công chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra cần được xác định trong các đạo
luật. Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đã quy định phạm vi trách nhiệm
bồi thường trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước, lĩnh vực thi hành án, hoạt
động tố tụng Đây là bước phát triển đáng kể trong hoạt động lập pháp, đáp ứng
3
đòi hỏi khách quan trong một xã hội dân chủ, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước

4
những vấn đề lý luận và thực trạng thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường
của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra. Luận án tìm ra
những nguyên nhân, đề xuất các quan điểm, giải pháp có căn cứ khoa học nhằm bảo
đảm thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ
quan hành chính Nhà nước gây ra ở Việt Nam.
2.2. Nhiệ m vụ nghiên cứ u
Để đạt được mục đích trên, trong quá trình nghiên cứu, luận án giải quyết
những nhiệm vụ sau đây:
- Phân tích khái niệm, hình thức, vai trò thực hiện pháp luật về trách nhiệm
bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra.
- Phân tích nội dung, yêu cầu và các yếu tố bảo đảm thực hiện pháp luật về
trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính Nhà nước
gây ra, trong đó tập trung phân tích sâu, làm rõ các nội dung thực hiện pháp luật về
trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính Nhà nước
gây ra và các bảo đảm đặc trưng đối với hoạt động này.
- Nghiên cứu thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
do công chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra ở một số nước trên thế giới, từ
đó rút ra những giá trị Việt Nam có thể tham khảo.
- Phân tích khái quát tình hình và hệ thống tổ chức thực hiện pháp luật về
trách nhiệm bồi thường của Nhà nước ở Việt Nam.
- Đánh giá đúng những kết quả đạt được và hạn chế đối với thực trạng thực
hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành
chính Nhà nước gây ra ở Việt Nam, phân tích rõ các nguyên nhân khách quan, chủ
quan của những kết quả đạt được và hạn chế đó.
- Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, xác định những quan điểm và đề xuất
những giải pháp cụ thể, phù hợp, có tính khả thi nhằm bảo đảm thực hiện pháp luật
về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính Nhà
nước gây ra ở Việt Nam.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.2. Phư ơ ng pháp nghiên cứ u
Trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng, Chủ nghĩa
duy vật lịch sử, tác giả lựa chọn phương pháp nghiên cứu phù hợp với từng nội
dung luận án.
6
- Chương 1, tác giả coi trọng phương pháp tổng hợp, phân tích và hệ thống
hóa để đánh giá các công trình nghiên cứu có liên quan tới thực hiện pháp luật về
trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính Nhà nước
gây ra.
- Chương 2, tác giả sử dụng nhiều phương pháp để làm sáng tỏ những vấn đề
lý luận của luận án. Cụ thể là, tác giả chủ yếu dùng phương pháp quy nạp để xây
dựng các khái niệm. Phương pháp tổng hợp, phân tích dùng để nghiên cứu các hình
thức, vai trò, nội dung, yêu cầu và các yếu tố bảo đảm thực hiện pháp luật về trách
nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra
ở Việt Nam. Phương pháp so sánh được áp dụng khi tìm hiểu vấn đề này ở một số
nước trên thế giới và những giá trị Việt Nam có thể tham khảo.
- Chương 3, tác giả đã sử dụng phương pháp nổi bật là thống kê, báo cáo kết
hợp với khảo sát thực tiễn nhằm phân tích, lý giải các số liệu về thực trạng; tọa đàm,
hội thảo trao đổi với các chuyên gia về thực trạng để đánh giá, tổng hợp và chọn lọc
tri thức khoa học, kinh nghiệm thực tiễn có liên quan tới thực hiện pháp luật về
trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính Nhà nước
gây ra ở Việt Nam, từ đó, tác giả làm sáng tỏ nội dung của luận án.
- Chương 4, về cơ bản tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp để
đưa ra các quan điểm, giải pháp có căn cứ khoa học, góp phần bảo đảm thực hiện
pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành
chính Nhà nước gây ra ở Việt Nam.
5. Những đóng góp về khoa học của luận án
Thông qua việc nghiên cứu toàn diện, có hệ thống đề tài này, nội dung luận
án có một số điểm mới, đó là:
- Xây dựng khái niệm, xác định các đặc điểm và pháp luật về trách nhiệm

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận
án gồm 4 chương, 10 tiết.
8
Chng 1
T󰗕NG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN C󰗩U
CÓ LIÊN QUAN T󰗛I 󰗁 TÀI LU󰖭N ÁN
1.1. T󰗕NG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN C󰗩U CÓ LIÊN QUAN T󰗛I
󰗁 TÀI LU󰖭N ÁN TRONG N󰗛C VÀ TRÊN TH󰖿 GI󰗛I
1.1.1. Những công trình nghiên cứu có liên quan tới thực hiện pháp luật
về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính
nhà nước gây ra ở Việt Nam
TNBTCNN do công chức CQHCNN gây ra là một nội dung của pháp luật
nói chung, pháp luật bồi thường của Nhà nước nói riêng. Do vậy, nghiên cứu về
lĩnh vực này phải đặt trong mối quan hệ với tổng thể các quy định của pháp luật,
đặc biệt là các quy định của pháp luật có liên quan tới trách nhiệm bồi thường, công
chức, công vụ. Nhiều công trình khoa học nghiên cứu các vấn đề liên quan tới thực
hiện pháp luật về TNBTCNN do công chức CQHCNN gây ra đã được công bố ở
các mức độ và phạm vi khác nhau, điển hình gồm hai nhóm chính sau:
Nhóm thứ nhất, các công trình tiêu biểu liên quan tới trách nhiệm bồi thường:
- Dự án “Nghiên cứu, đánh giá vấn đề bồi thường thiệt hại trong hoạt động tố
tụng”, Bộ Tư pháp [14]. Dự án đã nghiên cứu, khảo sát và đánh giá tổng quan thực
trạng thực hiện pháp luật về bồi thường theo nội dung Nghị quyết số 388/2003/NQ-
UBTVQH ngày 17 tháng 3 năm 2003 của UBTVQH, bồi thường theo nội dung
Nghị định số 47/CP ngày 03 tháng 5 năm 1997 của Chính phủ và BTTH ngoài hợp
đồng theo quy định của BLDS. Qua khảo sát, điều tra, phân tích số liệu bồi thường
tại năm tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và phỏng vấn trực tiếp các chủ thể
liên quan của các CQHCNN, cơ quan tố tụng, luật sư, người bị thiệt hại, Dự án đã
phân tích làm sáng tỏ những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế và đề xuất
việc sửa đổi, bổ sung hoàn thiện pháp luật về BTTH. Mặc dù số liệu điều tra cơ bản
chỉ trong phạm vi ở năm tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương với đối tượng

luật một số nước trên thế giới về TNBTCNN như phạm vi, cách thức xác định, thủ
tục, cơ quan giải quyết, trách nhiệm hoàn trả Tuy nhiên, cuốn sách mới giới thiệu
dưới góc độ các quy định của pháp luật TNBTCNN Việt Nam và một số nước trên
thế giới, chưa đề cập tới việc thực hiện pháp luật về lĩnh vực này trong thực tế. Do
10
vậy, cuốn sách có giá trị cung cấp một số thông tin về pháp luật TNBTCNN tác giả
có thể tham khảo trong quá trình viết luận án.
- Sách chuyên khảo “Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng về tài sản, sức
khỏe và tính mạng”, tác giả Tiến sĩ Phùng Trung Tập [117]. Cuốn sách đã phân tích
có hệ thống về các căn cứ phát sinh TNBT, BTTH trong những trường hợp cụ thể,
phân loại TNBT và chủ thể bồi thường, những trường hợp không phải bồi thường,
thời hạn hưởng BTTH do tính mạng, sức khỏe bị xâm phạm. Công trình nghiên cứu
này đã phân tích BTTH về tài sản, sức khỏe, tính mạng của cá nhân, tổ chức dưới
góc độ pháp luật dân sự, chưa đề cập sâu ở khía cạnh TNBTCNN do công chức
CQHCNN gây ra thiệt hại về tài sản, sức khỏe, tính mạng đối với cá nhân, tổ chức
trong thi hành công vụ. Do vậy, một số nội dung của công trình nghiên cứu này
cũng có giá trị tham khảo đối với luận án.
- Sách chuyên khảo “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra theo
pháp luật dân sự Việt Nam”, tác giả Tiến sĩ Trần Thị Huệ chủ biên [70]. Nội dung
cuốn sách đã phân tích những vấn đề lý luận cơ bản, thực trạng quy định của pháp
luật Việt Nam và định hướng hoàn thiện quy định của pháp luật về BTTH do tài sản
gây ra. Cuốn sách cũng trình bày một số nội dung về chế định BTTH ngoài hợp
đồng trong BLDS, với ý nghĩa nhằm bảo vệ tài sản của nhà nước, quyền và lợi ích
hợp pháp của cá nhân, tổ chức, giáo dục mọi người nâng cao ý thức pháp luật, đồng
thời sử dụng các biện pháp pháp luật một cách đầy đủ và chặt chẽ để tăng cường
hiệu quả điều chỉnh của pháp luật trong lĩnh vực này. Cuốn sách đã đề xuất các giải
pháp nâng cao ý thức pháp luật của cá nhân, tổ chức trong cộng đồng dân cư về
trách nhiệm BTTH do tài sản gây ra trong bối cảnh nước ta đang trong quá trình xây
dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Đây là công trình nghiên cứu về một loại
TNDS được áp dụng cho chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng tài sản - những

công chức CQHCNN gây ra trong công trình nghiên cứu nêu trên chưa đề cập hoặc
đã đề cập nhưng chưa được phân tích thỏa đáng. Do vậy, một số nhận định của Đề
tài này được tác giả thừa nhận hoặc có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo có
giá trị cho luận án.
- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Trường “Trách nhiệm dân sự của cơ quan
tổ chức về thiệt hại do hành vi của cán bộ, công chức gây ra - vấn đề lý luận và thực
tiễn”, chủ nhiệm đề tài Tiến sĩ Nguyễn Minh Tuấn [151]. Đề tài phân tích làm rõ cơ
sở lý luận và thực tiễn về TNDS theo quy định của BLDS, đưa ra kiến nghị với các
12
cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc hướng dẫn áp dụng và hoàn thiện Điều
619, 620 BLDS, qua đó tác giả đã phân biệt TNDS theo quy định của BLDS và
TNBTCNN. Đề tài đã khẳng định Nhà nước và các tổ chức thành viên của mình
thực hiện nhiệm vụ theo quy định của pháp luật phải thông qua hành vi của cán bộ,
công chức. Khi thực thi công vụ, cơ quan nhà nước có thể có nhiều tư cách - tư cách
pháp nhân, tư cách cơ quan nhà nước hoặc với tư cách của cơ quan tiến hành tố
tụng. Đề tài cũng đề cập thực trạng khó khăn trong thi hành án liên quan tới tài sản
của các vụ, việc BTTH, trên cơ sở đó đã đề xuất cơ chế thi hành án đặc thù với
loại vụ việc này. Ngoài ra, các tác giả đã đề xuất, kiến nghị nhiều nội dung quan
trọng trong việc xây dựng Luật TNBTCNN. Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu của
Đề tài chủ yếu dưới góc độ TNDS, mặc dù đã đánh giá được một phần của thực
trạng việc thực hiện BTTH và đề xuất một số kiến nghị có giá trị trong việc xây
dựng Luật TNBTCNN, nhưng những nội dung đó được đề cập trước khi Việt
Nam ban hành Luật TNBTCNN, do vậy, Đề tài chỉ cung cấp một số thông tin, tài
liệu có thể tham khảo cho luận án.
- Luận văn thạc sĩ Luật học “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của trách
nhiệm bồi thường thiệt hại của nhà nước”, tác giả Lê Thái Phương [87]. Luận văn
đã khái quát một số nội dung về TNBT thiệt hại của nhà nước, thực trạng pháp luật
Việt Nam về BTTH, trong đó tác giả đã so sánh một số chế định cụ thể của pháp
luật BTTH Việt Nam với chế định tương ứng của một số nước trên thế giới.
Luận văn thạc sĩ Luật học “Một số vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại của

số giải pháp nhằm xây dựng, hoàn thiện pháp luật về TNBTCNN và đề xuất các
biện pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả áp dụng pháp luật về TNBTCNN
vào thực tiễn cuộc sống.
Nội dung các số chuyên đề của Viện Khoa học pháp lý, Tạp chí Dân chủ và
Pháp luật nêu trên mặc dù chưa giải quyết các vấn đề chuyên sâu đối với thực hiện
pháp luật về TNBTCNN do công chức CQHCNN gây ra ở Việt Nam, nhưng cũng
tổng kết một số số liệu chính xác, có giá trị có thể tham khảo cho một số nội dung
liên quan của luận án.
Ngoài ra, vấn đề TNBTCNN cũng được khá nhiều nhà khoa học đăng trên
các tạp chí chuyên ngành luật, tiêu biểu như: “Vấn đề trách nhiệm của Nhà nước
bồi thường thiệt hại trong pháp luật Hoa Kỳ”, tác giả Cao Xuân Phong [85]; “Một
14
số vấn đề lý luận về trách nhiệm bồi thường Nhà nước”, tác giả Phó Giáo sư Tiến sĩ
Nguyễn Như Phát [82]; “Hai lý thuyết và hai loại trách nhiệm bồi thường Nhà
nước”, tác giả Phó Giáo sư Tiến sĩ Trịnh Đức Thảo [123]; “Bồi thường thiệt hại nhà
nước”, tác giả Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Đăng Dung [39]; “Quan điểm về cách
xử lý một số vấn đề cơ bản của dự thảo Luật bồi thường Nhà nước”, tác giả Phó
Giáo sư Tiến sĩ Dương Đăng Huệ [66]; “Một số giải pháp xây dựng Luật bồi
thường Nhà nước”, tác giả Tiến sĩ luật học Phùng Trung Tập [115]; “Cơ sở pháp lý
phát sinh và phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước”, tác giả Phó Giáo sư
Tiến sĩ Nguyễn Như Phát và Tiến sĩ Luật học Bùi Nguyên Khánh [83]; “Bàn về
trách nhiệm bồi thường của nhà nước khi công chức thi hành công vụ, gây thiệt
hại”, tác giả Trần Thị Hiền [59]; “Bồi thường nhà nước từ quan điểm đến pháp luật
và khả năng thực hiện”, tác giả Nguyễn Minh Đoan [50]; “Một số vấn đề lý luận
trong xây dựng dự án Luật bồi thường nhà nước và xác định phạm vi điều chỉnh”,
tác giả Đinh Dũng Sỹ [114]; “Trách nhiệm bồi thường của nhà nước: nhận diện và
phân biệt với đền bù nhà nước”, tác giả Trần Thái Dương [40]; “Trách nhiệm bồi
thường của nhà nước trong lĩnh vực hành chính”, tác giả Lê Thị Phương Hoa [61];
“Một số vướng mắc trong việc thực thi các quy định về bồi thường nhà nước”, tác
giả Đỗ Văn Nhân [79];

vụ cho việc nghiên cứu đề tài luận án.
Nhóm thứ hai, các công trình tiêu biểu có liên quan tới thực hiện pháp luật,
công chức, công vụ:
- Luận án tiến sĩ Luật học “Trách nhiệm pháp lý của công chức trong điều
kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam”, tác giả Ngô Hải Phan [81]. Luận
án đã đánh giá thực trạng đội ngũ công chức, phân tích các quan điểm và đưa ra các
khái niệm về TNPL, phản ánh trung thực, khách quan về thực trạng pháp luật điều
chỉnh về TNPL đối với công chức, đồng thời, đã phân tích mối tương quan giữa các
dạng TNPL được áp dụng đối với công chức vi phạm pháp luật. Luận án đã đề xuất
phương hướng, quan điểm và các nhiệm vụ, giải pháp cơ bản để hoàn thiện pháp
luật về công chức, công vụ, nền hành chính công nói chung, pháp luật về TNPL đối
với công chức nói riêng. Mặc dù số liệu, phân tích và nhận định của Luận án này về
cán bộ, công chức, viên chức Việt Nam tương đối đầy đủ nhưng được thực hiện từ
trước năm 2004 nên đã cũ so với thời điểm hiện nay. Do vậy, chỉ có các số liệu của
Luận án có giá trị tham khảo cho luận án.
16
- Luận án Tiến sĩ luật học “Trách nhiệm vật chất đối với công chức theo
pháp luật Việt Nam hiện nay”, tác giả Trần Thị Hiền [60]. Luận án này nghiên cứu
một cách hệ thống, toàn diện và chỉ ra bản chất của trách nhiệm vật chất với tư cách
là dạng trách nhiệm BTTH đặc biệt. Công trình nghiên cứu này đã phân tích một số
quan niệm, các yếu tố pháp lý cần thiết cho sự hình thành, cơ sở thực tế làm phát
sinh trách nhiệm vật chất đối với công chức. Tác giả đã so sánh mối quan hệ giữa
TNBTCNN và trách nhiệm vật chất đối với công chức, trên cơ sở đó, tác giả đề
xuất cần xác định trách nhiệm của Nhà nước và trách nhiệm của công chức theo
hướng Nhà nước chỉ phải chịu trách nhiệm BTTH đối với hành vi gây ra trong hoạt
động công vụ. Nhà nước có trách nhiệm về nội dung thực hiện quyền lực công
trong quản lý nhà nước và chịu trách nhiệm về những hậu quả có thể xảy ra trong
hoạt động thi hành công vụ của công chức, mà Nhà nước và công chức luôn tồn tại
mối quan hệ về hành chính - tổ chức. Dưới góc độ đó, luận án đi sâu nghiên cứu
trách nhiệm vật chất của công chức, còn mối quan hệ giữa Nhà nước với các đối

pháp luật”, do Vụ Các vấn đề chung về xây dựng pháp luật Bộ Tư pháp, tác giả
Tiến sĩ Lê Thành Long chủ biên [29]. Cuốn sách đã phân tích rõ khái niệm “thi
hành pháp luật”, “theo dõi thi hành pháp luật”, vai trò của các cơ quan trong theo
dõi thi hành pháp luật, khái quát việc tổ chức theo dõi thi hành pháp luật ở một số
Bộ, ngành, địa phương và kinh nghiệm quốc tế. Trên cơ sở tham khảo nội dung
cuốn sách, tác giả đã nghiên cứu, tham khảo nội dung của các hình thức thực hiện
pháp luật, thi hành pháp luật và theo dõi thi hành pháp luật thể hiện trong chương 2
và chương 3 của luận án.
Bên cạnh các công trình trên, một số giáo trình giảng dạy trong các cơ sở đào
tạo luật cũng nghiên cứu về các khía cạnh có liên quan đến thực hiện pháp luật, công
chức, công vụ, tiêu biểu là các giáo trình như: “Lý luận Nhà nước và Pháp luật”,
Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội [41]; “Giáo trình Luật dân sự Việt Nam”,
Trường Đại học Luật Hà Nội [142]; “Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam”, Trường
Đại học Luật Hà Nội [143]; “Lý luận Nhà nước và Pháp luật” của tác giả Giáo sư
Tiến sĩ Phạm Hồng Thái và Phó Giáo sư Tiến sĩ Đinh Văn Mậu [118]; “Giáo trình
Lịch sử Nhà nước và Pháp luật Việt Nam”, Trường Đại học Luật Hà Nội [144];
“Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật”, Trường Đại học Luật Hà Nội [145];
“Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam”, Trường Đại học Luật Hà Nội [147];
18
Ngoài ra, cũng còn một số tác giả bảo vệ luận án thạc sĩ luật học liên quan tới
một hoặc một số nội dung về lĩnh vực “thực hiện pháp luật”, “áp dụng pháp luật”
như: Luận văn thạc sỹ luật học “Đảm bảo quyền của công dân được bồi thường
thiệt hại do hành vi trái pháp luật trong hoạt động tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện
nay”, tác giả Lê Minh Thắng [120]; Luận văn thạc sỹ luật học “Áp dụng pháp luật
bồi thường thiệt hại cho người bị oan trong hoạt động tố tụng hình sự của Viện
kiểm sát nhân dân ở Việt Nam hiện nay”, tác giả Lại Thị Thu Hương [57]; Luận
văn thạc sĩ luật học “Thực hiện pháp luật về trách nhiệm kỷ luật của cán bộ, công
chức Nhà nước ở tỉnh Nam Định”, tác giả Cao Thị Hà [55]; Những đóng góp
khoa học của các công trình nghiên cứu tiêu biểu nêu trên sẽ được tác giả kế thừa và
tiếp tục phát triển trong luận án nghiên cứu của mình.

Trung Quốc. Đặc biệt, cuốn sách đã trình bày và phân tích khá kỹ về các khía cạnh
pháp luật, các phương diện lịch sử, chế độ chính trị, các điều kiện về kinh tế - xã hội
để lý giải các luận chứng cho việc xây dựng, hoàn thiện các chế định của pháp luật
bồi thường nhà nước Trung Quốc. Đây là những thông tin có giá trị tham khảo khi
xây dựng Luật TNBTNN Việt Nam và là tài liệu tham khảo quan trọng có liên quan
tới đề tài luận án.
- Sách chuyên khảo “Thực hiện Luật bồi thường nhà nước”, tác giả Cao Gia
Vĩ [188]. Cuốn sách này đã phân tích khái niệm, chủ thể, kết cấu, tính chất, mục
đích của bồi thường nhà nước và thực hiện Luật bồi thường nhà nước của Trung
Quốc. Tác giả đã khẳng định việc thực hiện chế định bồi thường nhà nước của các
quốc gia là quy luật khách quan trong tiến trình dân chủ hóa đời sống xã hội, đặc
biệt, các quốc gia trên thế giới có xu hướng mở rộng phạm vi bồi thường trong lĩnh
vực hành chính là bước đột phá trong quan hệ bồi thường của Nhà nước, qua đó
đánh giá và là thước đo nền dân chủ ở mỗi quốc gia. Ngoài ra, cuốn sách đã khái
quát thực trạng thực hiện pháp luật bồi thường, nêu ra thực tế vướng mắc, khó khăn
đối với quy định về phạm vi, yêu cầu, chủ thể, phương thức, bồi hoàn, kinh phí thực
hiện bồi thường theo quy định của Luật bồi thường nhà nước Trung Quốc. Cách
tiếp cận về trách nhiệm giữa các chủ thể trong mối quan hệ giữa một bên là Nhà
nước, một bên là cá nhân, tổ chức trong xã hội dân chủ, trong đó quyền công dân,
quyền con người được đề cao là một giá trị rất đáng tham khảo của cuốn sách.
- Sách chuyên khảo “Hướng dẫn thực hiện bồi thường nhà nước”, chủ biên
Giang Tâm Tân [189]. Cuốn sách gồm nhiều nội dung chủ yếu trình bày các văn
20
bản pháp luật, các văn bản hướng dẫn, giải thích pháp luật và tổng kết, đánh giá
những mặt được, mặt chưa được của việc thực hiện pháp luật bồi thường nhà nước
của Trung Quốc trong thực tế. Điểm đáng chú ý của công trình này được các tác giả
nhấn mạnh là qua tổng kết thực tiễn, đề xuất các giải pháp về mô hình quản lý nhà
nước trong thực hiện bồi thường nhà nước, thay vì do Tòa án nhân dân tối cao quản
lý sang cơ quan thuộc Quốc Vụ viện thực hiện. Trên cơ sở đó, các tác giả cũng kiến
nghị hoàn thiện pháp luật về lĩnh vực này theo hướng mở rộng phạm vi bồi thường