Bảo hiểm xã hội của Nhật Bản và một số gợi ý
chính sách cho Việt Nam
Hoàng Thị Hạnh Trường Đại học Kinh tế
Luận văn Thạc sĩ ngành: Kinh tế chính trị; Mã số: 60 31 01
Người hướng dẫn: PGS.TS. Phạm Thị Hồng Điệp
Năm bảo vệ: 2014 Abstract. Hệ thống hóa được những vấn đề lý luận cơ bản về BHXH và các chế độ
BHXH. Phân tích, đánh giá tình hình thực hiện các chế độ cơ bản của BHXH Nhật Bản giai đoạn
2000 – 2011. Chỉ ra những điểm tương đồng, khác biệt giữa BHXH Nhật Bản và BHXH Việt
Nam. Đưa ra một số gợi ý về chính sách cho BHXH Việt Nam từ những kết quả nghiên cứu về
BHXH của Nhật Bản.
Keywords. Kinh tế chính trị; Bảo hiểm xã hội; Chính sách xã hội; Nhật Bản

Content
1. Tính cấp thiết của đề tài
Bảo hiểm xã hội xuất phát từ trách nhiệm của nhà nước trước những nhóm dân cư, cộng
đồng người bị rủi ro, mất thu nhập vì một lý do nào đó. Mô hình bảo hiểm xã hội đầu tiên ra đời
cách đây khoảng 200 năm ở châu Âu với nhiều nỗ lực của nhà nước Phổ nhằm khắc phục những
bất bình đẳng trong thu nhập, điều hòa rủi ro, tạo điều kiện cho nhóm dân cư nghèo được thụ
hưởng những điều kiện tối thiểu. Ngày nay, bảo đảm an sinh là một quyền cơ bản của con người,
mức độ đảm bảo quyền an sinh là một tiêu chí quan trọng đánh giá trình độ phát triển của một
quốc gia, dân tộc. Trong đó, bảo hiểm xã hội là trụ cột chính trong hệ thống an sinh xã hội của
mỗi nước. Việt Nam mới bước vào quá trình hội nhập và phát triển, có nhiều vấn đề, mục tiêu

gợi ý chính sách cho Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong những năm gần đây, nước ta đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu liên
quan đến vấn đề bảo đảm xã hội và vận dụng bài học kinh nghiệm của các nước phát triển
trong xây dựng hệ thống an sinh xã hội nói chung, hệ thống bảo hiểm xã hội nói riêng. Có
thể kể đến một số công trình như:
- Dương Phú Hiệp, Nguyễn Duy Dũng (1998), “Một số vấn đề phúc lợi xã hội của Nhật
Bản và Việt Nam”, Trung tâm Nghiên cứu Nhật Bản. Cuốn sách được biên tập trên cơ sở tập hợp
17 báo cáo nghiên cứu tương đối toàn diện và sâu sắc của các tác giả trong và ngoài Trung tâm
nghiên cứu Nhật Bản về các vấn đề phúc lợi xã hội ở Nhật Bản và Việt Nam.
- Đinh Công Tuấn (2008), “Hệ thống an sinh xã hội của EU và bài học kinh nghiệm
cho Việt Nam”, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội. Trên cơ sở nghiên cứu hệ thống an sinh xã
hội của một số nước EU điển hình như Anh, Pháp, Đức, Thụy Điển… tác giả Đinh Công
Tuấn đã phân tích, đánh giá những thành công và hạn chế của các hệ thống đó, từ đó rút ra
bài học kinh nghiệm cho việc hoạch định hệ thống an sinh xã hội của Việt Nam trong thời
gian tới.
- Đỗ Thiên Kính (2005), “Kinh nghiệm Nhật Bản trong việc xây dựng hệ thống phúc
lợi xã hội”, Đề tài cấp Viện – Viện Khoa học xã hội Việt Nam. Đề tài đã phân tích hệ
thống phúc lợi của Nhật Bản và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc xây
dựng và phát triển các chính sách phúc lợi xã hội.
Mới đây, một cuộc hội thảo với chủ đề “Bảo đảm an sinh xã hội – Kinh nghiệm Nhật
Bản” do Viện Khoa học xã hội Việt Nam (VASS) và Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA)
phối hợp tổ chức tại Hà Nội đã cung cấp nhiều kinh nghiệm quý báu của Nhật Bản trong thực
hiện các chính sách bảo hiểm xã hội làm cơ sở thực tiễn cho việc vận dụng vào Việt Nam.
Nhật Bản cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu mang tính hệ thống về an sinh xã hội
của đất nước, điển hình là: Shuzo Nishimura (2011), “An sinh xã hội ở Nhật Bản”, Viện Dân số
và An sinh xã hội Nhật Bản; Toshiaki Tachibanaki (2006), “Cải cách an sinh xã hội Nhật Bản
trong thế kỷ 21”, Đại học Kyoto. Tuy vậy, việc nghiên cứu một cách chuyên biệt về bảo hiểm xã
hội của Nhật Bản để làm cơ sở thực tiễn cho xây dựng và phát triển hệ thống bảo hiểm xã hội ở
Việt Nam vẫn còn nhiều vấn đề chưa được đề cập. Do vậy, vẫn còn câu hỏi đặt ra đối với việc

hợp với lịch sử thể hiện rõ ở việc phân tích bảo hiểm xã hội Nhật Bản trong giai đoạn 2000 –
2011 để chỉ ra nét tương đồng, khác biệt giữa Việt Nam và Nhật Bản về thực hiện chính sách bảo
hiểm xã hội làm cơ sở cho sự vận dụng vào Việt Nam.
- Phương pháp phân tích và tổng hợp: Quá trình nhận thức là quá trình sử dụng kết hợp,
xen kẽ giữa phân tích và tổng hợp. Phân tích cho ta nhận thức cụ thể về các mặt riêng lẻ của vấn
đề nghiên cứu. Tổng hợp cho ta nhận thức về sự hoàn chỉnh, thống nhất của vấn đề trên cơ sở kết
hợp một cách biện chứng các kết quả nghiên cứu của phân tích. Đây cũng là một trong những
phương pháp nghiên cứu cơ bản của luận văn. Trên cơ sở phân tích các đặc điểm của hệ thống
bảo hiểm xã hội Nhật Bản, luận văn tổng hợp các kết quả nghiên cứu đó để đưa ra một số gợi ý
về chính sách cho bảo hiểm xã hội Việt Nam.
- Phương pháp phân tích số liệu thống kê: luận văn sử dụng các phương pháp của khoa
học thống kê để phân tích các số liệu có được về việc thực hiện các chính sách bảo hiểm xã hội
của Nhật Bản.
6. Những đóng góp của luận văn
- Phân tích, đánh giá tình hình thực hiện các chế độ cơ bản của bảo hiểm xã hội Nhật Bản
giai đoạn 2000 – 2011.
- Chỉ ra những điểm tương đồng, khác biệt giữa Bảo hiểm xã hội Việt Nam và Bảo hiểm
xã hội Nhật Bản.
- Đề xuất một số gợi ý về chính sách cho bảo hiểm xã hội Việt Nam từ những kết quả
nghiên cứu bảo hiểm xã hội Nhật Bản.
7. Bố cục luận văn
Chương 1. Những vấn đề lý luận về bảo hiểm xã hội
Chương 2. Hệ thống bảo hiểm xã hội Nhật Bản
Chương 3. Một số gợi ý về chính sách cho bảo hiểm xã hội Việt Nam từ kinh nghiệm
Nhật Bản References
Tiếng Việt
1. Mai Ngọc Cường (2009), “Xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội ở

Tachibanaki
(2002), “Social Security Reform in Japan in the 21
st
Century”,
Kyoto University.
15. Shuzo Nishimura (2011), “Social Security in Japan”, National Institute of Population
and Social Security Research.

Website:
16.
17.
18.
19. www.baohiemxahoi.gov.vn/