NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN I. BUNIN
Nguyễn Thị Vân Anh
1Truyện ngắn I. Bunin hấp dẫn và để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc bởi
nó chứa đựng những giá trị vĩnh hằng của cái Đẹp. Qua mỗi trang văn của ông, chúng ta
thấy hiện lên những bức tranh thiên nhiên Nga đẹp đẽ, sống động, giàu thanh sắc và
hương vị ngọt ngào. Bên cạnh đó còn là ấn tượng mạnh mẽ về cái đẹp của những tâm hồn
Nga toả rạng trong mỗi trước tác của ông. Có thể thấy, một trong những phương diện
mang lại giá trị nghệ thuật và làm nên sức hấp dẫn của các truyện ngắn I. Bunin, đó là
ông đã xây dựng được một thế giới nhân vật độc đáo và sinh động. Điều này thể hiện rõ
nét qua các dạng thức và đặc điểm nhân vật, qua nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà
văn.
1. Mở đầu
I. Bunin là một trong những đỉnh cao của nền văn học Nga cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX. Ông là
nhà văn có cuộc đời nhiều uẩn khúc và một sự nghiệp văn chương phong phú, độc đáo. Là một nhà văn tài
năng nhiều mặt, Bunin sáng tác cả thơ lẫn truyện ngắn và ở thể loại nào cũng gặt hái được những thành
công nhất định. Riêng trong lĩnh vực truyện ngắn, ông được đánh giá rất cao. Năm 1933, I. Bunin trở thành
nhà văn Nga đầu tiên vinh dự được trao giải Nobel văn chương. Ở Nga và thế giới, việc đánh giá Bunin có
thể đã vướng phải những giới hạn lịch sử nhất định. Đương thời, những sáng tác của ông chưa được bạn
đọc và giới nghiên cứu quan tâm, dành cho một vị trí thoả đáng trong nền văn học. Tuy nhiên, thời gian
gắn với những thăng trầm lịch sử đã khiến cho sự nhận thức về tác phẩm của ông đổi khác.
Truyện ngắn I. Bunin hấp dẫn và để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc bởi nó chứa đựng
những giá trị vĩnh hằng của cái Đẹp. Qua mỗi trang văn của ông, chúng ta thấy hiện lên những bức tranh
thiên nhiên Nga đẹp đẽ, sống động, giàu thanh sắc và hương vị ngọt ngào. Bên cạnh đó còn là ấn tượng
mãnh liệt về cái đẹp của những tâm hồn Nga toả rạng trong mỗi trước tác của ông. Tất cả đều được miêu tả
bằng một thứ ngôn từ gợi cảm, uyển chuyển và điêu luyện bậc thầy. Có thể thấy, một trong những phương
diện mang lại giá trị nghệ thuật và làm nên sức hấp dẫn của các truyện ngắn I. Bunin đó là ông đã xây
dựng được một thế giới nhân vật độc đáo và sinh động. Điều này thể hiện rõ nét qua các dạng thức và đặc
điểm nhân vật, qua nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn. Bài viết này của chúng tôi sẽ tập trung phân

Cũng thể hiện kiểu con người nói trên, tác phẩm Quý ông từ Xanphranxixcô đến đề cập đến quan
niệm sống mới mẻ của một ông chủ quý tộc đã dành quá nửa đời người lao động không biết mệt mỏi nay
muốn được nghỉ ngơi và hưởng thụ. Ông ta đưa vợ và con gái đi “tận hưởng lạc thú ở đời” qua nhiều nước
châu Âu như: Italia, Pháp, Tây Ban Nha, Hi Lạp, Thổ Nhĩ Kì… Cuối cùng, quý ông đó đột tử tại một
khách sạn trên đảo Capri – Italia. Cái chết của nhân vật này giống như một liều thuốc thử, phơi bày tận
cùng cái vô nghĩa lí của đời sống con người và sâu xa hơn thế là niềm trăn trở, khắc khoải về một cuộc
sống mà ở đó tình người đang ngày một phai nhạt đi nhanh chóng. Điều làm chúng ta ngạc nhiên hơn cả đó
là, trước cái chết của một con người sao đám đông lại có thể dửng dưng, vô cảm đến nhường ấy. Không
một giọt nước mắt, không một lời sẻ chia…, người ta quay lưng và bước đi như thể chẳng có chuyện gì
xảy ra ở đó.
2.1.3. I. Bunin là nhà văn sống lưu vong, xa quê hương tổ quốc nên những kí ức một thời về xứ sở
và con người Nga luôn in đậm trong tâm trí, tràn lên đạt dào thương mến trong mỗi trang viết của ông.
Trong dòng chảy bộn bề của miền kí ức xa xăm ấy, kỉ niệm về những câu chuyện tình lãng mạn thuở hoa
niên luôn trở đi trở lại và làm nên nét đặc sắc nhất của truyện ngắn Bunin. Nhân vật trong các truyện tình
của ông được khắc họa vô cùng sinh động và ấn tượng. Cùng là những kẻ đang yêu nhưng tâm trạng và
tình yêu của họ cũng „trăm hồng ngàn tía”, chẳng ai giống ai. Có nhân vật suốt đời không quên được một
mối tình đẹp đẽ, thơ mộng mà mình đã trải qua. Đó là người đàn ông luống tuổi trong truyện ngắn Ruxia
suốt quãng đời dằng dặc chỉ dành để tưởng nhớ về những ngày ngắn ngủi, say đắm bên nàng Ruxia xinh
đẹp. Ông mãi ám ảnh về cái khoảnh khắc ngắn ngủi mà diệu kì của một ngày mưa rào khi Ruxia chạy từ
ngoài vườn vào và ông đã cúi xuống hôn lên mu bàn chân nhỏ ướt sũng nước mưa của nàng.
Đọc truyện tình Bunin, thấy ông đặc biệt hứng thú và viết rất hay về kiểu “tình yêu sét đánh”, vụt
thoáng. Những truyện Say nắng, Những tấm danh thiếp, Một chuyện tình nho nhỏ, Ngày thứ hai trong
trắng, Kapkaz… là các tác phẩm tiêu biểu cho đề tài này. Nhân vật trong truyện tình Bunin thường là
những con người khao khát tình yêu cháy bỏng và mãnh liệt. Đó là hình ảnh anh sĩ quan và cô gái trên
chuyến tàu thủy trong truyện Say nắng. Lúc đầu, họ tình cờ gặp nhau và chỉ xuất hiện những đam mê thể
xác tầm thường, giống như là một “trò giải trí ngộ nghĩnh”. Sau đó là sự trỗi dậy bất ngờ của “tình yêu sét
đánh” – một thứ tình cảm gần như “say nắng” nhưng lại có sức ám ảnh mạnh mẽ và có ý nghĩa lớn lao
trong cuộc đời viên sĩ quan trẻ.
Trong truyện tình của Bunin, những nhân vật nữ thường được nhà văn dành cho nhiều tình cảm ưu
ái, đặc biệt là đối với những người phụ nữ đã có gia đình. Qua mỗi trang văn của ông, họ hiện lên là những

cổ thêu kiểu Ucren, đằng sau tấm xiêm áo ấy có thể đoán được tấm thân nàng thơ trẻ, hoàn thiện biết bao
nhiêu, dường như còn là một cô bé… cánh tay yếu ớt thanh thanh…, hàng lông tơ mịn màng trên nước da
vàng vàng trăng trắng…, cặp mắt long lanh đen láy, cái đầu xinh xinh cuốn một cuộn tóc to dày…”.
Do hiện lên qua điểm nhìn của chàng trai có tình yêu say đắm, phụng thờ đối với Natali nên chân
dung nàng vô cùng đẹp đẽ và thánh thiện. Cái đẹp của Natali là cái đẹp vĩnh dị, trong veo. Cái đẹp ấy luôn
khiến cho người ta ngưỡng vọng và khát khao vươn tới.
Từ một góc nhìn khác, cô bé Ôlia trong truyện Hơi thở nhẹ là hiện thân của vẻ đẹp “yêu kiều, đỏm
dáng, uyển chuyển, khoan thai”. Chân dung Ôlia được khắc họa qua một vài chi tiết ngoại hình. Nàng đẹp
đến nỗi mà ngôn ngữ miêu tả của loài người xưa nay tỏ ra bất lực: “Năm 14 tuổi, Ôlia đã có hình dáng thon
thả, đôi chân thẳng, ngực tròn căng, cô đã có những đường nét mà vẻ đắm đuối của chúng xưa nay ngôn
ngữ loài người chưa bao giờ diễn tả được”. Vẻ đẹp của Ôlia là vẻ đẹp trong sáng, trẻ trung và tràn đầy sức
sống. Nó khiến cho con người đắm đuối say mê và nó chỉ có thể tồn tại ở một thế giới thanh cao – nơi mà
cái xấu và cái ác không có chỗ đứng.
2.1.2. Phác họa chân dung với những đường nét thể hiện cái đẹp dung dị, thuần khiết
Cùng với cảm hứng miêu tả những chân dung phụ nữ có vẻ đẹp thánh thiện, I. Bunin còn chú tâm
khắc họa kiểu chân dung phụ nữ mang những nét đẹp dung dị thuần phác. Có thể nhận thấy sự miêu tả này
ở nhân vật Ruxia trong truyện ngắn Ruxia. Nàng Ruxia được tái hiện qua dòng hồi ức của người đàn ông
luống tuổi từng yêu nàng. Và, bởi thế, tất cả những dáng nét về khuôn mặt, mái tóc, làn da, bàn chân…,
những chi tiết ngày xưa vốn rất thân thương, gần gũi với người đàn ông ấy, giờ ùa về trong miền nhớ. Nó
hiển hiện sống động, đẹp đẽ và như còn tươi mới. Ruxia hiện ra với “bím tóc đen dài thả sau lưng, khuôn
mặt bầu bĩnh với những nốt ruồi nhỏ, mũi cao thanh tú, mắt đen, lông mày đen…, mái tóc khô cứng, hơi
xoăn xoăn… bắp chân và mu bàn chân lộ ra trên đôi hài sảo thon gầy, làn da mỏng mịn”.
Một điều đáng lưu ý là, trong khi miêu tả chân dung các nhân vật nữ, Bunin thường chú trọng và
quan tâm đặc biệt đến cách ăn mặc của họ. Những chiếc váy áo mà họ mang trên người thường đem đến
một ấn tượng và sức hấp dẫn kì lạ đối với người tiếp cận.
Trong truyện Natali, Natali nhiều lần gây ấn tượng choáng váng đối với nhân vật “tôi‟ bởi những
bộ váy của nàng. Đó có thể là “chiếc áo lụa mặc ngủ rộng không có khuy, màu vàng tơ” hay bộ váy nhỏ
bằng vải lanh”. Còn hình ảnh nàng Lika trong bộ váy xanh thì không biết bao nhiêu lần đã khiến cho anh
nhà văn trẻ say mê, đắm đuối: “Nàng nâng gấu váy bằng vải mỏng màu xanh sẫm rồi chạy về nhà. Tôi
đứng lại sững sờ, chân không còn đứng vững”, rồi “màu xanh sẫm của làn váy mỏng khẽ xao xác, thấp

Qua khảo sát 24 truyện ngắn của I. Bunin, chúng tôi thấy 11 tác phẩm (gần 50%) được kể theo
hình thức hồi tưởng của những nhân vật xưng “tôi”. Vì được kể qua dòng kí ức của các nhân vật như thế
nên mỗi truyện ngắn của Bunin tựa như một bài thơ trữ tình tràn ngập những trạng thái cảm xúc, tâm hồn
tình cảm của con người.
Đọc Cuộc đời tươi đẹp, thế giới nội tâm của nhân vật “tôi” hiện lên hết sức chân thực tạo cảm giác
tin cậy đối với độc giả. Người phụ nữ này tự cho rằng mình có cuộc đời thật tươi đẹp. Bất cứ điều gì chị ta
mong ước cũng “đều đạt như sở nguyện”. Theo dòng hồi tưởng ấy, thế giới nội tâm nhân vật từng bước
được hé lộ. Để đạt được các sở nguyện của mình, chị ta luôn toan tính, thậm chí lập âm mưu và lên kế
hoạch hành động trong mỗi khúc đoạn, mỗi đường đi nước bước. Sau khi cha mất, người phụ nữ này xác
quyết một cách sống cho mình: “Rõ ràng là sống với lẽ phải là không được rồi, và rõ ràng là phải tính toán
thận trọng mới được”. Những toan tính ở nhân vật này thể hiện rõ nhất qua sự kiện chị ta đến giúp việc cho
gia đình Xamôkhvalôp. Tại đây, chị ta đã âm mưu, lợi dụng tình yêu trong sáng của Matvêits, giả vờ ban
phát tình cảm cho cậu ta nhằm nhằm chiếm đoạt số tiền mà cậu đã tiết kiệm bấy lâu. Lời kể lại của nhân
vật đã thể hiện khá chân thực điều này: “Còn tôi, thỉnh thoảng tôi nghĩ bụng lạy Chúa tha tội cho chứ, giá
cậu ấy đưa cho mình số tiền đó thì hay biết bao! Dù sao chăng nữa thì cậu ấy cần gì đến số tiền ấy. Cậu ấy
chết đến nơi rồi, còn tôi thì có thể ăn được cả đời. Tôi chỉ chờ có dịp là sẽ thực hiện được việc đó cho
khôn ngoan hơn. Điều dễ hiểu là tôi bắt đầu dịu dàng với cậu ta hơn, năng đến ngồi với cậu ta hơn…”.
Như vậy, qua sự hồi tưởng và lời kể của nhân vật “tôi”, những biểu hiện phức tạp nhất của tâm hồn nhân
vật đã được phơi bày thành thực, tạo cảm giác tin cậy và thuyết phục đối với bạn đọc.
Một trong những tác phẩm làm nên tên tuổi của I. Bunin và đưa ông đến với giải thưởng Nobel cao
quý là truyện Nàng Lika. Trong đây, nhân vật xưng “tôi” là một người đàn ông sắm vai nhà văn. Anh ta
hồi tưởng lại toàn bộ câu chuyện tình yêu của mình với nàng Lika. Qua dòng hồi ức ấy, biết bao cảm xúc,
tâm trạng và ý nghĩ của nhân vật đã dược phơi bày. Mặc dù yêu say đắm Lika nhưng nhân danh nghệ sĩ,
anh tự cho mình quyền được phiêu lưu, tận hưởng mọi cảm giác mới lạ của cuộc đời. Nhân vật “tôi”
thường hồ hởi với những chuyến đi xa, thậm chí cho phép mình phiêu lưu tình ái với những cô gái khác…
Lối sống phóng túng ấy của anh ta khiến Lika vô cùng đau khổ. Nàng không thể chấp nhận được điều ấy,
không thể chấp nhận thứ tình yêu san sẻ. Do vậy, nàng đã rời xa anh về nhà bố mẹ đẻ, ít lâu sau ốm rồi
chết. Những nỗi nhớ nhung, cô đơn và trống trải; sự đau đớn và dằn vặt… là tất cả sự trừng phạt đối với
nhân vật “tôi”. Anh đã không biết trân trọng và gìn giữ tình yêu trong sáng, đẹp đẽ của nàng Lika. Giờ đây,
anh phải trả một cái giá quá đắt cho sai lầm của mình; sống hết quãng đời còn lại trong sự thiếu vắng nàng

Natali là câu chuyện tình yêu thời trẻ tuổi nhiều nông nổi của nhân vật “tôi”. Anh ta cùng một lúc
phân thân để yêu hai người con gái: với Xônhia là tình yêu dục vọng, bản năng còn với Natali là tình yêu
phụng thờ vươn tới cái đẹp cao cả của bản chất Người. Chính vì cùng một lúc đem lòng yêu hai người con
gái nên nhân vật “tôi” nhiều khi không tránh khỏi sự dằn vặt và đấu tranh tư tưởng. Có những lúc anh rơi
vào tình trạng bế tắc, tự đặt ra câu hỏi cho mình; “làm sao sống bây giờ đây, trong cái cảnh phân thân này
– những cuộc hen hò vụng trộm với Xônhia và bên cạnh là Natali, người con gái mà chỉ cần thoáng nghĩ
đến thôi mà cả lòng tôi đã tràn ngập một tình yêu say mê trong trắng…”.
Như vậy, bằng việc sử dụng biện pháp độc thoại, I. Bunin đã miêu tả sinh động thế giới nội tâm
nhân vật. Những biểu hiện phong phú và phức tạp của tâm hồn con người được khám phá từ một điểm
nhìn rất đáng tin cậy: điểm nhìn bên trong từ chính nội tâm nhân vật.
III. KẾT LUẬN
Theo thời gian, tên tuổi I. Bunin cùng những truyện ngắn của ông ngày càng được khẳng định,
dành được một vị trí thỏa đáng trong nền văn học Nga và thế giới. Có thể khẳng định, sự phong phú, đa
dạng và độc đáo của thế giới nhân vật chính là nhân tố quan trọng làm nên giá trị cũng như sức hấp dẫn
của truyện ngắn ông. Một điều đáng chú ý là, Bunin dường như rất có cảm hứng khám phá và thể hiện cái
đẹp ở phái nữ. Do thế, những người phụ nữ trong các sáng tác của ông thường là hiện thân của cái đẹp,
vừa hấp dẫn lôi cuốn lại vừa khiến người ta ngưỡng mộ, say mê. Ngoài ra, đọc truyện ngắn Bunin, chúng
ta thấy nhà văn đã dụng công xây dựng nhiều kiểu chân dung phong phú như chân dung con người dị
thường, chân dung con người khắc khổ… Và, điều đặc biệt nhất là ông rất chú trọng khai thác phương diện
nội tâm nhân vật. Truyện ngắn Bunin thường được kể bởi dòng kí ức của một nhân vật “tôi” nào đó. Do
vậy, cái tôi hồi tưởng ấy tự nó đã là một kênh quan trọng giúp bộc lộ rõ ràng thế giới tâm tư phức tạp của
con người. Bên cạnh đó, để khai thác sâu hơn những biểu hiện tinh vi, phong phú của đời sống cảm xúc,
tâm trạng nhân vật, tác giả còn sử dụng biện pháp độc thoại nội tâm. Đối với sáng tác của Bunin thì đây là
một biện pháp nghệ thuật có vai trò quan trọng đặc biệt, góp phần thể hiện sinh động thế giới nội tâm nhân
vật: những mâu thuẫn, trăn trở; những dằn vặt, đấu tranh; những âm mưu toan tính; những nỗi nhớ nhung,
tương tư và đau khổ…
Có thể nói, nếu xem giá trị văn hóa tinh thần là gương mặt tâm hồn của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia
thì những trước tác văn học mà I. Bunin để lại đã góp một phần không nhỏ trong việc tạo nên diện mạo
tâm hồn Nga và làm nên những giá trị vĩnh hằng của cái Đẹp.