PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO LẠC THUỶ
TRƯỜNG PTCS ĐỒNG TÂM
=======o0o=======
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
THÔNG QUA BÀI TẬP HOÁ HỌC
Người viết: Đậu Kiên Cường
TỔ: KHOA HỌC - TỰ NHIÊN
TRƯỜNG PTCS ĐỒNG TÂM

Năm học: 2004 - 2005
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu có tác dụng to lớn trong
công cuộc phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của đất nước ta chính vì
thế việc đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường phổ thông
theo tinh thần nghị quyết IX của đảng được chỉ rõ “phương pháp giáo
dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo
của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, từng môn học,
bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức
vào thực tiễn tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học
tập cho học sinh”.
Để đạt được những điều đó cùng với sự thay đổi về nội dung,
hình thức tổ chức dạy học, cần hình thành cho học sinh kỹ năng phân
tích, tổng hợp, tạo cho học sinh năng lực tự học, tự rèn luyện bồi bổ
kiến thức cho mình là việc vô cùng quan trọng.
Đối với nhà trường THCS việc tự rèn cho mình khả năng phân
tích tổng hợp là rất cần thiết đối với tất cả các bộ môn trong đó có bộ
môn hoá học, bởi hoá học là bộ môn khoa học có rất nhiều ứng dụng
đối với các nghành khoa học khác. Góp phần đẩy mạnh sự thay đổi
của đất nước, đặc biệt là trong thời kỳ đất nước đang đổi mới.
Trong chương trình hoá học phổ thông để nắm bắt đầy đủ các

việc rèn luyện tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua bài tập hoá học
là cần thiết.
Bồi dưỡng năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh là một quá
trình liên tục, phức tạp trải qua nhiều giai đoạn, nhiều mức độ.
*Một mặt: Trong hoạt động học tập nhận thức cần nâng dần từng
bước từ mức độ thấp đến cao:
-Tích cực động não.
- Độc lập suy nghĩ.
-Tích cực sáng tạo.
* Mặt khác: Cần rèn luyện học sinh nâng dần các dạng hoạt động
từ dễ đến khó.
-Vận dụng kiến thức cơ bản.
-Tổng hợp kiến thức.
-Phát hiện xây dựng kiến thức mới.
-Nâng cao kiến thức.
Theo tôi để rèn luyện tư duy sáng tạo cho học sinh trước hết phải:
1.Hình thành cho học sinh một hệ thống kiến thức cơ bản
vững vàng sâu sắc.
3
Đó là hình thành các khái niệm, các định luật, các tính chất, các
quy luật về cấu tạo chất và về phản ứng hoá học.
2. Rèn luyện cho học sinh năng lực tư duy logic chính xác:
Học sinh thông qua các thao tác: Quan sát, Phân tích , tổng hợp
và dựa vào bản chất của vấn đề để tìm ra cách giải quyết ngắn gọn
sáng tạo.
Thí dụ:
Cho hỗn hợp X Gồm FeO, Fe
2
O
3

= 1mol
⇒
M
CO
= 28g
+Độ tăng khối lượng khí = 36 - 28 = 8g = m
O
+Số mol 0 n
O
=
16
8
= 0,5 mol
+Cứ 0,5 mol CO kết hợp với 0,5 mol O tạo thành 0,5 mol CO
2
+Thành phần hỗn hợp khí sau khi phản ứng gồm:
0,5 mol CO dư
0,5 mol CO
2
Phân tích: Nếu giáo viên hướng dẫn học sinh biết dùng nguyên
lý bảo toàn nguyên tử, ta có thể đơn giản cách tính mà không phải tính
riêng lẻ cho từng phản ứng. Như vậy tư duy logic, chính xác được phát
triển, thể hiện học sinh đã biết dựa vào bản chất hoá học của bài toán
chứ không chỉ chú trọng nhiều tính toán để tìm ra đáp số của bài.
4
3.Rèn luyện năng lực tư duy khái quát hoá trong giải bài tập
hoá học
Năng lực khái quát cao là khả năng phát hiện phát hiện những
nét chung bản chất của nhiều vấn đề, nhiều đối tượng để đưa vấn đề
đó về một kiểu nhất định. Trong giải bài tập hoá học khả năng khái

2SO
2
+ O
2
= 2SO
3
(2)
xúc tác
SO
3
+ H
2
O = H
2
SO
4
(3)
+Tính khối lượng S có trong 80 tấn quặng Firit
+Dựa vào phương trình (1) tính khối lượng SO
2
+Dựa vào phương trình (2) tính khối lượng SO
3
+Dựa vào phương trình (3) tính khối lượng H
2
SO
4

+Tính hiệu suất.
*cách khác:
Học sinh nhận thấy quá trình sản suất H

SO
4

5
+Tính lượng S có trong 80 tấn quặng Firit
+Tính khối lượng H
2
SO
4
thu được theo lý thuyết
+Tính hiệu suất.
Phân tích: Trong giảng dạy bài tập hoá học nếu giáo viên chú ý
hướng dẫn các em thao tác so sánh, khái quát hoá, chú ý đến bản chất
phản ứng, thấy rõ mối quan hệ giữa các đại lượng thì học sinh đã được
rèn tốt tư duy sáng tạo.
5. Rèn luyện tư duy sáng tạo linh hoạt thông qua việc tìm các
cách giải của một bài tập.
Thí dụ: Cho 10,8 g một kim loại hoá trị III tác dụng với Clo có
dư thu được 53,8 g muối. Xác định kim loại theo phản ứng.
Cách 1: Tính theo phương trình hoá học
Gọi kim loại hoá trị III là A, nguyên tử khối là a ( a>0 )
PTHH : 2A + 3Cl
2
= 2ACl
3

2 mol : 3 mol : 2 mol

a
8,10

A
=
3
26,0 x
= 0,4 (mol)

⇒
a x 0,4 = 10,8
a = 27 Kim loại đó là Al
Cách 3:
Khối lượng nguyên tố Clo có trong 53,4 g muối
54,3 - 10,8 = 42,6 g
Số mol nguyên tố Clo có trong muối
6
n
cl
=
5,35
6,42
= 1,2 ( mol )
Số mol muối tạo thành =
3
2,1
= 0,4 ( mol )
Ta có: 0,4 x ( a + 35,5 x 3 ) = 53,4
⇒
a = 27 Kim loại đó là Al
Phân tích:
Thực hiện yêu cầu này tuy tốn nhiều thời gian nhưng cùng một
lúc nó giúp ta đạt được nhiều mục đích.

Những điều đã biết, những điều cần tìm.
- Tóm tắt đề bài.
- Phân tích đề để tìm ra đâu là nội dung hoá học, đâu là nội dung
toán học.
Bước 2: Giai đoạn hành động:
Vận dụng tổng hợp các kiến thức và kỹ năng để lập và thực hiện
chương trình.
Bước 3: Giai đoạn kiểm tra:
Kiểm tra và đánh giá việc giải, biện luận và khẳng định đáp án.
III. HIỆU QUẢ:
Phát triển tư duy cho học sinh thông qua bài tập hoá học đã góp
phần nâng cao chất lượng học tập, giúp học sinh yêu thích bộ môn đặc
biệt tăng sự linh hoạt, sáng tạo trong toàn bộ quá trình tư duy.
Hình thành kỹ năng phân tích giải các bài tập hoá học làm cho
chất lượng giờ dạy được nâng cao hơn, làm thoả mãn hứng thú của học
sinh trong việc tiếp nhận kiến thức mới nâng cao khả năng tự tìm tòi
nghiên cứu của các em, tạo điều kiện cho các em chủ động chiếm lĩnh
tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo.
Rèn được kỹ năng này cho học sinh, một phần cũng giúp cho
giáo viên năng động sáng tạo, luôn trăn trở tìm ra cái mới đáp ứng
được yêu cầu dạy học, nâng cao tay nghề, là một phương pháp tự học,
tự bồi dưỡng rất có hiệu quả.
Qua rèn luyện phát triển tư duy cho học sinh thông qua bài tập
hoá học tôi thấy rõ chất lượng được nâng lên cụ thể là:
Kết quả các lần K/S học sinh lớp 9 năm học 2004-2005
Sĩ số
Số
lần
K/S
Giỏi Khá Trung bình Yếu

học tập của mình, phổ biến cách học của mình cho các bạn khác
tham khảo.
- Riêng sách tham khảo nên lưu hành những sách giải các bài
tập tương tự để học sinh mua và tham khảo, không nên lưu hành sách
giải sẵn bài tập hoá học ở các khối lớp vì học sinh sẽ ỉ lại, không chịu
suy nghĩ và khám phá.
- Đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị thí nghiệm hoá chất, đồ dùng
dạy học cho giáo viên và học sinh. Yêu cầu đồ dùng, thiết bị,
hoá chất có chất lượng.
- Muốn được tham khảo những sáng kiến của đồng nghiệp để
áp dụng cho bản thân.
9
Đồng Tâm, ngày 20 tháng 5 năm 2005
Người viết.
Đậu Kiên Cường
MỤC LỤC
Phần thứ nhất:Đặt vấn đề trang 1
10
Phần thứ hai: Nội dung trang 2
Cơ sở khoa học trang 3
Cơ sở lý luận trang 4
Cơ sở thực tiễn trang 5
Nội dung cụ thể trang 6
Hiệu quả của sáng kiến trang 7
Phần thứ ba:Kết luận chung trang 8
Kiến nghị- Đề xuất
11