Trung taâm Thoâng tin Noâng nghieäp & PTNT(söu taàm)
K THUT NUễI LN
Ln l loi thy sn ph bin nc ta. Tht ln ngon, b v thng c coi l mún n
cao cp. Xỳp ln, chỏo ln, min ln, ch ln, ln om, ln hun khúi, ln xo s t... l
nhng mún n ph bin trong nhõn dõn.
Lng m trong tht ln ti 18,37%. Trong y hc ngi ta núi rng, tht ln cú tỏc dng
an thn. Ngi mc bnh khú ng nờn n thờm chỏo ln. Tr con b cũi xng, dựng xng ln
hm rt tt. Mỏu ln cng cú th cha bnh cm cỳm.v.v..
Cỏc nh sinh hc cũn coi ln l mt i tng nghiờn cu thỳ v vỡ nú cú quỏ trỡnh bin c
th cỏi thnh c mt hin tng him hoi.
T lõu, ln l mt hng xut khu c bit m Seaprodex ó tng gii thiu. Rt tic, ta cha
bao gi lo s lng ti thiu cho th trng th gii. Ln ụng lnh, ln tm du hun khúi,
ln ti.. l nhng mt hng hp dn m bn bố luụn trụng i. Trc õy, chỳng ta t chc mua
gom, mi nm Bc Liờu cng thu c 1000 tn, cũn Chõu c l 2000 tn. Tt c lng ln u
c thu bt trong t nhiờn.
Bn bố chỳng ta khp nm chõu u thớch n ln. Ti c, mún ln hp ch c dựng
vo cỏc ba tic chiờu ói khỏch quớ. H Lan, giỏ 1kg ln lờn ti 20,8 ụ la. c bit, th
trng Trung Quc rt cn ln. Hu nh cỏc loi thy c sn ca Vit Nam u c ngi
Trung Quc hõm m. Cui nhng nm 80 ca th k trc, lng ba ba v ch ca chỳng ta cn kit
do nú c vột a sang Trung Quc. Bỏo trớ ó lờn ting cnh bỏo nguy c tuyt chng i vi
cỏc loi ny. Chỳng tụi ó vo cuc v nhanh chúng a ra c qui trỡnh nuụi ba ba v nuụi ch.
Vic trin khai cỏc qui trỡnh ny c tin hnh rng khp t Bc vo Nam. Vỡ vy, nguy c y b
y lựi. Tip ti l n con ln. Ln cng c tỡm mua rỏo rit. Hng trm tn ln c a
kỡn kỡn sang Trung Quc, Hng Kụng, i Loan... yờu cu v ln ngay trong nc cng rt ln.
Nu bn ý s thy, cú lỳc ta tht, rau ch cha bao gi thy... ln! Mc sng ca nhõn dõn
cng lờn cao thỡ ln bỏn cng chy. cỏc thnh ph v th trn, ụi khi ngi mua phi t trc
mi cú c ln ói khỏch. Nguy c ht ln cng xut hin nhiu vựng. Vỡ vy, chỳng tụi ó
bt tay vo cuc. Nhiu c s ó cng tỏc vi chỳng tụi nghiờn cu v xõy dng nờn qui trỡnh
nuụi ln.
Nm 1992, cun K thut nuụi ln ca chỳng tụi c NXB Nụng nghip in v phỏt

này có con nặng tới 1500g. Ở đồng bằng sơng Cửu Long, bà con thường đánh được những con lươn
rất lớn vào mùa nước nổi. Cũng cần lưu ý, ở miền Nam có con lịch đồng (Macrotrema caliguns).
Bọn này có ngoại hình gần giống với con lươn.
Một số cơ quan thơng tin đơi khi lại lẫn lộn giữa con lươn với con cá chình. Ngun nhân
việc nhầm lẫn này là vì, trong tiếng Anh, cả con lươn và con cá chình đều được gọi là “eel”. Khi
biên dịch, nếu khơng để ý thì ta rất dễ lẫn con lươn với con cá chình.
2. Đặc điểm về sinh trưởng
Ở con lươn, có một q tình rất kỳ lạ, đó là việc biến lươn đực thành lươn cái. Chúng ta biết
rằng, lúc đẻ ra, tồn bộ lươn là lươn cái. Những con lươn có độ dài dưới 26cm là lươn cái. Tới năm
thứ hai, khi con lươn có độ dài từ 44 – 48cm thì chúng ta thấy số con đực và con cái tương đương
nhau. Thế còn, khi xem xét những con lươn có độ dài cơ thể từ 54cm trở lên, chúng ta thấy, chúng
tồn là lươn đực.
Ở đây có một q trình biến dần dần từ con cái thành con đực. Lúc đầu, lươn chỉ có buồng
trứng. Nhưng lươn dài 26cm, chúng tơi thấy chúng đã có nhiều trứng thành thục và đẻ. Nhưng khi
xem xét những con lươn có độ dài cơ thể từ 36 – 46cm, chúng tơi thấy nhiều con ở trạng thái lưỡng
tính: trong tuyến sinh dục của chúng có cả tinh sào (ở con đực) và buồng trứng (ở con cái). Rõ ràng,
trong giai đoạn này, cơ quan sinh dục đực đá “mọc” thêm ra. Nó xuất hiện và hồn thiện dần dần.
Trong lúc đó, buồng trứng sau khi hồn thành nhiệm vụ sinh sản sẽ tiêu biến đi. Tinh sào càng ngày
càng lớn. Tới khi cơ thể lươn dài từ 54cm trở lên thì chúng ta thấy chúng hồn tồn thành 1 con
lươn đực thực thụ (buồng trứng tiêu giảm hết và chỉ còn tinh sào).
Khi lươn con mới nở ra từ trứng, chúng đeo dưới bụng 1 bọc nỗn hồng lớn. Ta vi nó như 1
bọc bánh m
ì mà mẹ đã giành cho con. Lươn con sẽ sống nhờ vào nguồn dinh dưỡng này. Chúng ít
hoạt động và nằm bám vào các rễ cây thủy sinh như rễ bèo tây. Thỉnh thoảng chúng mới quậy nhẹ
nhàng đơi chút. Tới ngày thứ 8, trên cơ thể nó có nhiều biến đổi: vây ngực tiêu biến dần (và chỉ còn
dấu vết như 1 chấm nhỏ còn sót lại); bọc nỗn hồng bé dần đi và thu thành 1 dải nhỏ nằm dưới
bụng lươn; các mạch máu bao quanh nỗn hồng và vây ngực cũng thu lại và ít dần.
Khoảng 2 – 3 ngày sau, chúng ta thấy nỗn hồng tiêu biến hết. Trên thân lươn xuất hiện
nhiều nhiễm sắc tố đen và mạch máu khơng thấy rõ nữa. Lúc này, con lươn khỏe hơn, thân dài ra và
mang dáng dấp một chú lươn thực thụ.

ra trong nhiều ngày. Nó đào sâu vào trong lòng đất và đi chếch xuống phía dưới. Cửa hang thường
cách mép nước 3 – 5cm. Được một đoạn khoảng 15 – 20cm, nó làm hang phình to ra. Có lẽ, đó sẽ là
phòng “hạnh phúc” của chúng. Nó tiếp tục đào 1 đường vòng xuống dưới và thơng ra với đáy bùn.
Đó là lối thốt hiểm. Ngồi ra, cũng có hang chúng tơi phát hiện thấy có đường thơng lên phía trên
mặt đất. Phải chăng, đó là đường thơng khí.
(Chúng tơi đã làm thí nghiệm ni lươn trong 1 bể rộng 8m
2
và dành ra 2m
2
để đắp ụ đất lên
cao hơn mặt nước 60cm. Tới khi thu hoạch, chúng tơi bửa đất ra. Trong ụ đất có tới 21 ổ lươn to như
tổ chuột. Lươn chui cả vào các ổ đó. Cấu trúc của ổ lươn đúng như chúng tơi đã mơ tả ở trên).
Lươn đực làm xong hang sẽ mời lươn cái và cùng ở. Tới mùa sinh sản, lươn đực phun đầy bọt
(thực tế là tinh trùng) còn lươn cái thì đẻ trứng lên đó. Lúc đầu, đám bọt có m
àu trắng, kích cỡ lớn
hơn bọt của cá rơ cờ (Macropodus chinensis). Tới khi trứng sắp nở, đám bọt đó ngả sang màu vàng.
Những người đi bắt lươn thường coi đám bọt đó là biểu hiện rõ rệt của hang lươn.
Tới mùa sinh sản, lươn rất dữ. Nó thường nằm trong hang hoặc lượn lờ quanh hang để giữ
trứng. Nếu có vật lạ thò vào ổ đẻ thì lươn lao ra cắn ngay. Chúng quyết bảo vệ nòi giống. Thậm chí,
nếu có tiếng động mạnh, nó có thể nuốt cả đám trứng vào bụng của nó.
Với thời tiết nắng ấm, có gió đơng nam và nhiệt độ khoảng 24 – 26
0
C, đặc biệt là sau những
trận mưa rào, lươn thường đẻ rộ. Nó đẻ vào sáng sớm. Lúc này, lươn đực làm nhiệm vụ canh gác
cho tổ đẻ. Ta thường thấy nó lượn lờ quanh ao hoặc nằm im trong các chỗ khuất để canh chừng kẻ
thù.
Trung tâm Thông tin Nông nghiệp & PTNT(sưu tầm)
Sau khi t 7 10 ngy thỡ trng n. Ln con sinh ra ch di ti a 2cm v nh nh si
ch. Lỳc ny nú cha bit bi. Chỳng buụng mỡnh xung ỏy ao v nm ú nh cht. t ngy sau,
nú mi bt u bi i kim n.

th ny, cỏc chỳ tụm
tộp nh khi i qua cng d b chỳng th tiờu.
Cng cú trng hp, trong bng ln ln cú c ln con. Cng cú th do khan him thc n
nờn chỳng ó n c ng loi. iu ny nhc nh chỳng ta, khi th ln khụng nờn th ln ln c
ln, c bộ.
Nhng ngi bt ln chuyờn nghip cho chỳng tụi bit, ln bộo nht vo lỳc nú ang
(khong thỏng 2 - 3) v vo mựa thu (khong thỏng 8 - 9). Tui cng cao, ln cng bộo. Thi k
sau khi , ln i kim n rt hng. Chỳng mau chúng phc hi li c th.
Ngi bt ln thng xỏc nh nhng ni ln thng . ú l nhng ni cú t bựn hoc
t tht pha sột. Mu sc ca ln thng ging vi mu t y. Nu cú ng, chỳng li nhanh
vo trong mụi trng. Mựa hố, ln hot ng l ch yu. Nú thng i kim n sau cỏc trn ma
ro. Cng cú lỳc, ta bt gp chỳng kộo nhau i thnh n.
Trung taõm Thoõng tin Noõng nghieọp & PTNT(sửu tam)
phớa Bc, khi giú m ụng bc trn v, ln chui vo hang hoc chui sõu xung di ỏy
bựn. Nhiu trng hp, sau khi tỏt cn ao, b con phi ao hng thỏng. t trờn mt ao ó khụ nt n.
Th nhng, khi chỳng ta xn t vn phỏt hin nhng chỳ ln nm sõu di ú. Nú vn sng bỡnh
thng. Khi bt lờn v th vo nc nú bi ngay tc khc. Chỳng cú cỏc c quan hụ hp ph nờn
vn cú th sng hng thỏng di lp t ú.
Thi k bt ln bng tay ch yu v
o mựa ln (mựa ma). Cũn mựa khụ (thỏng 11 - 4)
ngi ta thng bt ln cỏc m, ao hoc rung cn nc.
Thi k bt ln bng ng trỳm thng vo thỏng 5 10 ti cỏc h, ao, m, kờnh, mng
mỏng, sụng ngũi... ng trỳm thng c lm bng mt on ng na ln, mt u vng mt, u
kia cú hom (hay v) ngn u. Trong ng ta cỏc loi mi tanh nh ln.
Trỳm thng i t vo chiu ti. Sỏng hụm sau, ngi ta s i thu. Cú nhng ng thu c
ti 4 5 con ln. Cng cn lu ý, ụi khi trong ng trỳm li cú c rn. Nu rn nc thỡ khụng sao.
Nhng l rn c thỡ phi ht sc cn thn.
III. K THUT NUễI LN
1. Ch nuụi
Trong cun K thut nuụi ln (NXB Nụng nghip, 1992) chỳng tụi ó a ra qui trỡnh