ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
–––––––––––––––––
LUÂN THỊ MINH Tên đề tài:
NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP
NHẰM NÂNG CAO THU NHẬP CHO NGƢỜI DÂN TRONG
XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI XÃ TÂN HÕA
HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy
Chuyên ngành : Phát triển nông thôn
Lơ
́


Luân Thị Minh
ii
Lời cảm ơn

Thực tập tốt nghiệp là một bước đầu để sinh viên có cơ hội áp dụng
kiến thức trên nhà trường vào thực tế. Trong quá trình thực tập tại xã Tân
Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên em đã tiếp thu học hỏi được nhiều
kiến thức và đã làm em hiểu sâu hơn những kiến thức mà các thầy, cô giáo
truyền đạt khi ở trên giảng đường.
Trong quá trình thực tập và hoàn thành đề tài em đã nhận được rất nhiều sự
quan tâm, giúp đỡ của cán bộ xã Tân Hòa và cô giáo hướng dẫn ở trường.
Em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các bác, các cô, các chú, các
anh, chị trong xã Tân Hòa – huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên đã nhiệt tình
giúp đỡ và hướng dẫn chỉ bảo em trong quá trình thực tập nghiên cứu và hoàn
thành đề tài.
Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn tới cô giáo Th.s Vũ Thị Hiền đã trực
tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình cho em trong quá trình thực tập để em hoàn
thành bài khóa luận này.
Trong quá trình thực tập mặc dù bản thân đã hết sức cố gắng nhưng do
thời gian có hạn, trình độ còn hạn chế và bước đầu làm quen với công tác

Bảng 4.12. Trình độ văn hóa, chuyên môn kỹ thuật của các chủ hộ ở các xóm
điều tra 44
Bảng4.13. Hiện trạng việc làm của các hộ điều tra 46
Bảng 4.14. Tình hình thu nhập của các hộ năm 2014 47
iv
DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1. Biểu đồ trình độ chuyên môn kỹ thuật của các chủ hộ ở các xóm
điều tra 45
Hình 4.3. Biểu đồ các nguồn thu nhập chính của các hộ điều tra 46
Hình 4.2. Biểu đồ hiện trạng việc làm của các hộ điều tra 48


NTM
Nông thôn mới
CNH -
HĐH
Công nghiệp hóa - Hiện
đại hóa
SL
Sản lượng
CMKT
Chuyên môn kỹ thuật
TSX
Thuế sản xuất
C
1
Khấu hao tài sản cố
định
TTCN
Tiểu thủ công nghiệp
CPTG
Chi phí trung gian
TNHH
Thu nhập hỗn hợp
CB
Cán bộ
FAO
Tổ chức liên hợp quốc về
lương thực và nông nghiệp
DT
Diện tích
WB

Chi phí trung gian LĐ
Lao động MI
Thu nhập hỗn hợp

vi
MỤC LỤC
PHẦN 1. MỞ ĐẦU 1
1.1. Đặt vấn đề 1
1.2. Mục tiêu nghiên cứu 2
1.3. Ý nghĩa của đề tài 3
PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LỆU 4
2.1. Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài 4
2.1.1. Khái niệm thu nhập và các khái niệm liên quan 4
2.1.2. Một số khái niệm liên quan đến nông thôn mới 6
2.2. Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước 10
2.2.1. Kinh nghiệm nâng cao thu nhập cho người dân trong xây dựng nông
thôn mới của một số nước trên thế giới 10
2.2.2. Giải pháp nâng cao thu nhập cho người dân trong xây dựng nông thôn
mới ở trong nước 13
PHẦN 3. ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU 18

4.5. Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao thu nhập cho người dân trong quá
trình xây dựng nông thôn mới 51
4.5.1. Đẩy mạnh công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn 51
4.5.2. Tăng cường cho nông dân vay vốn kết hợp với công tác khuyến nông 52
4.5.3. Tăng cường áp dụng KHKT vào sản xuất kết hợp với đẩy mạnh cơ giới hóa. 52
4.5.4. Tăng cường hợp tác trong tiêu thụ nông sản 52
4.5.5. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng hợp lý 53
4.5.6. Giải pháp về xây dựng cơ sở hạ tầng 53
PHẦN 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 54
TÀI LIỆU THAM KHẢO

1
PHẦN 1
MỞ ĐẦU
1.1 Đặt vấn đề
Việt Nam là một quốc gia có nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp (với
48% dân số lấy nông nghiệp làm sinh kế, theo đại diện FAO), nằm trong
nhóm các nước đang phát triển và thuộc trong số các nước nghèo trên thế
giới. Với gần 69,4% dân số sống ở khu vực nông thôn. Vì vậy, xây dựng và
phát triển nông thôn về mọi mặt là yếu tố quan trọng nhằm đảm bảo sự phát
triển bền vững của đất nước trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
theo định hướng xã hội chủ nghĩa, là vấn đề bức thiết và quan trọng. Trong
những năm qua đời sống của người dân nông thôn trên cả nước nói chung và
đời sống của người dân tại xã Tân Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
nói riêng đã có phần được cải thiện bởi đã có nhiều chương trình, dự án được
triển khai và thực hiện như: Chương trình xóa đói giảm nghèo, các dự án xây
dựng cơ sở hạ tầng nông thôn. Tuy nhiên, những dự án và chương trình này
mới chỉ giải quyết được một số khía cạnh của đời sống nông thôn (như về cơ
sở hạ tầng, môi trường), chưa giải quyết một cách toàn diện về mọi mặt của
nông thôn. Cho nên có thể nói ổn định cuộc sống nông thôn, tăng thu nhập

Từ những lý do trên tôi quyết định chọn đề tài: “Nghiên cứu thực
trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao thu nhập cho người dân
trong xây dựng nông thôn mới tại xã Tân Hòa – huyện Phú Bình – tỉnh
Thái Nguyên”.
1.2 Mục tiêu nghiên cứu
1.2.1 Mục tiêu chung
Nghiên cứu thực trạng thu nhập của người dân trên địa bàn xã Tân Hòa.
Từ đó đề xuất một số giải pháp phù hợp nhất nhằm nâng cao thu nhập cho
người dân góp phần thực hiện thành công chương trình NTM trên địa bàn xã
Tân Hòa – huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên.

3
1.2.2 Mục tiêu cụ thể
Đề tài nghiên cứu nhằm đạt được những mục tiêu sau:
- Đánh giá được một số đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
tại xã Tân Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
- Đánh giá được thực trạng thu nhập của người dân trong chương trình xây
dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Tân Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
- Phân tích được các nguyên nhân ảnh hưởng và các yếu tố tác động tới thu
nhập của người nông dân trong xây dựng nông thôn mới tại địa bàn xã Tân Hòa.
- Đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao thu nhập cho người
dân trong chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã.
1.3 Ý nghĩa của đề tài
1.3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
Thông qua quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài giúp cho sinh viên
nâng cao năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng thu thập thông tin và xử lý số
liệu, viết báo cáo của mình, vận dụng được những kiến thức đã học ở nhà
trường vào thực tiễn, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu và những
kỹ năng tiếp cận các phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân.
Đề tài thực hiện hoàn thành sẽ là tiền đề là cơ sở và tài liệu tham khảo

1
: Khấu hao tài sản cố định
- Thu nhập ổn định: Là khả năng tạo thu nhập một cách ổn định, lâu dài
qua các năm, đảm bảo ổn định cuộc sống lâu dài thông qua các hoạt động sản
xuất, kinh doanh của hộ.
- Phân loại thu nhập: theo mức độ, thì thu nhập bao gồm: Thu nhập
thường xuyên và thu nhập không thường xuyên.
+ Thu nhập thường xuyên: Là các khoản thu nhập có tính chất lặp đi
lặp lại và ổn định như: tiền lương, tiền trợ cấp, các khoản thu nhập do các tổ
chức cá nhân chi trả…

5
+ Thu nhập không thường xuyên: Là các khoản thu nhập không ổn
định, đột xuất như: quà biếu tặng, thu nhập từ các hoạt động khoa học…
2.1.1.2. Các khái niệm liên quan
 Khái niệm cơ cấu thu nhập
Cơ cấu là cách tổ chức các thành phần nhằm thực hiện chức năng của
chỉnh thể.
Như vậy có thể hiểu cơ cấu thu nhập trên bình diện theo các loại tổ
chức thành phần. Tuy nhiên ở đây xét chủ thể của thu nhập là các hộ gia đình,
các nhóm xã hội tạo nên thu nhập. Vậy cơ cấu của nhóm xã hội đó là các yếu
tố xã hội như nghề nghiệp, giới tính, tuổi tác, học vấn.
 Khái niệm thu nhập bình quân đầu người [4]
Thu nhập bình quân đầu người 1 tháng được tính bằng cách chia tổng
thu nhập trong năm của hộ dân cư cho số nhân khẩu của hộ và chia cho 12
tháng.
Thu nhập bình quân đầu người/năm là tổng các nguồn thu nhập của
hộ/năm chia đều cho số thành viên trong gia đình. Thu nhập của hộ nông dân
bao gồm toàn bộ số tiền và giá trị hiện vật mà hộ và các thành viên của hộ
nhận được trong thời gian một năm, gồm:

quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, nhìn nhận dưới
góc độ quản lý, có thể hiểu “nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân,
trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động
kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định
và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác”. [3]
2.1.2.2. Khái niệm hộ nông dân
Đã có rất nhiều quan niệm tranh luận đưa ra về định nghĩa hộ nông dân,
trong đó có một định nghĩa khá đầy đủ đã được đưa ra trong cuốn “Kinh tế hộ

7
nông dân” của GS-TS Đào Thế Tuấn (1997) như sau: “Hộ nông dân là các
nông hộ, thu hoạch các phương tiện sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao
động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong hệ thống kinh tế rộng hơn,
nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong thị
trường hoạt động với một trình độ hoàn chỉnh không cao”. [6]
2.1.2.3. Phát triển nông thôn
Phát triển nông thôn là một phạm trù rông được nhận thức với rất nhiều
quan điểm khác nhau. Đã có nhiều nghiên cứu và triển khai ứng dụng thuật ngữ
này ở các quốc gia trên thế giới. Ở Việt Nam thuật ngữ phát triển nông thôn được
đề cập đến từ lâu và có sự thay đổi qua các thời kỳ khác nhau. Tuy nhiên, nhìn
dưới góc độ lý luận quản lý, chúng ta vẫn chưa có sự tổng hợp lý luận hệ thống về
thuật ngữ này. Nhiều tổ chức phát triển quốc tế đã nghiên cứu và vân dụng thật
ngữ này ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam.
Ngân hàng Thế giới (WB) năn 1976 đã đưa ra định nghĩa: “Phát triển
nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và
xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp
những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn
được hưởng lợi ích từ sự phát triển”.
Một số quan điểm khác lại cho rằng, phát triển nông thôn là hoạt động
nhằm nâng cao vị thế về kinh tế và xã hội cho người dân nông thôn thông qua

của người dân.
Trước hết nông thôn mới phải là nơi sản xuất nông nghiệp, tạo ra các sản
phẩm có năng suất, chất lượng cao theo hướng sản xuất hàng hóa. Bên cạnh đó
nông thôn mới phải đảm nhận được vai trò giữ gìn văn hóa truyền thống dân tộc.
Nếu quá trình xây dựng nông thôn mới phá vỡ chức năng này là đi ngược với
lòng dân và làm xóa nhòa truyền thống văn hóa muôn đời của người dân Việt
Nam. Nông thôn mới phải giữ được môi trường sinh thái hài hòa.

9
 Đặc trưng của nông thôn mới
- Nông thôn mới là lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành
phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi các cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân
dân xã. [1]
- Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại.
- Cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông
nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch.
- Xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc.
- Dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống
chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường.
- Xây dựng giai cấp nông dân, củng cố liên minh công nhân - nông dân
- tri thức vững mạnh, tạo nền tảng kinh tế - xã hội và chính trị vững chắc cho
sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Viêt
Nam xã hội chủ nghĩa.
Ngày 16/4/2009 Thủ tướng Chính Phủ đã ký Quyết định số 491/QĐ-
TTg về việc ban hành bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới gồm
19 tiêu chí áp dụng riêng cho từng vùng của Việt Nam. Bộ tiêu chí cụ thể hóa
đặc tính của xây dựng NTM thời kỳ Đẩy mạnh CNH – HĐH.
Bộ tiêu chí cũng là căn cứ để xây dựng nội dung chương trình mục tiêu
quốc gia về xây dựng nông thôn mới, là chuẩn mực để xác lập kế hoạch phấn
đấu đạt 19 tiêu chí nông thôn mới. Ngoài ra nó còn là căn cứ chỉ đạo và đánh

2.2. Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc
2.2.1. Kinh nghiệm nâng cao thu nhập cho người dân trong xây dựng nông
thôn mới của một số nước trên thế giới
* Nâng cao thu nhập cho người dân ở Trung Quốc
Trung Quốc là nước đông dân, chủ yếu dân cư sống ở nông thôn, thu
nhập thấp và hiện tượng thiếu việc làm gay gắt. Trước tình hình đó Trung

11
Quốc đã quan tâm xây dựng cơ sở hạ tầng trong nông thôn, đặc biệt là hệ
thống giao thông, thuỷ lợi, hệ thống thị trấn, thị tứ…tạo điều kiện cho sản
xuất và tiêu thụ sản phẩm thuận lợi. Trung Quốc còn hết sức quan tâm phát
triển nền nông nghiệp thâm canh với trình độ kỹ thuật cao, đặc biệt quan tâm
nghiên cứu sản xuất các loại giống cây trồng, vật nuôi mới có năng suất và
chất lượng cao cùng với kỹ thuật canh tác tiên tiến. Đặc biệt đáng chú ý là
việc xây dựng các xí nghiệp Hương Trấn. Xí nghiệp Hương Trấn là loại hình
xí nghiệp kinh tế do nông dân tự nguyện thành lập ngay trên quê hương mình
trên cơ sở những lợi thế về nguồn tài nguyên, lao động và các nguồn lực kinh
tế khác dưới sự quản lý của chính quyền các cấp, sự lãnh đạo của Đảng và
quan tâm giúp đỡ của nhà nước. Hệ thống xí nghiệp Hương Trấn chủ yếu sản
xuất các hàng hoá tiêu dùng nhằm thay đổi cơ cấu kinh tế nông thôn, giải
quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho nông dân. Việc phát triển xí nghiệp
Hương Trấn có ý nghĩa rất to lớn. Xí nghiệp Hương Trấn đã thu hút 120 triệu
lao động (chiếm 26,9% lực lượng lao động cả nước) với mức thu nhập 2500
NDT/lao động/tháng. Đây là thành quả to lớn mà xí nghiệp Hương Trấn mang
lại, vì vậy cần nghiên cứu để có thể áp dụng một cách phù hợp với điều kiện
nước ta.
* Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới ở Hàn Quốc
Nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến khu vực kinh tế nông thôn khi
thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ I (1962-1966) và thứ II (1966-1971) với chủ
trương công nghiệp hóa hướng đến xuất khẩu, tháng 4 năm 1970, Chính phủ

thuật, quảng bá, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm được xác định là thế mạnh. Sau 20
năm áp dụng OVOP, Nhật Bản đã có 329 sản phẩm đặc sản địa phương có giá
trị thương mại cao như: Nấm hương Shitake, rượu Shochu lúa mạch, cam
Kabosu… giúp nâng cao thu nhập của nông dân địa phương.[14]

13
2.2.2. Giải pháp nâng cao thu nhập cho người dân trong xây dựng nông
thôn mới ở trong nước
* Nâng cao thu nhập cho người dân ở huyện Xuân Lộc và Thị Xã Long
Khánh, tỉnh Đồng Nai [16]
Đây là hai huyện đầu tiên của cả nước vinh dự đón nhận danh hiệu này
sau hơn 4 năm cùng cả nước thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây
dựng nông thôn mới (NTM).
Chương trình do Ban Chỉ đạo Quốc gia về xây dựng NTM và tỉnh
Đồng Nai tổ chức.
Giá trị sản xuất và thu nhập người dân đều tăng
Ông Đinh Quốc Thái, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai cho biết Xuân
Lộc và Long Khánh là vùng đất mà lợi thế chỉ có đất đai. Từ khi triển khai
thực hiện xây dựng NTM, tỉnh và các cấp của hai huyện đã tập trung tuyên
truyền, vận động người dân xây dựng NTM, đào tạo cán bộ cùng với dân thực
hiện phong trào. Đặc biệt, Xuân Lộc và Long Khánh đã hoàn thành quy hoạch
phát triển sản xuất nông nghiệp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, xác
định được sản phẩm chủ lực, hỗ trợ mô hình sản xuất hiệu quả và vùng sản
xuất tập trung.
Để trở thành huyện NTM, Xuân Lộc và Long Khánh đã vượt chỉ tiêu
75% số xã phải đạt chuẩn NTM, theo đó Long Khánh có 100% số xã đạt
chuẩn NTM và với Xuân Lộc hiện có 12/14 xã hoàn thành 19 tiêu chí NTM
(chiếm 85,7%, 2 xã còn lại chỉ còn tiêu chí giao thông là chưa đạt).
Huyện Xuân Lộc đã hình thành các vùng chuyên canh như xoài, tiêu,
ngô, cây ăn trái đặc sản, nhân rộng mô hình trồng trọt và chăn nuôi ứng dụng

4 lần tỷ lệ chung cả nước. Có được kết quả này là nhờ vào sự chủ động trong
chỉ đạo và thực hiện chương trình ngay từ ngày đầu thực hiện. Theo đó, Bộ

15
Tiêu chí của tỉnh không chỉ gồm 39 chỉ tiêu (thuộc 19 tiêu chí NTM) mà
Đồng Nai còn cụ thể hóa, phát triển thành 54 tiêu chí. Đồng Nai đặt mục tiêu
tới năm 2020 sẽ có 100% số xã đạt chuẩn NTM.
* Xã Phú Tân, huyện Châu Thành, tỉnh Sóc Trăng [15]
Theo ông Huỳnh Tấn Nguyên (năm 2015), cho biết: Phú Tân là xã thuộc
vùng đặc biệt khó khăn của huyện Châu Thành, có diện tích tự nhiên 2.767,68
ha, trong đó diện tích sản xuất là 2.435,98 ha. Toàn xã có 3.461 hộ với 14.649
khẩu, trong đó đồng bào Khmer chiếm 78,77% dân số. Lao động trong độ tuổi là
9.442 người, chiếm 64,45% tổng số nhân khẩu của xã.
Bên cạnh những thuận lợi như có Quốc lộ 60 và Tỉnh lộ 932 đi qua,
được hưởng đầu tư từ nhiều công trình hạ tầng… Phú Tân vẫn còn không ít
khó khăn như hệ thống sông ngòi chằng chịt, hàng năm phải gia cố đê bao, bờ
bao xuống cấp; trình độ dân trí thấp nên việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật chưa
cao, sản xuất còn mang tính tự phát, chưa phát huy hiệu quả tiềm năng, lợi thế
của địa phương.
Khi Phú Tân được tỉnh chọn là một trong 22 xã điểm chỉ đạo xây dựng
nông thôn mới giai đoạn 2010-2015, bà con rất vui và đoàn kết cùng nhau
thực hiện với quyết tâm cao. Đây là niềm vinh dự nhưng cũng là trách nhiệm
nặng nề của Đảng bộ và nhân dân địa phương. Tuy còn không ít khó khăn
nhưng phát huy truyền thống của quê hương, Đảng bộ và nhân dân Phú Tân
đã đồng lòng, chung sức xây dựng nông thôn mới. Đến nay, Phú Tân đã đạt
19/19 tiêu chí nông thôn mới, trở thành xã đầu tiên của huyện cán đích
chương trình.
Theo ông Trương Đắt Pháp (năm 2015), ngay từ khi bắt tay vào xây
dựng nông thôn mới, Đảng ủy xã đã ban hành Nghị quyết về mục tiêu xây
dựng nông thôn mới gắn với cuộc vận động Toàn dân đoàn kết xây dựng đời


17
đồng, xây cầu, đắp đường trong xã… với tổng trị giá lên đến nhiều tỷ đồng.
Cũng từ đó, đời sống kinh tế-văn hóa của bà con được nâng lên rõ rệt.
Chủ tịch UBND huyện Huỳnh Tấn Nguyên phấn khởi nói: “Phú Tân đạt
chuẩn xã nông thôn mới là thành tích rất đáng ghi nhận của Đảng bộ, nhân
dân Châu Thành nói chung, Đảng bộ và nhân dân xã Phú Tân nói riêng. Phát
huy thành tích này, trong thời gian tới, Châu Thành sẽ tiếp tục phấn đấu để
nhiều xã cán đích nông thôn mới”.