PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC
MÔN TOÁN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG GIÁO KHOA
Đặng Công Vĩnh
1Hiện nay, hƣớng dạy học thông qua hoạt động giáo khoa đã đƣợc
giáo viên các cấp vận dụng rộng rãi. Về phía mình, chúng tôi cũng đã
tiến hành vận dụng theo hƣớng này và đạt đƣợc những kết quả rất khả
quan. Tuy nhiên, dạy học theo hƣớng này có khó khăn là: chƣa có các
hoạt động giáo khoa thiết kế sẵn nên hầu hết giáo viên muốn vận dụng
hƣớng dạy học này đều phải tự mình thiết kế. Qua bài viết này, chúng tôi
xin trình bày về đóng góp của mình, đó là một số hoạt động giáo khoa
chúng tôi đã thiết kế và tiến hành thực nghiệm mà qua đó, chúng tôi
nhận thấy rằng dạy học môn toán thông qua hoạt động giáo khoa thực
sự phát triển tƣ duy sáng tạo của học sinh.

1. Mở đầu
Phương pháp dạy học ở Việt Nam chúng ta từ xưa luôn lấy người thầy làm trung tâm.
Phương pháp dạy học ở nhà trường là thuyết minh hàng loạt kiến thức qua các bài giảng, sách
giáo khoa. Hệ quả của cách dạy học như vậy là đưa đến cho học sinh phương pháp học tập
bằng cách lắng nghe, ghi chép, cố nhớ để lặp lại các kiến thức đã ghi nhận. Dẫn đến tính thụ
động, rập khuôn máy móc ở học sinh.
Trên thế giới ngày nay, tại nhiều nước phát triển, người ta đã đổi mới lối học và cách
dạy. Trong dạy học tích cực, người học vừa là đối tượng của hoạt động dạy, vừa là chủ thể
của hoạt động học, người học được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức,
thông qua đó tự khám phá những điều mới mẻ, tự mình trực tiếp quan sát, làm thí nghiệm,
giải quyết những vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình, chứ không phải thụ động tiếp thu
những kiến thức đã được giáo viên sắp đặt sẵn theo khuôn mẫu.
Việc lựa chọn các hình thức, phương pháp dạy học mới phù hợp để có thể phát huy được
tính tự tin, tích cực chủ động và sáng tạo trong hoạt động học tập của học sinh là điều hết sức

Phương tiện: Phiếu học tập cho các nhóm
Hình thức: Làm việc theo nhóm
Cho các tập hợp:
A)
 
,,M a b c
;
 
, , , ,N b c d e f
;

 
, , , , ,P a b c d e f
;
 
,Q b c
;
 
,,K d e fB)
 
1,2,3M 
;
 
2 ,3,4,5,6N 
;

 


N | n

10 }
C = { x

R | x2 + x +1 = 0 }
Hãy điền dấu

,

,

,

, = vào ô vuông .
A B , A C , B C
( A B ) B
( A B ) A
( A C ) C
( B C ) B

HOẠT ĐỘNG PHẦN BÙ VÀ HIỆU
Cho các tập M, N, P, Q, K như trong hoạt động ở trên
a) Hãy nhận xét mối quan hệ giữa tập M và tập P. Hãy tìm một tập hợp CPM gồm các
phần tử thuộc P nhưng không thuộc M.
b) Các phần tử thuộc tập hợp CPM vừa tìm được, người ta gọi là phần bù của M trong
P.
Từ đó em hãy tìm: CNQ, CPK, CNK.
c) Hãy nhận xét về các phần tử tập hợp K đối với các phần tử của hai tập hợp M và N.

1/ 1 2 5 2/ 1 2 25
3/ 1 2 5 4/ 1 2 25
x y x y
x y x y
       
       

c) Ký hiệu hệ thức vừa tìm được ở trên là (1)
Người ta gọi (1) là phương trình đường tròn tâm I(1,2) bán kính R=5.
Em hãy nhìn vào các số trong phương trình (1) và các tọa độ của tâm I, bán kính R của
đường tròn, từ đó dự đoán mối liên hệ giữa các số ở trong phương trình với tọa độ của tâm I,
và bán kính R của đường tròn.
Nếu đường tròn có tâm
0 0 0
( , )K x y
, bán kính
0
R
thì phương trình của nó sẽ như thế
nào?
d) Vậy theo em, đường tròn tâm I(a,b), bán kính R sẽ có phương trình như thế nào?
e) Hãy viết phương trình đường tròn tâm O(0,0) bán kính 3.
Hãy viết phương trình đường tròn tâm I(-4,2) bán kính R=
8
.
HOẠT ĐỘNG NHẬN DẠNG PHƢƠNG TRÌNH ĐƢỜNG TRÒN
Thời gian: 20 phút
Phương tiện: phiếu học tập
Hình thức: làm việc theo nhóm


2 3 5 1 0x y xy x y     Trong các lớp mà chúng tôi dạy học thông qua HĐGK, cách tư duy của các em khá linh
hoạt. Các em tự chủ tự tin hơn. Cách tư duy của các em khá khác lạ, mới mẻ. Chẳng hạn, sau
khi tự mình giải quyết xong HĐGK “Phƣơng trình đƣờng tròn”, các em còn tự mình đặt ra
những câu hỏi:
- Còn có những hình nào có phương trình nữa?
- Nếu (1) là phương trình đường tròn thì phương trình này
22
8xy
hoặc
22
2 3 1 0x y x y    
có là phương trình đường tròn không? Vậy những phương
trình như thế nào sẽ là phương trình đường tròn?
- Nếu (1) là phương trình đường tròn thì một phương trình có x hoặc y mũ cao nhất là 3
hoặc 1 thì có thể là phương trình đường tròn được không? V.v…
Đây là những đặc điểm của tư duy sáng tạo. Điều này cho thấy dạy học thông qua
HĐGK có tác dụng tích cực trong việc phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh.
3. Kết luận
Theo những nghiên cứu khoa học hiện đại cho thấy, học sinh chỉ có thể nhớ 5% nội
dung kiến thức thông qua đọc tài liệu. Nếu ngồi thụ động nghe thầy giảng thì nhớ được 15%
nội dung kiến thức. Nếu quan sát có thể nhớ được 20%. Kết hợp nghe và nhìn thì nhớ được
25%. Thông qua thảo luận với nhau học sinh có thể nhớ được 55%. Nhưng nếu học sinh trực
tiếp tham gia vào các hoạt động để qua đó tiếp thu kiến thức thì có khả năng nhớ tới 75%.
Còn nếu giảng lại cho người khác thì có thể nhớ đến 90% Trong dạy học thông qua hoạt
động giáo khoa các em không những phải tự mình trực tiếp tham gia, trao đổi, nhiều khi còn
phải giải thích cho các bạn khác. Dạy học thông qua hoạt động giáo khoa phù hợp với các
quan điểm của dạy học giải quyết vấn đề, dạy học kiến tạo. Điều này giải thích vì sao dạy học