HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH
NGUYN KIấN
THựC HIệN PHáP LUậT Về TRáCH NHIệM
BồI THƯờNG CủA NHà NƯớC DO CÔNG CHứC CƠ QUAN
HàNH CHíNH NHà NƯớC GÂY RA ở VIệT NAM
LUN N TIN S LUT HC
H NI - 2014
HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH
NGUYN KIấN
THựC HIệN PHáP LUậT Về TRáCH NHIệM
BồI THƯờNG CủA NHà NƯớC DO CÔNG CHứC CƠ QUAN
HàNH CHíNH NHà NƯớC GÂY RA ở VIệT NAM
Chuyờn ngnh : Lý lun v lch s Nh nc
v phỏp lut
Mó s : 62 38 01 01
LUN N TIN S LUT HC
Ngi hng dn khoa hc: 1. TS INH TRUNG
TNG
2. TS
HONG NGC THNH
HÀ NỘI - 2014
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình
nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu,
kết quả nêu trong luận án là trung
thực và chưa từng được ai công bố
trong bất kỳ công trình nào khác.
Tác giả luận án
Nguyễn Đỗ Kiên
MỤC LỤC
Trang

PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC Ở
VIỆT NAM 127
3.2. NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC ĐỐI VỚI THỰC HIỆN PHÁP LUẬT
VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC DO CÔNG CHỨC
CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC GÂY RA Ở VIỆT NAM VÀ
NGUYÊN NHÂN 140
3.3. NHỮNG HẠN CHẾ ĐỐI VỚI THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH
NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC DO CÔNG CHỨC CƠ QUAN
HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC GÂY RA Ở VIỆT NAM VÀ NGUYÊN
NHÂN 156
Chương 4
QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT
VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC DO CÔNG CHỨC CƠ
QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC GÂY RA Ở VIỆT NAM 177
4.1. QUAN ĐIỂM BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH
NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC DO CÔNG CHỨC CƠ QUAN
HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC GÂY RA Ở VIỆT NAM 177
4.2. GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH
NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC DO CÔNG CHỨC CƠ QUAN
HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC GÂY RA Ở VIỆT NAM 188
KẾT LUẬN 218
DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 222
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 223
PHỤ LỤC 243
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
BLDS : Bộ luật Dân sự
BTTH : Bồi thường thiệt hại
CQHCNN : Cơ quan hành chính Nhà nước
HĐND : Hội đồng nhân dân

tr.3] và “Người bị thiệt hại có quyền được bồi thường
về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự theo quy
định của pháp luật” [93, tr.5]. Với nguyên tắc hiến
định trên, Nhà nước Việt Nam đã không ngừng nghiên cứu,
xây dựng và hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi
thường của Nhà nước.
Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là trách nhiệm
bắt buộc khi cơ quan Nhà nước xâm phạm đến quyền và lợi
ích hợp pháp của công dân, đây không chỉ là vấn đề dân
sự mà còn là vấn đề chính trị - pháp lý - xã hội, phản
ánh trình độ phát triển và dân chủ của chế độ nhà nước,
phản ánh một Nhà nước do dân làm chủ. Nhà nước với tư
cách là một chủ thể công quyền trong chế độ chính trị -
1
xã hội, được hình thành từ nhân dân và được nhân dân uỷ
thác cho trách nhiệm điều hành, quản lý xã hội, trong
đó có nhiệm vụ quan trọng là bảo vệ lợi ích Nhà nước,
lợi ích tập thể, các quyền và lợi ích hợp pháp của công
dân trong quốc gia mình. Với tinh thần đó, trách nhiệm
bồi thường của Nhà nước là một trong những yếu tố góp
phần nâng cao tinh thần trách nhiệm, nâng cao hiệu quả
hoạt động công vụ, mở rộng dân chủ xã hội, tạo lập sự
công bằng trong mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân.
Những năm qua, mặc dù trách nhiệm bồi thường của
Nhà nước đã được ghi nhận từ rất sớm trong Hiến pháp,
từ Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp
năm 1980, Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm
2001). Những nguyên tắc hiến định về trách nhiệm bồi
thường của Nhà nước được quy định trong các bản Hiến
pháp nêu trên được thể chế hóa thành các quy định của

nhiều loại quy phạm của cả luật nội dung lẫn hình thức
và phải tuân theo những trình tự, thủ tục khác nhau.
Việc giải quyết bồi thường thiệt hại giữa cơ quan hành
chính Nhà nước và người bị gây thiệt hại được đặt trong
mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nước và công dân khi thực
thi quyền hành pháp. Vì vậy, trách nhiệm bồi thường
trong lĩnh vực quản lý hành chính, hay nói cách khác
trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ
quan hành chính Nhà nước gây ra cần được xác định trong
các đạo luật. Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
đã quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường trong lĩnh
vực quản lý hành chính nhà nước, lĩnh vực thi hành án,
hoạt động tố tụng Đây là bước phát triển đáng kể
trong hoạt động lập pháp, đáp ứng đòi hỏi khách quan
trong một xã hội dân chủ, thể hiện trách nhiệm của Nhà
nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân
3
ở Việt Nam. Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01
tháng 01 năm 2010, vì vậy, vấn đề thực hiện Luật này
nói chung và thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi
thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính
Nhà nước gây ra nói riêng là vấn đề có tính cấp thiết.
Bồi thường nhà nước là vấn đề hết sức phức tạp, nó thể
hiện quan hệ đặc biệt giữa một bên chủ thể là Nhà nước
- với tư cách là chủ thể thực thi và duy trì quyền lực
công theo pháp luật - với một bên là cá nhân, tổ chức
bị thiệt hại do chính hành vi trái pháp luật của người
thi hành công vụ gây ra. Bảo đảm sự bình đẳng trước
pháp luật trong mối quan hệ này là không hề đơn giản.
Trong bối cảnh đó, việc thực hiện trách nhiệm bồi

quan hành chính Nhà nước gây ra. Luận án tìm ra những
nguyên nhân, đề xuất các quan điểm, giải pháp có căn cứ
khoa học nhằm bảo đảm thực hiện pháp luật về trách
nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành
chính Nhà nước gây ra ở Việt Nam.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích trên, trong quá trình nghiên
cứu, luận án giải quyết những nhiệm vụ sau đây:
- Phân tích khái niệm, hình thức, vai trò thực hiện
pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do
công chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra.
- Phân tích nội dung, yêu cầu và các yếu tố bảo đảm
thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà
nước do công chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra,
trong đó tập trung phân tích sâu, làm rõ các nội dung
thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà
nước do công chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra và
các bảo đảm đặc trưng đối với hoạt động này.
- Nghiên cứu thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi
thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính Nhà
5
nước gây ra ở một số nước trên thế giới, từ đó rút ra
những giá trị Việt Nam có thể tham khảo.
- Phân tích khái quát tình hình và hệ thống tổ chức
thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà
nước ở Việt Nam.
- Đánh giá đúng những kết quả đạt được và hạn chế
đối với thực trạng thực hiện pháp luật về trách nhiệm
bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính
Nhà nước gây ra ở Việt Nam, phân tích rõ các nguyên

tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các Bộ, ngành
và Ủy ban nhân dân các cấp.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận
Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của
Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm
của Đảng và Nhà nước Việt Nam đối với thực hiện pháp
luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công
chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra trong bối cảnh
xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu, luận án còn
căn cứ vào các văn bản pháp luật Việt Nam quy định về
trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ
quan hành chính Nhà nước gây ra và tài liệu của một số
nước trên thế giới về lĩnh vực này.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật
biện chứng, Chủ nghĩa duy vật lịch sử, tác giả lựa chọn
phương pháp nghiên cứu phù hợp với từng nội dung luận
án.
- Chương 1, tác giả coi trọng phương pháp tổng hợp,
phân tích và hệ thống hóa để đánh giá các công trình
nghiên cứu có liên quan tới thực hiện pháp luật về
7
trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ
quan hành chính Nhà nước gây ra.
- Chương 2, tác giả sử dụng nhiều phương pháp để
làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của luận án. Cụ thể
là, tác giả chủ yếu dùng phương pháp quy nạp để xây
dựng các khái niệm. Phương pháp tổng hợp, phân tích

của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính Nhà nước
gây ra.
- Xác định yêu cầu và các yếu tố bảo đảm thực hiện
pháp luật về trách nhiệm bồi thường Nhà nước do công
chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra.
- Nghiên cứu thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi
thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành chính Nhà
nước gây ra ở một số nước trên thế giới, luận án xác
định những giá trị Việt Nam có thể tham khảo.
- Đánh giá kết quả, hạn chế trong việc thực hiện
pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước do
công chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra ở Việt Nam
và nguyên nhân của những kết quả, hạn chế đó.
- Đề xuất những quan điểm, giải pháp bảo đảm thực
hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
do công chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra ở Việt
Nam.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Về lý luận, nội dung và kết quả nghiên cứu của luận
án góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý
thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà
nước do công chức cơ quan hành chính Nhà nước gây ra.
Vì vậy, luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham
9
khảo cho việc học tập, nghiên cứu, giảng dạy về thực
hiện pháp luật nói chung, thực hiện pháp luật về trách
nhiệm bồi thường của Nhà nước do công chức cơ quan hành
chính Nhà nước gây ra nói riêng trong các trường đại
học, cao đẳng chuyên hoặc không chuyên ngành luật.
Về thực tiễn, những kết luận, đề xuất của luận án

tới trách nhiệm bồi thường:
- Dự án “Nghiên cứu, đánh giá vấn đề bồi thường
thiệt hại trong hoạt động tố tụng”, Bộ Tư pháp [14]. Dự
án đã nghiên cứu, khảo sát và đánh giá tổng quan thực
trạng thực hiện pháp luật về bồi thường theo nội dung
Nghị quyết số 388/2003/NQ-UBTVQH ngày 17 tháng 3 năm
2003 của UBTVQH, bồi thường theo nội dung Nghị định số
47/CP ngày 03 tháng 5 năm 1997 của Chính phủ và BTTH
ngoài hợp đồng theo quy định của BLDS. Qua khảo sát,
điều tra, phân tích số liệu bồi thường tại năm tỉnh,
thành phố trực thuộc Trung ương và phỏng vấn trực tiếp
các chủ thể liên quan của các CQHCNN, cơ quan tố tụng,
luật sư, người bị thiệt hại, Dự án đã phân tích làm
sáng tỏ những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế
và đề xuất việc sửa đổi, bổ sung hoàn thiện pháp luật
về BTTH. Mặc dù số liệu điều tra cơ bản chỉ trong phạm
vi ở năm tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương với đối
tượng khảo sát chủ yếu là những người có liên quan
hoạt động tố tụng, nhưng Dự án đã khái quát được một
số thực trạng của pháp luật BTTH Việt Nam trong giai
đoạn từ năm 1997 đến năm 2007. Trên cơ sở kết quả
nghiên cứu của Dự án, một số kiến nghị đã được cơ quan
11
có thẩm quyền tiếp thu, thể hiện trong nội dung của
Luật TNBTCNN ban hành năm 2009. Với việc thực hiện nội
dung quy định của pháp luật TNBTCNN mới, những kết
luận, nhận định của Dự án đã lạc hậu, không còn phù
hợp và chỉ có các số liệu có giá trị tham khảo cho
việc nghiên cứu luận án.
- Sách chuyên khảo “Bồi thường thiệt hại do người

theo Nghị quyết số 388/2003/NQ-UBTVQH. Đồng thời, công
trình này đã giới thiệu khái quát pháp luật một số nước
trên thế giới về TNBTCNN như phạm vi, cách thức xác
định, thủ tục, cơ quan giải quyết, trách nhiệm hoàn
trả Tuy nhiên, cuốn sách mới giới thiệu dưới góc độ
các quy định của pháp luật TNBTCNN Việt Nam và một số
nước trên thế giới, chưa đề cập tới việc thực hiện pháp
luật về lĩnh vực này trong thực tế. Do vậy, cuốn sách
có giá trị cung cấp một số thông tin về pháp luật
TNBTCNN tác giả có thể tham khảo trong quá trình viết
luận án.
- Sách chuyên khảo “Bồi thường thiệt hại ngoài hợp
đồng về tài sản, sức khỏe và tính mạng”, tác giả Tiến
sĩ Phùng Trung Tập [117]. Cuốn sách đã phân tích có hệ
thống về các căn cứ phát sinh TNBT, BTTH trong những
trường hợp cụ thể, phân loại TNBT và chủ thể bồi
thường, những trường hợp không phải bồi thường, thời
hạn hưởng BTTH do tính mạng, sức khỏe bị xâm phạm. Công
trình nghiên cứu này đã phân tích BTTH về tài sản, sức
khỏe, tính mạng của cá nhân, tổ chức dưới góc độ pháp
luật dân sự, chưa đề cập sâu ở khía cạnh TNBTCNN do
công chức CQHCNN gây ra thiệt hại về tài sản, sức khỏe,
tính mạng đối với cá nhân, tổ chức trong thi hành công
vụ. Do vậy, một số nội dung của công trình nghiên cứu
này cũng có giá trị tham khảo đối với luận án.
13
- Sách chuyên khảo “Trách nhiệm bồi thường thiệt
hại do tài sản gây ra theo pháp luật dân sự Việt Nam”,
tác giả Tiến sĩ Trần Thị Huệ chủ biên [70]. Nội dung
cuốn sách đã phân tích những vấn đề lý luận cơ bản,

chức gây ra thực hiện quyền yêu cầu bồi thường; 2) Là cơ
chế pháp lý hiệu quả ngăn ngừa lạm dụng quyền lực nhà
nước, nâng cao trách nhiệm công vụ; 3) Chế định TNBTCNN
đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Với mục đích trên, các
tác giả đã nêu khái niệm thiệt hại và BTTH, khái niệm và
đặc điểm của TNBT thiệt hại của nhà nước nói chung và đã
phân tích một cách khái quát những quy định pháp luật
thực định về TNBTCNN để giúp người đọc hiểu, dễ vận dụng
vào thực tế cuộc sống. Tuy nhiên, cuốn sách chưa nêu ra
khái niệm TNBTCNN do công chức CQHCNN gây ra, pháp luật
về TNBTCNN do công chức CQHCNN gây ra, thực hiện pháp
luật về TNBTCNN do công chức CQHCNN gây ra… Mặc dù chưa
đề cập sâu những vấn đề này, nhưng cuốn sách cũng có
nhiều nội dung có giá trị tham khảo đối với luận án.
- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Các biện pháp
bảo đảm thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà
nước”, chủ nhiệm đề tài Thạc sĩ Nguyễn Thanh Tịnh [27].
Công trình này đã phân tích một số nội dung về mặt lý
luận và thực tiễn các biện pháp bảo đảm như xây dựng,
hoàn thiện pháp luật, công tác tuyên truyền, giáo dục
pháp luật, về tổ chức bộ máy, con người, kinh phí để
các quy định của Luật TNBTCNN phát sinh được hiệu quả
trong đời sống thực tiễn. Đề tài cũng cung cấp khá
nhiều thông tin mới mang tính cập nhật, nêu ra và làm
rõ một số khái niệm liên quan các biện pháp bảo đảm thi
hành Luật TNBTCNN. Tuy nhiên, nội dung mang tính chuyên
sâu liên quan tới thực hiện pháp luật về TNBTCNN do
công chức CQHCNN gây ra trong công trình nghiên cứu nêu
trên chưa đề cập hoặc đã đề cập nhưng chưa được phân
15

cho luận án.
16
- Luận văn thạc sĩ Luật học “Một số vấn đề lý luận
và thực tiễn của trách nhiệm bồi thường thiệt hại của
nhà nước”, tác giả Lê Thái Phương [87]. Luận văn đã
khái quát một số nội dung về TNBT thiệt hại của nhà
nước, thực trạng pháp luật Việt Nam về BTTH, trong đó
tác giả đã so sánh một số chế định cụ thể của pháp luật
BTTH Việt Nam với chế định tương ứng của một số nước
trên thế giới.
Luận văn thạc sĩ Luật học “Một số vấn đề trách
nhiệm bồi thường thiệt hại của nhà nước trong hoạt động
quản lý hành chính”, tác giả Nguyễn Khả Phúc [86]. Luận
văn này chủ yếu nêu, phân tích khái niệm về trách nhiệm
BTTH, trách nhiệm BTTH của nhà nước, cơ quan quản lý
hành chính nhà nước, hoạt động quản lý hành chính nhà
nước, căn cứ phát sinh và các đặc điểm của trách nhiệm
BTTH của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính.
Tác giả cũng đã nêu khái quát quy định pháp luật về
trách nhiệm BTTH của nhà nước trong hoạt động quản lý
hành chính, trên cơ sở đó đã đề xuất một số kiến nghị
nhằm hoàn thiện pháp luật về TNBTCNN.
Mặc dù hai luận văn thạc sĩ Luật học nêu trên ít
nhiều đã đề cập tới vấn đề lý luận cũng như thực tiễn
về một hoặc một số khía cạnh trong pháp luật về
TNBTCNN, nhưng các số liệu phân tích trong các công
trình nghiên cứu này từ trước năm 2010 nên tương đối
lạc hậu và các tác giả chưa đề cập một cách toàn diện
tới việc thực hiện pháp luật về TNBTCNN do công chức
CQHCNN gây ra ở trình độ Tiến sĩ.

giải quyết các vấn đề chuyên sâu đối với thực hiện pháp
luật về TNBTCNN do công chức CQHCNN gây ra ở Việt Nam,
nhưng cũng tổng kết một số số liệu chính xác, có giá
18