Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
TRẦN HÙNG XUÂN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
CỦA HỌC SINH THPT TẠI TRUNG TÂM
HƯỚNG NGHIỆP VÀ GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN
TỈNH QUẢNG NINH LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN - 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan: Luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân
tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn này là trung
thực và chưa từng được công bố trong các luận văn khác.
T xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của
. Thái Nguyên, tháng 8 năm 2014
Tác giả
Trần Hùng Xuân
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
ii
LỜI CẢM ƠN
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv
DANH MỤC CÁC BẢNG v
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ vi
MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu 2
3. Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu 3
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài 3
5. Giả thuyết khoa học 3
6. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3
7. Phương pháp nghiên cứu 4
8. Đóng góp của đề tài 5
9. Cấu trúc luận văn 5
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
CỦA HỌC SINH THPT TẠI TRUNG TÂM HƢỚNG NGHIỆP VÀ
GIÁO DỤC THƢỜNG XUYÊN 6
1.1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 6
1.1.1. Trên thế giới 6
1.1.2. Ở Việt Nam 7
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 9
1.2.1. Quản lý, Quản lý giáo dục 9
1.2.2. Hoạt động học tập, hoạt động học tập của học sinh THPT 15
1.2.3. Quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT 17
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
HN&GDTX tỉnh Quảng Ninh 46
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
v
2.4. Thực trạng quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT tại trung
tâm hướng nghiệp và giáo dục thường xuyên tỉnh Quảng Ninh 48
2.4.1. Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về tầm quan
trọng của việc quản lý hoạt động học tập của học sinh 49
2.4.2. Nhận thức của các khách thể điều tra về mục đích quản lý hoạt
động học tập của học sinh 50
2.4.3. Kết quả khảo sát về thực trạng công tác quản lý hoạt động học
tập của học sinh THPT tại Trung tâm HN và GDTX tỉnh Quảng Ninh 51
Chƣơng 3. MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC
TẬP CỦA HỌC SINH THPT Ở TRUNG TÂM HƢỚNG NGHIỆP
VÀ GIÁO DỤC THƢỜNG XUYÊN TỈNH QUẢNG NINH 66
3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 66
3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT tại trung
tâm hướng nghiệp và giáo dục thường xuyên tỉnh Quảng Ninh 68
3.2.1. Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý,
giáo viên, học sinh về tầm quan trọng của việc quản lý hoạt động học
tập của học sinh THPT ở Trung tâm HN&GDTX 68
3.2.2. Biện pháp 2: Kế hoạch hoá công tác quản lý hoạt động học tập
của học sinh THPT 71
3.2.3. Biện pháp 3: Tăng cường quản lý việc hướng dẫn, kiểm tra học
sinh tự học, tự rèn luyện 75
3.2.4. Biện pháp 4: Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy
tính tích cực của học sinh THPT 78
3.2.5. Biện pháp 5: Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
của học sinh 81
PHHS
Phụ huynh học sinh
TBC
Trung bình chung
TBDH
Thiết bị dạy học
THCS
Trung học sơ sở
THPT
Trung học phổ thông
TNCS
Thanh niên cộng sản
TTHTCĐ
Trung tâm học tập cộng đồng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
v
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Nhận thức của HS khối THPT tại trung tâm HN & GDTX
tỉnh Quảng Ninh về vai trò, tầm quan trọng của HĐHT 42
Bảng 2.2: Tự đánh giá của học sinh về việc xây dựng kế hoạch học tập 44
Bảng 2.3: Đánh giá của các khách thể điều tra về hoạt động học tập của
học sinh 46
Bảng 2.4: Đánh giá của CBQL và giáo viên về tầm quan trọng của việc
quản lý hoạt động học tập của học sinh 49
Bảng 2.5: Nhận thức của các khách thể điều tra về mục đích quản lý
hoạt động học tập của học sinh 50
Sơ đồ 1.1. Khái quát về khái niệm quản lý 10
Sơ đồ 1.2. Chu trình quản lý 12
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sau gần 30 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được rất nhiều thành tựu trên
mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Cùng với sự phát triển của đất nước, trong
những năm qua giáo dục nước ta đã có những đổi mới cơ bản, toàn diện trên tất
cả các mặt. Chính điều đó đã tạo ra một diện mạo mới cho ngành giáo dục đáp
ứng sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Nghị quyết Hội nghị
Trung ương 8 khoá XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã xác
định rõ vai trò, nhiệm vụ của GDTX “…bảo đảm cơ hội cho mọi người, nhất là ở
vùng nông thôn, vùng khó khăn, các đối tượng chính sách được học tập nâng cao
kiến thức, trình độ, kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ và chất lượng cuộc sống; tạo
điều kiện thuận lợi để người lao động chuyển đổi nghề; bảo đảm xoá mù chữ bền
vững. Hoàn thiện mạng lưới cơ sở giáo dục thường xuyên và các hình thức học
tập, thực hành phong phú, linh hoạt, coi trọng tự học và giáo dục từ xa.”
Năm 2006 đã ghi nhận một sự kiện trọng đại, một bước ngoặt lớn trong
quá trình xây dựng và phát triển đất nước. Việt Nam đã tổ chức thành công
hội nghị APEC lần thứ 14 và trở thành thành viên chính thức của WTO.
Những yếu tố này thống nhất và liên kết chặt chẽ giữa các quốc gia, cộng
đồng, dân tộc trên toàn thế giới và khu vực với nhau, đòi hỏi mỗi đất nước,
mỗi dân tộc càng phải nỗ lực vươn lên để đáp ứng yêu cầu về mọi mặt của
thời đại. Chính vì vậy, việc học tập nâng cao trình độ, việc học tập suốt đời,
làm đề tài luận văn tốt nghiệp với mong muốn đóng góp những biện pháp khả
thi, hiệu quả trong việc quản lý hoạt động học tập ở Trung tâm Hướng nghiệp
và Giáo dục thường xuyên tỉnh Quảng Ninh.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất một số biện pháp
quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT tại Trung tâm HN & GDTX tỉnh
Quảng Ninh nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của tỉnh
Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
3
3. Khách thể nghiên cứu và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT tại Trung tâm
HN & GDTX tỉnh Quảng Ninh.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Các biện pháp quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT tại Trung
tâm HN & GDTX tỉnh Quảng Ninh.
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt
động học tập của học sinh THPT tại Trung tâm HN & GDTX tỉnh Quảng Ninh.
- Khách thể điều tra gồm 15 cán bộ quản lý, 50 giáo viên, 450 học sinh
khối THPT của Trung tâm
5. Giả thuyết khoa học
Công tác quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT tại Trung tâm
HN & GDTX tỉnh Quảng Ninh đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, tuy
nhiên còn bộc lộ những hạn chế nhất định. Nếu đề xuất được các biện pháp
quản lý hoạt động học tập có căn cứ khoa học, phù hợp với tình hình thực tiễn
để làm rõ thêm những nhận xét trong đề tài.
7.2.4. Phương pháp chuyên gia
Toạ đàm, trao đổi kinh nghiệm, lấy ý kiến của các chuyên gia có kinh
nghiệm trong công tác quản lý hoạt động học tập nhằm tìm hiểu các vấn đề bức
thiết trong công tác quản lý nói chung cũng như tổng kết kinh nghiệm trong
công tác quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT ở các Trung tâm HN &
GDTX hiện nay.
7.3. Các phương pháp thống kê toán học
Sử dụng một số công thức toán thống kê để xử lý số liệu của đề tài.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
5
8. Đóng góp của đề tài
Đề tài đã góp phần hệ thống hoá cơ sở lý luận về hoạt động học tập và
quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT tại Trung tâm hướng nghiệp và
Giáo dục thường xuyên.
Phát hiện và đánh giá thực trạng hoạt động học tập và quản lý hoạt động
học tập của học sinh THPT tại Trung tâm Hướng nghiệp và Giáo dục thường
xuyên Tỉnh Quảng Ninh, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động học
tập của học sinh THPT tại Trung tâm, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục
THPT của Tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay.
9. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và phụ lục, Luận văn được
chia làm 3 chương:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động học tập của học sinh
THPT tại Trung tâm HN & GDTX
Chƣơng 2: Thực trạng về quản lý hoạt động học tập của học sinh THPT
tại Trung tâm HN & GDTX tỉnh Quảng Ninh.
Chƣơng 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động học tập của của học sinh
J.A. Comenxky (1592-1670) Nhà sư phạm lỗi lạc Tiệp Khắc - Ông tổ
của nền giáo dục cận đại, đã khẳng định: “Không có khát vọng học tập thì
không thể trở thành tài năng, cần phải làm thức tỉnh và duy trì khát vọng học
tập trong học sinh 4,tr.9 .
Từ thế kỷ XVIII - XIX, các nhà giáo dục nổi tiếng của thế giới như: J.J
Rutxô (1712- 1778), J.H Petstalogi (1746-1872), A.L Dixtecvec (1790-1886),
K.Đ Uinsky (1824- 1890) trong các tác phẩm nghiên cứu của mình đã khẳng
định: Tự học tập giành lấy tri thức bằng con đường khám phá, tự tìm tòi, tự suy
nghĩ là con đường quan trọng để chiếm lĩnh tri thức 18,tr.25-35 .
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
7
Những năm gần đây ở các nước phương Tây nổi lên cuộc cách mạng tìm
phương pháp giáo dục mới trên cơ sở tiếp cận “lấy người học làm trung tâm”
để làm sao phát huy hết năng lực nội sinh của người học. Đại diện cho tư tưởng
này là J.Deway, ông cho rằng: “học sinh là mặt trời, xung quanh nó quy tụ mọi
phương tiện giáo dục”. 16 .
1.1.2. Ở Việt Nam
Ở Việt Nam, hoạt động học tập chỉ thực sự được chú ý và quan tâm dưới
nền giáo dục XHCN, Chủ tịch Hồ Chí Minh- vị lãnh tụ thiên tài và kính yêu
của dân tộc Việt Nam là một tấm gương sáng ngời về ý chí quyết tâm trong học
tập và rèn luyện. Bác đã động viên toàn dân: “Phải tự nguyện, tự giác xem công
việc học tập là nhiệm vụ của người cách mạng, phải cố gắng hoàn thành cho
được do đó mà phải tích cực, tự động hoàn thành kế hoạch học tập” 23 .
Có thể nói vấn đề học tập của học sinh đã được nhiều nhà giáo dục nghiên
cứu từ lâu trong lịch sử giáo dục và vẫn còn là vấn đề nóng bỏng cho các nhà
nghiên cứu giáo dục hiện tại và tương lai. Bởi vì quá trình học tập là quá trình
thu thập và xử lý thông tin để tự biến đổi mình, làm phong phú tri thức cho bản
thân. Trong điều kiện ngày nay, thông tin là tài nguyên của sự học, trí tuệ con
nhiều khía cạnh khác nhau, các tác giả đã chỉ ra vai trò, tầm quan trọng của
hoạt động học tập, các kỹ năng tự học và một số biện pháp tổ chức hoạt động
học tập cho học sinh. Tuy nhiên về phương diện quản lý, vấn đề học tập của
các trung tâm hướng nghiệp và giáo dục thường xuyên ít được các tác giả quan
tâm. Do vậy, việc đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận về học tập, biện pháp quản lý
hoạt động học tập của học sinh khối THPT ở các trung tâm HN và GDTX là rất
thiết thực. Đặc biệt trung tâm HN và GDTX tỉnh Quảng Ninh là một trung tâm
trực thuộc tỉnh với chức năng nhiệm vụ chính là hướng nghiệp và dạy nghề cho
học sinh khối THPT, bồi dưỡng, liên kết, giảng dạy văn hoá theo chương trình
GDTX góp phần đào tạo, cung cấp nguồn nhân lực cho tỉnh Quảng Ninh. Với n
l l lý do lí do trê
không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo của trung tâm.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
9
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Quản lý, Quản lý giáo dục
1.2.1.1. Quản lý
Trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, con người muốn tồn tại và
phát triển đều phải dựa vào sự nỗ lực của một tổ chức, từ một nhóm nhỏ đến
phạm vi rộng lớn hơn, đều phải thừa nhận và chịu một sự quản lý nào đó.
Ngày nay thuật ngữ quản lý đã trở nên phổ biến nhưng chưa có một định
nghĩa thống nhất. Nó được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau trên cơ sở
những cách tiếp cận khác nhau.
Theo cách tiếp cận trên phương diện hoạt động của tổ chức thì: “Quản lý
là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý nhằm thực hiện các
mục tiêu dự kiến” hoặc “Hoạt động quản lý là tác động có định hướng, có chủ
đích của chủ thể quản lý (Người quản lý) đến khách thể quản lý (Người bị quản
lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích
khách thể quản lý nhằm thực hiện những mục tiêu dự kiến” 26,tr.24 .
- Theo tác giả Nguyễn Minh Đạo: “Quản lý là sự tác động liên tục có tổ
chức, có định hướng của chủ thể quản lý (người quản lý hay tổ chức quản lý) lên
khách thể (đối tượng) quản lý về các mặt chính trị, văn hoá, xã hội, kinh tế…
bằng một hệ thống các luật lệ, chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và
biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối
tượng” 10,tr.7 .
- Các tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “Hoạt
động quản lý là hoạt động có định hướng có chủ đích của chủ thể quản lý
(người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức
nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” 4,tr.1 .
Từ những khái niệm quản lý nêu trên chúng ta có thể hiểu: Quản lý là
quá trình tác động có định hướng, có tổ chức của chủ thể quản lý tới khách thể
quản lý nhằm đưa tổ chức vận hành và đạt mục tiêu đề ra.
Chủ thể quản lý
Đối tượng quản lý
Mục tiêu
Môi trường
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
11
- Các chức năng quản lý
Các chức năng cơ bản của quản lý là sự nhóm gộp các hoạt động quản lý
trong mỗi công đoạn của quá trình đạt đến mục tiêu. Có bốn chức năng sau đây:
Kế hoạch hoá (Planning); Tổ chức (Organizing); Chỉ đạo (Leading); Kiểm tra
mục tiêu đã đề ra. Nội dung của chức năng chỉ đạo bao gồm:
- Chỉ huy, ra lệnh.
- Động viên, khen thưởng.
- Theo dõi, giám sát.
- Uốn nắn và điều chỉnh.
* Chức năng kiểm tra
Kiểm tra là một chức năng có liên quan đến mọi cấp quản lý nhằm đánh
giá trạng thái của hệ thống, xem mục tiêu dự kiến ban đầu và toàn bộ kế hoạch
đã đạt được ở mức độ nào, kịp thời phát hiện những sai sót, lệch lạc tìm ra
nguyên nhân của những sai sót, những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn,
điều chỉnh và tạo thông tin cho quá trình quản lý tiếp theo.
Bốn chức năng quản lý có mối quan hệ mật thiết với nhau tạo thành một
chu trình quản lý. Chu trình quản lý gồm 4 giai đoạn với sự tham gia của 2 yếu
tố quan trọng: Thông tin và quyết định trong đó thông tin có vai trò là huyết
mạch của hoạt động quản lý. Chức năng kiểm tra đánh giá là giai đoạn cuối cùng
của hoạt động quản lý đồng thời là tiền đề của một quá trình quản lý tiếp theo. Sơ đồ 1.2. Chu trình quản lý
Chỉ đạo
Tổ chức
Kiểm tra
Thông tin
Kế hoạch hoá
của sự phát triển thể lực và tâm lý trẻ em”. [19]
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/
14
- Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác
động có mục đích, có kế hoạch và hợp quy luật của chủ thể quản lý (Hệ giáo
dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của
Đảng, thực hiện các tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam, mà tiêu điểm
hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự
kiến, tiến lên trạng thái mới về chất” 26,tr.35 .
Như vậy, Quản lý giáo dục là quá trình tác động có mục đích, có ý thức
của nhà quản lý đến các khâu của quá trình giáo dục bằng việc vận dụng
những nguyên lý, những phương pháp chung nhất của khoa học giáo dục nhằm
đạt được những mục tiêu đề ra. Những tác động đó thực chất là những tác động
khoa học đến nhà trường, làm cho nhà trường tổ chức một cách khoa học, có kế
hoạch quá trình dạy và học theo mục tiêu đào tạo.
Quản lý giáo dục chính là quản lý quá trình hình thành - tự hình thành
nhân cách người học sinh trong hoạt động và bằng hoạt động; bằng sự cộng
tác, hợp tác liên nhân cách giữa các thành viên trong nhà trường với nhau và
với xã hội.
Các nguyên tắc cơ bản của quản lý giáo dục là những yêu cầu, những quy
định chung nhất, cơ bản phổ biến nhất, chi phối hoạt động của hệ thống quản lý
giáo dục, nhằm đảm bảo thực hiện mục tiêu quản lý. Các nguyên tắc đó là:
- Quán triệt đường lối chính trị trong quản lý giáo dục.
- Thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý giáo dục.
- Thực hiện nguyên tắc khoa học trong quản lý giáo dục.
- Thực hiện nguyên tắc tính hiệu quả trong quản lý giáo dục.
Các nguyên tắc này là cơ sở của việc hình thành các phương pháp quản
lý, chúng quy định cách thức tác động của chủ thể quản lý đến đối tượng quản
học không có nghĩa là bỏ qua vai trò hết sức quan trọng của người dạy và các
lực lượng giáo dục khác trong đó phải đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của
người thầy thể hiện ở chức năng định hướng, điều khiển, điều chỉnh người học
trong quá trình tiếp thu tri thức.
Copyright: Tài liệu đại học ©