i

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
ĐẶNG QUANG HUY
QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THANH NƯA
HUYỆN ĐIỆN BIÊN - TỈNH ĐIỆN BIÊN
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC HÀ NỘI – 2015


iii

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tôi xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trường
Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã trực tiếp giảng dạy, tư vấn tạo
điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Trần Anh Tuấn –
người đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ, hướng dẫn, chuyển tải những kiến thức
khao học trong suốt quá trình nghiên cứu hoàn thành luận văn và động viên
tôi thực hiện đề tài.
Tôi xin trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào
tạo tỉnh Điện Biên, Ban giám hiệu và tập thể cán bộ, giáo viên trường THPT
Thanh Nưa huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi
cho tôi học tập, nghiên cứu khoa học, cung cấp số liệu và tham gia ý kiến
giúp đỡ để tôi hoàn thành luận văn.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng do hạn chế về nguồn lực và thời
gian trong quá trình nghiên cứu, nên luận văn này không thể tránh khỏi những
hạn chế thiếu sót. Tôi rất mong được sự chỉ dẫn, góp ý của các nhà khoa học,
quý thầy cô giáo và các bạn bè đồng nghiệp.
Xin trân trọng cảm ơn.
Hà Nội, ngày 15 tháng 11 năm 2014
TÁC GIẢ LUẬN VĂN
Đặng Quang Huy 5

MỤC LỤC
Lời cảm ơn……………………………………………………… ………… i
Danh mục chữ viết tắt……………………………………………… ……….ii
Mục lục………………………………………………………… …….……iii
Danh mục bảng…………………………………………………… ……… vi
Danh mục sơ đồ…………………………………………………………… vii
MỞ ĐẦU………………………………………………… …… ………….1
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP
DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THPT THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ SỰ THAY
ĐỔI 16
1.1. Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu 16
1.1.1. Trên thế giới 16
1.1.2. Ở Việt Nam 17
1.2. Một số khái niệm cơ bản 18
1.2.1. Quản lý 18
1.2.2. Quản lý nhà trường và quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường 21
1.2.3. Phương pháp dạy học và đổi mới Phương pháp dạy học 23
1.2.4. Thay đổi và sự thay đổi 25
1.2.5. Lý thuyết quản lý sự thay đổi 26
1.3. Một số vấn đề cơ bản về quản lý đổi mới PPDH theo tiếp cận quản lý sự
thay đổi ở trường THPT. 29
1.3.1. Mục đích của việc đổi mới PPDH ở trường THPT 29
1.3.2. Yêu cầu của việc đổi mới PPDH và của quản lý đổi mới PPDH ở
trường THPT 30
1.3.3. Quản lý đổi mới PPDH theo các nguyên tắc quản lý sự thay đổi 33
1.3.4. Nội dung Quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở trường THPT 33

3.1.2. Đảm bảo tính thực tiễn và tính hiệu quả 75
3.1.3. Đảm bảo tính đồng bộ và tính khả thi 76
3.2. Các biện pháp quản lý thực hiện đổi mới PPDH theo tiếp cận quản lý sự
thay đổi ở trường THPT Thanh Nưa 76
7

3.2.1. Nhận diện chính xác các nội dung của đổi mới PPDH, phát hiện các rào
cản khi triển khai thực hiện đổi mới PPDH và chuẩn bị các điều kiện tối thiểu
cho việc thực hiện đổi mới PPDH 76
3.2.2. Chú trọng bồi dưỡng thường xuyên về chuyên môn, về kỹ năng đổi mới
PPDH và khuyến khích GV tự học, tự bồi dưỡng 79
3.2.3. Xây dựng các qui định, hướng dẫn và hỗ trợ quá trình đổi mới PPDH 80
3.2.4. Huy động hiệu quả các nguồn lực cá nhân, tập thể trong và ngoài nhà
trường tham gia và đảm bảo các hoạt động đổi mới PPDH 82
3.2.5. Hoàn thiện, cụ thể hóa các chuẩn đánh giá giờ dạv tích cực, thực hiện
có hiệu quả công tác kiểm tra, đánh giá và duy trì hoạt động đổi mới PPDH 83
3.2.6. Hiệu trưởng làm tốt vai trò của một người quản lý khi tổ chức thực hiện
đổi mới PPDH ở trường mình 85
3.3. Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 88
3.3.1. Mô tả cách thức tổ chức khảo sát 88
3.3.2. Kết quả khảo nghiệm 89
Kết luận Chương 3 97
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 98
1. Kết luận 98
2. Khuyến nghị 99
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 102
PHỤ LỤC 105


Bảng 2.5.
Kết quả thi HS giỏi cấp tỉnh từ 2011 -2012 đến 2013-2014…
40

Bảng 2.6.

Nhận thức của CBQL GV về mục đích của đổi mới PPDH
41

Bảng 2.7.
Đánh giá về mức độ thực hiện nội dung quản lý đổi mới
PPDH…………………………………………………………42

Bảng 2.8.
Đánh giá về mức độ thực hiện bồi dưỡng GV đáp ứng yêu
cầu đổi mới PPDH……………………………………… ….48

Bảng 2.9.
Thực trạng chuẩn bị thực hiện đổi mới PPDH……………….

53

Bảng 2.10


Các chức năng quản lý
11

Sơ đồ 1.2.

Nguyên tắc của quản lý sự thay đổi
18

Sơ đồ 1.3.

Các nhân tố tác động đến công tác quản lí đổi mới PPDH

34


quan tâm, đặc biệt là vấn đề đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) ở các cấp
học, bậc học.
Đổi mới PPDH đã và đang triển khai sâu rộng ở tất cả các cấp học và
nhà trường từ thập kỷ 70 (thế kỷ XX), và đến nay vẫn là một yêu cầu tất yếu,
có vai trò then chốt trong sự nghiệp đổi mới giáo dục. Tuy nhiên, quá trình
đổi mới PPDH ở trường phổ thông nói chung, ở các trường trung học phổ
thông (THPT) nói riêng còn nhiều bất cập và chưa đáp ứng các mục tiêu nâng
cao chất lượng giáo dục - dạy học. Trong đó có nguyên nhân quan trọng hàng
đầu thuộc về lĩnh vực quản lý nhà trường, quản lý đổi mới PPDH, về vai trò
11

của người Hiệu trưởng nhà trường còn chưa có được những biện pháp quản lý
hiệu quả
1.2. Quá trình quản lý nhà trường cần thích ứng với những thay đổi nhanh
chóng hiện nay, trong đó có vấn đề quản lý các hoạt động đổi mới PPDH để
tạo hiệu quả dạy học tốt hơn và phát huy năng lực học tập của học sinh (HS)
Có thể nói, bản chất của quản lý đổi mới PPDH thực chất là “quản lý sự thay
đổi”. Tuy nhiên những biện pháp công tác và việc làm trong quá trình triển
khai đổi mới PPDH ở các trường THPT hiện nay dường như chưa tiếp cận
“quản lý sự thay đổi” và càng chưa vận dụng được quan điểm lý luận quản lý
tiên tiến này vào thực tế.
1.3. Nhiều năm qua, các trường THPT ở tỉnh Điện Biên đã có nhiều nỗ lực
trong việc tổ chức quản lý nâng cao chất lượng các hoạt động dạy học và đặc
biệt là quản lý đổi mới PPDH góp phần đưa công tác quản lý nhà trường từng
bước đi vào ổn định, đáp ứng xu thế phát triển giáo dục chung của cả nước.
Tuy nhiên, trước những yêu cầu mới của sự phát triển giáo dục, việc quản lý
đổi mới PPDH ở các trường THPT tỉnh Điện Biên nói chung và ở trường
THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên nói riêng vẫn còn nhiều bất cập ngay
trong từng khâu thực hiện chức năng quản lý: Kế hoạch - tổ chức - chỉ đạo -
kiểm tra , cũng như vai trò chủ thể quản lý của người Hiệu trưởng nhà

Quản lý các hoạt động đổi mới PPDH theo tiếp cận “quản lý sự thay
đổi’ ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên tỉnh Điện Biên.
5. Câu hỏi nghiên cứu
- Thực trạng quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trường THPT Thanh
Nưa huyện Điện Biên - tỉnh Điện Biên hiện nay như thế nào?
- Đổi mới PPDH theo tiếp cận “quản lý sự thay đổi” sẽ bao gồm những nội
dung gì, đáp ứng yêu cầu nào để nâng cao được hiệu quả quản lý hoạt động dạy
học?
- Biện pháp nào cần có và tương thích để quản lý có hiệu quả hoạt động
đổi mới PPDH theo tiếp cận “quản lý sự thay đổi” tại trường THPT Thanh
Nưa huyện Điện Biên- tỉnh Điện Biên?
13

6. Giả thuyết khoa học
Hiện nay trong công tác quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở trường
THPT Thanh Nưa vẫn còn những hạn chế, bất cập và do đó chưa đạt được các
mục tiêu đề ra. Nếu các biện pháp quản lý đổi mới PPDH của Hiệu trưởng
được nghiên cứu đề xuất trên cơ sở vận dụng các lý luận khoa học QLGD,
trong đó có lý thuyết “quản lý sự thay đổi” và phù hợp với các điều kiện thực
tiễn của nhà trường thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đổi mới PPDH và từ đó
góp phần nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường.
7. Phạm vi nghiên cứu
7.1. Giới hạn nội dung nghiên cứu: Đề tài chỉ đi sâu nghiên cứu các biện pháp
quản lý đổi mới PPDH ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện giai đoạn 2014-
2020.
7.2. Giới hạn về khách thể điều tra: Trong khuôn khổ của luận văn, đề tài chỉ
tiến hành nghiên cứu khảo sát ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên
trong 3 năm học 2011 – 2012; 2012 – 2013; 2013 - 2014.
8. Phương pháp nghiên cứu
8.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp các tài liệu lý luận

2 Tháng 4 đến tháng 5
Xây dựng đề cương và thông qua đề cương
nghiên cứu.
3 Tháng 5 đến tháng 6
Rà soát và cụ thể hóa đề cương nghiên cứu.
Xây dựng danh mục tài liệu tham khảo. Xin ý kiến
cán bộ hướng dẫn và chỉnh sửa.
4 Tháng 6 đến tháng 7
Sưu tầm, tập hợp tài liệu tham khảo. Đọc tài liệu,
chuẩn bị và viết chương 1. Gửi cho cán bộ hướng
dẫn đọc và góp ý.
5 Tháng 7 đến tháng 8
Sửa chương 1 và làm phiếu khảo sát, chuẩn bị
các tư liệu thực tiễn để viết chương 2.
6 Tháng 8 đến tháng 9 Tiến hành khảo sát thực trạng và xử lý số liệu.
7 Tháng 9 đến tháng 10
Viết chương 2. Gửi cho cán bộ hướng dẫn đọc và
góp ý.
Đọc kỹ lại chương 1 và chương 2 để chuẩn bị nội
dung chương 3.
Viết chương 3; gửi chương 3 xin ý kiên cán bộ
15

hướng dẫn. Chuẩn bị bảng hỏi khảo nghiệm.
Bổ xung chương 3. Viết kết luận và khuyến nghị.

8 Tháng 11
Hoàn chỉnh luận văn và gửi cán bộ hướng dẫn
đọc.
Chỉnh sửa toàn bộ luận văn theo mẫu quy định

trong lĩnh vực kinh tế, chính trị, quản lý xã hội và lãnh đạo, QLGD.
Trong cuốn “quản lý sự thay đổi” [14], R.Heller đã nghiên cứu và chỉ
ra tính cấp thiết của sự thay đổi trường học, các bước tổ chức thực hiện sự
thay đổi, mô hình của trường học thành công, v.v
Ngoài ra, lý thuyết về quản lý sự thay đổi trong giáo dục đã được

nhiều nhà khoa học, nhà quản lý quan tâm nghiên cứu: Bertie Everard [3],
Bernt Davies, Linda Ellion [4]
17

1.1.2. Ở Việt Nam
Thực tiễn quản lý, giáo dục ở Việt Nam từ khi đất nước tiến hành sự
nghiệp đổi mới đến nay cho thấy nhu cầu thay đổi của các nhà trường nói
chung và sự thay đổi trong quản lý nói riêng ngày càng cấp thiết.
Những năm gần đây một số nhà nghiên cứu và làm công tác quản lý ở
Việt Nam đã đề cập đến sự cần thiết phải thay đổi trong hoạt động dạy học để
đáp ứng yêu cầu của thực tiễn giáo dục.
Tiêu biểu là các công trình của tác giả Thái Duy Tuyên với công trình
“Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học" [30], Phan Trọng Luận với bài
viết "Đổi mới PPDH theo hướng hoạt động hoá người học" trong các bộ môn
khoa học xã hội và nhân văn ở THPT [22], Quách Tuấn Ngọc, "Đổi mới
phương pháp dạy học bằng công nghệ thông tin. Xu thế của thời đại" [24].
Năm 2002, tác giả Lưu Xuân Mới có bài "Đổi mới phương pháp dạy học
nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo" [23]. Hoàng Minh Thao, Hà
Thế Truyền với “QLGD tiểu học theo định hướng công nghiệp hóa, hiện đại
hóa” [26]; Công trình của tác giả Trần Kiểm “Tiếp cận hiện đại trong QLGD”
[19]. Đặc biệt, tác giả Trần Ngọc Giao và cộng sự đã xây dựng “Tài liệu tập
huấn chương trình bồi dưỡng cho Hiệu trưởng trường phổ thông theo liên kết
Việt Nam- Singapore” [9]
Trên tạp chí Giáo dục số 3/2005, tác giả Đặng Xuân Hải có bài viết:

chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lý đổi mới PPDH dạy học theo
tiếp cận quản lý sự thay đổi ở trường THPT Thanh Nưa huyện Điện Biên-
tỉnh Điện Biên.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Quản lý
1.2.1.1. Khái niệm “Quản lý”
Đã có rất nhiều người định nghĩa về quản lý.
Trong Luận văn này “Quản lý” được hiểu theo từ điển Bách khoa Việt
Nam [31]:
“
Quản lý là chức năng hoạt động của hệ thống có tổ chức thuộc
19

các giới hạn khác nhau (xã hội, sinh học, kỹ thuật) bảo đảm giữ gìn một cơ
cấu ổn định nhất định, duy trì sự hoạt động tối ưu và bảo đảm thực hiện
những chương trình và mục tiêu của hệ thống
đó” và
theo tác giả Trần Kiểm:
“Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy,
kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài
lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục
đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [19]
Mọi hoạt động quản lý được thực hiện thông qua các chức năng quản lý
nhằm thực hiện mục tiêu quản lý.
1.2.1.2. Các chức năng cơ bản của quản lý
Chức năng quản lý là tổ hợp các hoạt động tất yếu của chủ thể quản lý,
nhằm thực hiện các mục tiêu quản lý. Hoạt động quản lý có 4 chức năng: Kế
hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra (Sơ đồ 1.1).
- Chức năng kế hoạch hóa: là việc xác định các mục tiêu của tổ chức,
đồng thời xác định các con đường, các cách thức và biện pháp, cùng các nguồn


1.2.1.3. Biện pháp quản lý
Theo từ điển bách khoa tiếng Việt [31], biện pháp là cách làm, cách
thức tiến hành giải quyết một vấn đề cụ thể .
Biện pháp quản lý là tổ hợp cách thác tác động cụ thể của chủ thể quản
lý đến đối tượng quản lý để giải quyết những vấn đề cụ thể của hệ quản lý,
làm cho hệ vận hành phát triển đạt được mục tiêu mà chủ thể quản lý đã đề ra
và phù hợp với quy luật khách quan. Các biện pháp quản lý có liên quan chặt
chẽ với nhau tạo thành hệ thống các biện pháp.
Trong QLGD, biện pháp quản lý là tổ hợp nhiều cách thức tiến hành
của chủ thể quản lý (nhà quản lý) nhằm tác động lên đối tượng quản lý để giải
quyết những vấn đề trong công tác quản lý, làm cho hệ vận hành đạt mục tiêu
quản lý đã đề ra và phù hợp với qui luật khách quan.
Do vậy, người quản lý phải có kiến thức sâu rộng, có kinh nghiệm, phải
nhạy cảm, linh hoạt và mềm dẻo để tiên đoán trước hoàn cảnh, tình huống mà
Sơ đồ 1.1. Các chức năng quản lý
Thông tin
Kế hoạch
Tổ chức
Kiểm tra
Chỉ đạo
21

đối tượng quản lý đặt ra thì mới có được các quyết định đúng trong việc lựa
chọn biện pháp quản lý hữu hiệu.
1.2.2. Quản lý nhà trường và quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường
1.2.2.1. Khái niệm “Quản lý nhà trường”
Hoạt động quản lý trong lĩnh vực giáo dục được tiếp cận dưới hai góc
độ đó là góc độ vĩ mô và góc độ vi mô.
Ở góc độ vi mô, quản lí giáo dục trong phạm vi nhà trường có thể được

thống nhất biện chứng,
* Hoạt động dạy (của GV): là tổ chức, điều khiển hoạt động học của
trò, giúp cho người học lĩnh hội tri thức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo và những
giá trị theo mục tiêu giáo dục đề ra. Hoạt động dạy bao gồm việc GV đề ra
các yêu cầu, tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, điều chỉnh nhận thức học tập của
HS, đảm bảo mối liên hệ ngược thông qua kiểm tra, đánh giá kết quả.
* Hoạt động học (của HS): là một dạng hoạt động nhận thức đặc trưng
của HS, có ý thức, có đối tượng nhằm mục đích lĩnh hội tri thức, kĩ năng, kĩ
xảo, những giá trị và phương thức tự học, hành động và phát triển bản thân.
Thực chất hoạt động học là quá trình người học lĩnh hội tri thức dưới sự
hướng dẫn của thầy nhằm biến đổi bản thân, để hình thành và hoàn thiện nhân
cách của mình.
b) Quản lý hoạt động dạy học
Nếu quản lý quá trình dạy học là quản lý sự tương tác và vận động của
tất cả các nhân tố cấu trúc của nó thì quản lý hoạt động dạy học chủ yếu là
quản lý hai hoạt động dạy và học trong mối quan hệ thống nhất biện chứng
của chúng.
Quản lý hoạt động dạy học, trước hết là phải quản lý tốt hoạt động dạy
của người thầy thể hiện ở các khâu thực hiện chương trình, các loại hồ sơ,
giáo án, việc dự giờ thăm lớp, rút kinh nghiệm, thực hiện đánh giá kết quả dạy
học thông qua việc chấm chữa bài, cho điểm theo hướng dẫn của cơ quan
cấp trên.
23

Bên cạnh đó, quản lý hoạt động học tập của trò nhằm rèn luyện ý thức
học tập cho HS để lĩnh hội kiến thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo trên cơ sở
đó xây dựng nền nếp học tập, phương pháp học tập đúng đắn nhằm đạt chất
lượng và hiệu quả học tập.
Quản lý hoạt động dạy học còn là quản lý các điều kiện vật chất - kĩ
thuật và môi trường dạy học phục vụ hoạt động dạy và học.

cao quá trình mỗi chủ thể tự quản lý, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện hiệu quả
các mục tiêu dạy học.
1.2.3.2. Đổi mới phương pháp dạy học
Đổi mới PPDH được tiếp cận theo nhiều khía cạnh khác nhau, tùy theo
mỗi cách tiếp cận sẽ có những quan niệm khác nhau về đổi mới PPDH. Tuy
nhiên có thể hiểu một cách chung nhất “Đổi mới PPDH là cải tiến những
hình thức và cách thức làm việc kém hiệu quả của GV và HS, sử dụng những
hình thức và cách thức hiệu quả hơn nhằm nâng cao chất lượng dạy và học,
phát huy tính tích cực, sáng tạo, phát triển năng lực của HS, phù hợp với đặc
điểm của HS, đặc điểm của môn học”.
Như vậy có thể hiểu đổi mới PPDH không phải là phủ định các PPDH
truyền thống và tuyệt đối hóa các phương PPDH hiện đại. Trong đổi mới
PPDH cần khai thác những yếu tố tích cực của các PPDH truyền thống, sử
dụng chúng một cách hợp lí, có hiệu quả trong sự kết hợp hài hòa với các
PPDH hiện đại.
Đổi mới PPDH không phải là hoạt động đơn lập từ phía thầy- trò mà hiệu
quả của nó phụ thuộc rất nhiều vào tư duy, năng lực lãnh đạo của người quản
lý trường học. Người Hiệu trưởng có vai trò quan trọng trong việc lập kế
hoạch, triển khai thực thi, kiểm tra đánh giá chất lượng hoạt động đổi mới
PPDH trong nhà trường.
Những hoạt động chỉ đạo của Hiệu trưởng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt
động đổi mới PPDH trong nhà trường như: Hoạt động dạy học của GV và HS,
viết sáng kiến kinh nghiệm, sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học, các hội giảng,
thi GV giỏi, HS giỏi,… Như vậy, Hiệu trưởng thường xuyên tác động đến hầu
25

hết các mặt của hoạt động đổi mới PPDH, và sự tác động ấy không rời rạc,
không thụ động mà cần chặt chẽ, chủ động, bao quát, trọng tâm vào mối quan
hệ giữa các chủ thể dạy học.
Từ góc độ quản lý sự thay đổi, tác giả Đặng Xuân Hải cho rằng: PPDH