Tin lành Việt Nam với hiện đại hóa ( Trong
cái nhìn so sánh với tin lành Hàn Quốc)

Trần Thị Tuyết

Viện Việt Nam học & Khoa học phát triển
Luận văn ThS ngành: Việt Nam học; Mã số: 60 31 60
Người hướng dẫn: GS.TS. Đỗ Quang Hưng
Năm bảo vệ: 2011 Abstract. Tổng quan về đặc điểm, lịch sử hình thành và phát triểnTin Lành Việt Nam
và Hàn Quốc. Nghiên cứu đạo Tin Lành ở hai nước và quá trình hiện đại hóa: Lý thuyết Tin
lành và hiện đại hóa; Tin lành Hàn Quốc với hiện đại hóa; Tin lành Việt Nam với hiện đại
hóa; Mấy kinh nghiệm lịch sử về vai trò của Tin lành Hàn Quốc đối với hiện đại hóa và nhận
xét. Phân tích và đánh giá đạo Tin Lành ở Việt Nam trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước hiện nay.

Keywords. Việt Nam học; Đạo Tin Lành; Hàn Quốc; Việt Nam

Content

MỤC LỤC

A. MỞ ĐẦU 1
I. Lý do và mục đích nghiên cứu 1
II. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2
III. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 4
IV. Phương pháp nghiên cứu 5
V. Cấu trúc của luận văn 6
VI. Đóng góp mới của luận văn 7

D. MỤC LỤC THAM KHẢO 97
E. PHỤ LỤC 103
1

A. MỞ ĐẦU
I. Lý do và mục đích nghiên cứu
Ở cả hai quốc gia Việt Nam và Hàn Quốc, đạo Tin Lành đều có ý nghĩa quan
trọng trong đời sống chính trị và văn hóa. Hiện nay, vấn đề Tin Lành nói chung và
Tin Lành Hàn Quốc nói riêng, nhìn tổng thể đều liên quan đến nước Mỹ, dù không
nên đồng nhất Tin Lành là Mỹ nhưng trong thực tiễn ở bất cứ nơi đâu sự hiện diện
cộng đồng Tin Lành (với rất nhiều và ngày càng nhiều các nhóm phái) thì rõ ràng ở
đó sẽ in dấu văn minh, văn hóa Âu - Mỹ. Với nghệ thuật truyền giáo cao, hiệu quả

Những công trình nghiên cứu về lịch sử Tin Lành Hàn Quốc, quá trình hiện
đại hóa ở Hàn Quốc rất phong phú nhưng những tài liệu này hầu hết đều viết bằng
tiếng Hàn nên bị hạn chế trong việc phổ cập tại Việt Nam. Có thể kể ra đây một số
tác phẩm tiêu biểu như sau:
- Chung-shin Park, Protestantism and politics in Korea, University of
Washington Press, Seattle and London, 2003
Tác phẩm đã giới thiệu một cách đầy đủ nhất về lịch sử Tin Lành Hàn Quốc
qua các giai đoạn cùng với vai trò của nó với vấn đề chính trị của quốc gia này.
- 박영신/정재영, 현대 한국사회와 기독교. 한들. 2006
(Park Yeong-Sin & Jeong Jae-Yeong, Korean society and Christianity of
present age, Handl press, 2006).
Đây là tác phẩm thể hiện rõ nhất mối quan hệ của Cơ đốc giáo với xã hội
Hàn Quốc và xã hội Hàn Quốc hiện đại cũng như vai trò của cộng đồng nhà thờ
trong xã hội.
Ngoài ra có thể kể đến kho tàng đồ sộ các bài viết, luận văn Thạc sĩ và Tiến
sĩ trong các trường Thần học hoặc khoa Thần học, Tôn giáo được lưu tại thư viện
các trường Đại học của Hàn Quốc.
Ở Việt Nam, chúng ta có thể kể ra một số tác phẩm tiêu biểu giới thiệu về
tôn giáo và văn hóa Hàn Quốc bằng tiếng Việt như sau:
- Nguyễn Văn Ánh, Đỗ Đình Hãng, Lê Đình Chỉnh, Hàn Quốc lịch sử văn
hóa (Từ khởi thủy đến 1945), Nxb Văn hóa, 1996.
- Phan Huy Lê, Hàn Quốc lịch sử và văn hóa, Nxb Chính trị quốc gia, 1995.

3

Ngoài ra còn có rất nhiều bài viết, bài nghiên cứu về tôn giáo Hàn Quốc cũng
như mối quan hệ giữa Hàn Quốc và Việt Nam trong một số Kỷ yếu hội thảo quốc tế
Hàn Việt như:
- Hội thảo quốc tế, Quan hệ Việt Nam- Hàn Quốc trong lịch sử (Hội thảo lần
I, II, III), 2009.

Vấn đề Tin Lành với quá trình hiện đại hóa đến hiện nay vẫn chưa chưa có
một công trình nghiên cứu nào đề cập đến nên có thể nói đề tài Tin Lành Việt Nam
với hiện đại hóa (Trong cái nhìn so sánh với Tin Lành Hàn Quốc) là công trình
nghiên cứu mới, có ý nghĩa thiết thực với công cuộc xây dựng và phát triển đất
nước hiện nay.
III. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Khi nói “đạo Tin Lành” đại đa số người Việt Nam hôm nay thường hiểu đó
là tôn giáo của những người Kitô hữu thuộc hai Tổng hội thánh Tin Lành Việt Nam
(miền Bắc và miền Nam) với hai địa chỉ quen thuộc là Số 2 ngõ Trạm và 155 Trần
Hưng Đạo (Quận 1 TP HCM). Cũng rất đông người Việt Nam chưa hiểu được rằng,
khái niệm “đạo Tin Lành”, ít nhất trên phương diện pháp lý của nhà nước hiện nay
bao gồm ngoài hai Hội thánh thuộc “Tin Lành C&MA” còn có tới 9 hệ phái khác
mà Nhà nước Việt Nam cũng đã công nhận tư cách pháp nhân trong 3 năm gần đây.
Tuy nhiên, trong luận văn này chỉ đề cập đến những vấn đề liên quan đến hệ
phái “Tin Lành chính thống”, đông đảo nhất về số lượng tín hữu, cũng là cộng đồng
Tin Lành hiện diện lâu đời nhất ở Việt Nam (100 năm tuổi) - Hội thánh Tin Lành
Việt Nam (HTTLVN) (Tức C&MA), tên gọi ngắn gọn quen thuộc nhất.
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là Tin Lành và đóng góp của nó đến quá
trình hiện đại hóa của hai nước Việt Nam và Hàn Quốc. Hiện đại hóa ở đây được
xác định trong nhiều lĩnh vực: Kinh tế - Chính trị - Văn hóa - Xã hội. Trong đó
quan trọng nhất là tác động đến chính cá thể người.
Tuy nhiên, do giới hạn về khuôn khổ của luận văn thuộc chuyên ngành Việt
Nam học nên người viết tập trung đi sâu nghiên cứu vào ảnh hưởng trên lĩnh vực xã
hội của Tin Lành. Từ trọng tâm nghiên cứu đó, luận văn hướng tới mối quan hệ của
đạo Tin Lành ở Việt Nam với Tin Lành Hàn Quốc trong quá trình hiện đại hóa và

5

đề xuất một số ý kiến liên quan đến chính sách từ bài học kinh nghiệm tôn giáo của
Hàn Quốc.

7. Vũ Tuấn Anh, trình độ Đại học, tín hữu chính thức
8. Nguyễn Lan Hương, trình độ học vấn Đại học, tín hữu chưa chính thức.
Nội dung phỏng vấn: Nội dung phỏng vấn được chuẩn bị trước gồm các câu
hỏi liên quan đến Hội thánh trong quá trình hiện đại hóa. Ngoài ra các câu hỏi được
đưa ra cũng nhằm tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức, niềm tin đối với
đạo của Tín hữu.
Các nội dung phỏng vấn ở trên được áp dụng linh hoạt tùy từng đối tượng,
tùy từng hoàn cảnh cho phù hợp và sử dụng cách hỏi mở.
* Quan sát, tham dự: Người viết sử dụng phương pháp này để hiểu hơn về
ảnh hưởng của Tin Lành đến công cuộc hiện đại hóa hiện nay, cụ thể hơn là ảnh
hưởng đến tầng lớp trí thức. Nội dung quan sát chủ yếu là sinh hoạt tôn giáo như dự
nhóm lễ, cầu nguyện, đi nhà thờ, các hoạt động tuyên truyền, truyền giáo ở Hàn
Quốc và Việt Nam.
Người viết cũng đã tham gia sinh hoạt cùng một nhóm Tin Lành do một
người Hàn Quốc chủ quản gần 3 năm, tham gia nhiều vào các buổi lễ; chương trình
của hội thánh Tin Lành ở Hà Nội, hội thánh Tin Lành Hàn Quốc ở Hà Nội. Trong
thời gian đó người viết được trực tiếp tiếp xúc, làm việc với các tín hữu Tin Lành là
người Việt Nam và người Hàn Quốc. Ngoài ra người viết cũng đã đến Hàn Quốc,
tham dự sinh hoạt tại nhà thờ Eunhye trong thời gian 3 tháng với mong muốn tìm
hiểu thêm về niềm tin của các tín hữu với tôn giáo mình, đồng thời khảo sát ảnh
hưởng của Tin Lành Hàn Quốc đối với tín hữu trong giai đoạn hiện nay.
V. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn có kết cấu cụ thể như sau:
Chương 1. Tổng quan về Tin Lành Việt Nam và Hàn Quốc
Chương 2. Đạo Tin Lành ở hai nước và quá trình hiện đại hóa
Chương 3. Đạo Tin Lành ở Việt Nam trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước hiện nay.

97

D. MỤC LỤC SÁCH THAM KHẢO
Tài liệu tiếng Việt
1. Ban biên soạn giáo trình Hàn Quốc học (2008), Xã hội Hàn Quốc hiện
đại, Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội.
2. Báo cáo của Ủy ban cải cách Giáo dục trực thuộc tổng thống Hàn Quốc
(2006), (Biên dịch và giới thiệu: Nguyễn Quang Kính, Phạm Đỗ Nhật Tiến), Cải
cách giáo dục cho thế kỷ XXI, bảo đảm để dẫn đầu trong kỷ nguyên thông tin và
toàn cầu hóa, , Nxb Giáo dục, Hà Nội.
3. Ngô Xuân Bình (chủ biên) (2002), Tìm hiểu cải cách giáo dục ở Hàn
Quốc (Education Reform in Korea), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
4. Ngô Xuân Bình- Phạm Hồng Thái (2007), Tôn giáo ở Hàn Quốc và Việt
Nam nghiên cứu và so sánh, Nxb Hà Nội, Hà Nội.
5. Đặng Văn Chung chủ biên (1996), Tiếp cận văn hóa Hàn Quốc, Nxb
Văn hóa thông tin, Hà Nội.
6. Vũ Dũng (2005), Vấn đề Đạo Tin Lành ở Tây Nguyên hiện nay: Nhìn từ
góc độ của tâm lý học, Tạp chí tâm lý học (số 5 (74)), tr. 12-26.
7. Trần Mạnh Đức (2000), Về tình hình phát triển Tin Lành ở Gia lai hiện
nay một số đánh giá, kiến nghị, Đề tài nghiên cứu cấp bộ Về tình hình phát triển
của đạo Tin Lành ở miền núi phía Bắc, Trường Sơn- Tây nguyên,Trung tâm khoa
học xã hội và nhân văn Quốc gia, Viện Nghiên cứu Tôn giáo, Hà Nội.
8. Trần Mạnh Đức (2000), Bước đầu tìm hiểu vấn đề phát triển Tin Lành ở
KonTum, Một vài đánh giá kiến nghị, Đề tài nghiên cứu cấp bộ Về tình hình phát
triển của đạo Tin Lành ở miền Núi phía Bắc, Trường Sơn-Tây Nguyên, Trung tâm
khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia, Viện Nghiên cứu Tôn giáo, Hà Nội.
9. Vũ Trường Giang (2005), Người Thái và người HMông với đạo Công

ở Việt Nam, Nxb Tôn giáo, Hà Nội.
23. Na Gyeon Il (2011), Bài giảng Tổng động viên truyền đạo và phát triển
hội thánh, Nhà thờ Hàn Quốc- Hà Nội, Hà Nội.
24. Vương Thị Kim Oanh (2004), Nhận thức về Đạo Tin Lành của tín đồ
người dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, Tạp chí Tâm lý học (số 8), tr.53-57.
25. Vương Duy Quang (2000), Ảnh hưởng của Hội thánh Tin Lành Hà Nội
đối với việc phát triển đạo Tin Lành ở vùng Hmông Lào Cai, Đề tài nghiên cứu cấp
bộ Về tình hình phát triển Tin Lành ở miền núi phía Bắc, Trường Sơn-Tây Nguyên,
Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia, Viện Nghiên cứu Tôn giáo, Hà Nội.

99

26. Samuel Hungtington (2003), Sự va chạm của các nền văn minh, Nxb
Lao Động, Hà Nội.
27. Bùi Văn Nam Sơn dịch (2008), Nền đạo đức Tin Lành và tình thần của
chủ nghĩa tư bản= Die Protestantische ethik und der Geist des kapitalismus/Max
Weber, Nxb Tri thức, Hà Nội.
28. Phạm Hồng Thái (2006), Những tôn giáo chính ở Hàn Quốc, Tạp chí
nghiên cứu Đông Bắc Á (số 9), Tr. 7- 13.
29. Lê Văn Thái (1971), Bốn mươi sáu năm trong chức vụ (hồi ký), Cơ quan
xuất bản Tin Lành Sài Gòn, Hồ Chí Minh.
30. Lê Văn Thái (1950), Hội Thánh Tin Lành Việt Nam, Nhà in Hội Tin
Lành Việt Nam, Đà Lạt.
31. Nguyễn Bá Thành (1996), Hàn Quốc lịch sử văn hóa: từ khởi thủy đến
1945, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội.
32. Nguyễn Bá Thành (1996), Tương đồng văn hóa Việt Nam Hàn Quốc.
Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội.
33. Hà Minh Thành, Lê Thị Thu Giang (Dịch) (2008), Xã hội Hàn Quốc
hiện đại, Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội.
34. Lê Văn Thiện (2010), Phúc âm & Văn hóa, Nxb Tôn giáo, Hà Nội.

47. 최영근 (2010),
동아시아에서 기독교와 민족주의의 관계: 일제시기
한국 기독교 민족주의 중심으로
, 서울장로회신학대학교.
Choi Yeong-Geun (2010), Relation between Christianity and nationalism In
East Asia, Presbyterian college and theological seminary.
48. 은기수 (2001),
한국의 가족과 종교: 부모세대와 자식세대의 종교적
,
60 권. 한국사회사학회.
Eun Gi-Su (2001), Korean family and religion, Korean social history association.
49. 임희국 (2006),
한국교회 초기 기독교 한국 학교 설립에대하여
“토착교회의 기독교 설립 운동”을 중심으로
. 장로회신학대학교.
Im Hui-Guk (2006), Regarding to the establishment of Christianity Korean
school by Korean church, Presbyterian college and theological seminary.
50. 정남구 (2008),
통계가 전하는 거짓말
, 시대의창.
Jeong Nam-Gu (2008), Statistics reports lies, Sidaebooks.
51. 정선태 (2008), 한국 근대 문학의 수렴 과 발산, 소명출판.
Jeong Seon-Tae, Reflection and radiation of Korea contemporary literature,
Somyoung press.
52. 강돈구 (1992),
한국 근대종교와 민족주의
, 집문단.

101


No Chi-Jun (1998), Korean protestant sociology, Hanwool.
58. 박개중 (1999),
배민수의 농촌운동과 기독교 사상
. 연세대학교 출판부, 서울 .
Park Gae-Jung (1999), Farm movement and Christianity idea of Bae Min-Su,
Yonsei university press. Seoul.
59. 박영신/정재영 (2006),
현대 한국사회와 기독교
. 한들
Park Yeong-Sin & Jeong Jae-Yeong (2006), Korean society and Christianity
of present age, Handl press.
60. 박영순 (2002),
한국어 교육을 위한 한국문화론
. 한국문화사
Park Yeong-Sun (2002), Discussion of culture Korea for education,
Hankukmun Hwasa.
61. 서중석 (2007),
한국현대사 60 년
, 역사비평사.
Seo Jung-Seok (2007), Korean contemporary history of 60 years
Yeoksabipyeongsa.

102

62. 한국민족운동사연구회 (1997),
한국민족운동과 제문제
,국학자료원.
Society for the study of Korean national movement (1997), Korean national
movement and all matters, Kookhak press.
63. 경향신문, 1988 년 4 월 30 일, 기독교 새가정운동, 새방향 모색.

73. www.daum.net
E. MỤC LỤC PHỤ LỤC

1. Phiếu phỏng vấn sâu Tín hữu Tin Lành
2. Phiếu phỏng vấn chức sắc Tin Lành (bảng hỏi)
3. Một số hình ảnh nhà thờ Eunhye (Masan- Hàn Quốc)
Nơi người viết đã đến thực địa trong 3 tháng (28/1/2009 đến 26/ 4/2009
4. Một số hình ảnh tác giả chụp được khi đi thăm quan Seoul và Busan
5. Một số hình ảnh hoạt động của Hội Thánh Hàn Quốc tại Việt Nam
(Đăng trên các tạp chí dành cho người Hàn Quốc sinh sống ở Việt Nam).
6. Lễ thờ phượng ngày chủ nhật của tín hữu ở Hà Nội.

103

7. Hình ảnh sinh hoạt nhóm Vision Hà Nội, nơi tác giả đã sinh hoạt
8. Hình ảnh buổi truyền giảng tại sân vận động Mỹ Đình – Hà Nội (12/2009)