Nhóm X
Lời mở đầu
Lời mở đầuLời mở đầu
Lời mở đầu
Một thời gian khá dài trớc đây, Việt Nam đã từng duy trì một nền kinh tế
tập trung bao cấp với sự điều tiết trực tiếp những hoạt động kinh tế thông qua quá
trình đa ra những quyết định mang tính pháp lệnh từ trung ơng. Các hoạt động
kinh tế của các cấp địa phơng đều tiến hành theo những chỉ tiêu cụ thể do nhà
nớc giao. Trong thời kỳ này có thể nói rằng KHH nền kinh tế quốc dân là đặc
trng và là tính u việt riêng của cơ chế tập trung, nó đã giúp nớc ta huy động
đợc các nguồn lực phục vụ cho công cuộc kháng chiến thành công.
Tuy nhiên, việc duy trì quá lâu cơ chế tập trung đã thủ tiêu tính năng động và
hiệu quả của các hoạt động kinh tế. Đặc biệt là trong cơ chế thị trờng hiện nay thì
một nền kinh tế mang tính cấp phát với hệ thống chỉ tiêu chằng chịt không còn phù
hợp nữa. Ngày nay, trớc xu thế hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ và sự biến động
khôn lờng của cơ chế thị trờng thì Nhà nớc chỉ nên giữ vai trò điều tiết vĩ mô và
định hớng phát triển cho nền kinh tế, tạo một môi trờng vĩ mô thuận lợi cho các
hoạt động kinh tế. Vì vậy, KHH với vai trò là một trong những công cụ quản lý vĩ
mô của Nhà nớc cũng cần phải có sự đổi mới phù hợp với yêu cầu thực tế.
Tại Đại hội IX, Đảng ta cũng đã khẳng định cần tiếp tục tạo lập đồng bộ
các yếu tố thị trờng, đổi mới và nâng cao hiệu lực quản lý kinh tế của nhà nớc,
đồng thời Tiếp tục đổi mới các công cụ quản lý vĩ mô của Nhà nớc đối với nền
kinh tế. Đổi mới hơn nữa công tác kế hoạch hoá, nâng cao chất lợng xây dựng các
chiến lợc, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội.
Chính vì những lý do trên, bài nghiên cứu này không có mục đích gì khác là
nhằm giúp ngời đọc hiểu rõ hơn vì sao cần phải đổi mới công tác KHH ở Việt
Nam, thấy đợc những bớc tiến trong công tác KHH ở nớc ta, kinh nghiệm về
làm KHH ở một số nớc, và từ đó đa ra những ý kiến về phơng hớng đổi mới

THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
Nhóm X
Chơng 1:
Cơ sở của vấn đề đổi mới công tác kế hoạch hoá ở Việt
Nam.

1.1. Kế hoạch hoá ở các nớc trên thế giới
Kinh nghiệm của các nớcphát triển:
KHH ở Pháp : Nớc Pháp là một nớc có nền kinh tế thị trờng phát triển,
đồng thời nớc từ lâu đã có một nhà nớc mạnh, giữ vai trò rất quan trọng tong đời
sống kinh tế, xã hội. Và công tác KHH ở đây cũng tiến hành theo một phơg thức
riêng với hai đặc điểm nổi bật là: thứ nhất, KHH chủ yếu mang tính hớng dẫn chứ
không bắt buộc. Thứ hai, KHH liên tục biến đổi và phát triển.
Tuy có nhiều điểm tiến bộ nhng theo nhận xét của nhiều học giả phơng
Tây, KHH của Pháp vẫn còn thuộc loại nặng nề, có phần cổ hủ, tiến triển không kịp
với thời đại.
Từ năm 1975, do sự phát triển không ngừng của nền kinh tế thế giới với nhiều biến
đổi to lớn, hơn thế ở Pháp lại diễn ra cuộc khủng hoảng KHH trầm trọng, nên quá
tình cải cách KHH ngày càng đợc thúc đẩy một cách khẩn trơng. Và từ thập kỷ
80, nhất là đầu thập kỷ 90, sự thay đổi trong công tác KHH ở Pháp diễn ra theo các
nội dung sau:
Về nhiệm vụ và nội dung của kế hoạch tập trung chủ yếu vào công tác dự
báo và cung cấp những biện pháp điều tiết uyển chuyển nhằm vận hành tốt hơn cơ
chế thị trờng, đồng thời thiết lập một khuôn khổ nhất quán các mục tiêu và chính

tác KHH kể từ thập niên 70: Nội dung của kế hoạch ngày càng đầy đủ hơn, bao
hàm không chỉ về kinh tế mà còn cả xã hội, môi trờng; Bảo đảm tính chất thực tế
hơn của hệ thống KHH; Quy trình lập kế hoạch cũng đợc thay đổi theo hớng tăng
cờng chất lợng của hệ thống số liệu, thông tin, tăng cờng mối quan hệ giữa các
nhà kế hoạch với các nhà quản lý và các nhà chính trị. Với sự thay đổi trên thì hệ
thống KHH ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quá trình phát triển nền kinh tế
của các nớc này.
1.2.Cơ sở thực tiễn của vấn đề đổi mới công tác KHH ở Việt Nam.
Nghiên cứu lịch sử các học thuyết kinh tế, chúng ta thấy rằng: Vấn đề Nhà
nớc và thị trờng là mối quan tâm hàng đầu của nhiều nhà kinh tế trong nhiều thập
kỷ qua, không những ở nớc ta mà còn ở nhiều nớc trên thế giới, vì muốn tìm ra
mô hình quản lý kinh tế vĩ mô thích hợp và có hiệu quả hơn.
ở Việt Nam, trong suốt một thời gian đã duy trì cơ chế tập trung với công cụ
KHH là chủ yếu, thị trờng hầu nh không có vai trò gì, bởi vì toàn bộ kế hoạch sản
xuất đều phụ thuộc vào các chỉ tiêu mà Nhà nớc giao cho. Một nền kinh tế hoàn
toàn không có sự cạnh tranh.
Với cơ chế này, chúng ta đã thực hiện thành công các mục tiêu khôi phục, cải
tạo và phát triển kinh tế sau hoà bình 1954, góp phần vào sự thành công của công
cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lợc.
Tuy vậy, sau năm 1975, tình kinh tế trong nớc và thế giới có nhiều sự biến
đổi to lớn. Chính từ yêu cầu của vấn đề sản xuất và hiệu quả kinh tế đã nảy sinh vấn
đề cần phải đổi mới công tác KHH cho phù hợp với sự phát triển của thực tế.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
Nhóm X
Đại hội lần thứ VIII của Đảng cộng sản Việt Nam đã xác định Cơ chế kinh
tế áp dụng ở Việt Nam là cơ chế thị trờng có sự điều tiết của Chính phủ theo định
hớng xã hội chủ nghĩa.
Khác với nhiều nớc có nền kinh tế chuyển đổi, đổi mới kinh tế ở Việt Nam
không có nghĩa là từ bỏ hoặc coi nhẹ KHH kinh tế vĩ mô, mà yêu cầu đặt ra là phải
có những những thay đổi cần thiết, đáp ứng đợc những đòi hỏi và điều kiện mới

THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
Nhóm X
Chơng 2:
quá trình đổi mới kế hoạch hoá ở việt nam

2.1. Thực trạng đổi mới công tác kế hoạch hoá ở Việt Nam.
Kế hoạch hoá trong cơ chế cũ đợc coi là công cụ chủ yếu nhất để quản ký
kinh tế. Thông qua hệ thống các cơ quan kế hoạch nhà nớc từ trung ơng đến địa
phơng để xây dựng kế hoạch, giao chỉ tiêu kế hoạch cho các cơ sở kinh tế, điều
hành, theo dõi và xét duyệt việc hoàn thành kế hoạch hoá mà nhà nớc có thể chỉ
huy đợc nền kinh tế. Việc thực hiện cơ chế đó đến đầu thập kỷ 80 đã trở thành lực
cản đối với sự phát triển kinh tế.
Công tác kế hoạch hoá trong thời kì này đợc cải tiến dần theo hớng
chuyển từ hoạch hoá tập trung mang tính chất pháp lệnh trực tiếp sang kế hoạch hoá
gián tiếp. Nhà nớc xây dựng chiến lợc phát triển với các mục tiêu lớn, các chỉ tiêu
kinh tế chủ yếu và điều tiết nền kinh tế bằng các chính sách, các công cụ kinh tế vĩ
mô để dẫn đến nền kinh tế theo định hớng đề ra cho từng giai đoạn. Các cơ quan
nhà nớc chú trọng hơn vào việc nghiên cứu chiến lợc, xây dựng quy hoạch, kế
hoạch dài hạn, trung hạn, bảo đảm các quan hệ cân đối tổng hợp nền kinh tế và xây
dựng chính sách, biện pháp để xây dựng kế hoạch nhà nớc đề ra. Nhà nớc cũng
có thể triển khai thực hiện kế hoạch thông qua các chơng trình mục tiêu, các dự án
cụ thể.
2.1.1. Xây dựng chiến lợc phát triển kinh tế-xã hội.
Nét nổi bật trong công tác kế hoạch hoá hơn 10 năm qua là kế hoạch hoá
đã chuyển dần từ kế hoạch hoá pháp lệnh sang kế hoạch hoá định hớng với việc
tập trung nỗ lực xây dựng chiến lựơc phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng quy hoạch
phát triển. Việc tăng cờng nghiên cứu xây dựng chiến lợc và quy hoạch phát triển
đã tạo ra cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác kế hoạch hoá trung hạn và kế
hoạch hoá hàng năm.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của đảng (1991) lần đầu tiên đã đa

với trọng tâm đẩy mạnh CNH - HĐH đất nớc. Đây là sự mở đầu giai đoạn áp dụng
phối hợp chiến lợc với quy hoạch, giữa quy hoạch với kế hoạch trung hạn và ngắn
hạn trong hệ thống kế hoạch hoá. Chiến lợc phát triển kinh tế - xã hội đề ra mục
tiêu tăng trởng kinh tế phù hợp có nội dung đáp ứng đợc yêu cầu của công cuộc
đổi mới đất nứơc, phát huy tiềm lực trong nớc và thu hút nguồn lực bên ngoài, tạo
điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng các chính sách kinh tế phù hợp với điều kiện
chuyển sang nền kinh tế thị trờng.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX (2004) đã đề ra chiến lợc phát triển
kinh tế - xã hội 10 năm 2001-2010 với mục tiêu tổng quát là: Đa nớc ta thoát
khỏi tình trạng kém phát triển; Nâng cao rõ rệt đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần
của nhân dân; Tạo nền tảng đến năm 2020 nớc ta cơ bản trở thành một nớc công
nghiệp theo hớng hiện đại. Nguồn lực con ngời, năng lực khoa học và công nghệ,
kết cấu hạ tầng, tiềm lực kinh tế, quốc phòng, an ninh đợc tăng cờng, thể chế
kinh tế thị trờng định hớng XHCN đợc hình thành về cơ bản; Vị thế của nớc ta
trên trờng quốc tế đợc nâng cao. Chiến lợc phát triển KT-XH 2001-2010 đã đề
ra năm quan điểm phát triển: Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trởng
kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trờng; Coi
phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm, xây dựng đồng bộ nền tảng cho một nớc
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
Nhóm X
công nghiệp là yêu cầu cấp thiết; Đẩy mạnh công cuộc đổi mới, tạo động lực giải
phóng và phát huy mọi nguồn lực; Gắn chặt việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự
chủ với chủ động hội nhập kinh tế quốc tế; Kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế xã
hội với quốc phòng an ninh.
Sự xuất hiện của bản chiến lợc đầu tiên đã giúp chúng ta có đợc cái nhìn
rõ nét hơn về tơng lai của đất nớc, về cái đích mà đất nớc ta sẽ hớng tới, từ đó,
sẽ xác định đợc hớng đi của mình một cách có cơ sở hơn và thêm tin tởng vào
những chính sách Nhà nớc đề ra.
2.1.2. Về công tác quy hoạch phát triển:
Không thể thiếu đợc quy hoạch trong lý thuyết và thực tiễn của KHH. Nêú

thu hút vốn đầu t nớc ngoài.
2.1.3. Về công tác kế hoạch phát triển.
Kế hoạch phát triển là sự cụ thể hoá của chiến lợc và quy hoạch phát triển,
là một công cụ định hớng đợc thể hiện bằng hệ thôngs các chỉ tiêu mục tiêu, các
chỉ biện pháp và các giải pháp chính sách cơ bản áp dụng trong một khoảng thời
gian nhất định.
2.1.3.1. Chuyển dần trọng tâm sang KHH định hớng phát triển năm
năm.
Trên cơ sở chiến lợc phát triển KT-XH và quy hoạch phát triển, các kế
hoạch năm:1991-1995 và 1996-2000 đã đợc xây dựng vơí những thay đổi lớn về
nội dung nh: tăng cờng KHH vĩ mô; Từng bớc xoá bỏ KHH mệnh lệnh và giảm
đến mức tối thiểu các chỉ tiêu pháp lệnh, chuyển sang KHH định hớng, chú ý hơn
đến các chỉ tiêu trên các lĩnh vực xã hội, khoa học và công nghệ; Đã có nhiều cố
gắng xây dựng và điều hành đảm bảo các cân đối lớn trong KHH giá trị; Xây dựng
và thực hiện các chơng trình dự án quốc gia; Chú trong xây dựng cơ sở hạ tầng
KT-XH; Mở rộng quan hệ đối ngoại và hợp tác quốc tế.
Phơng pháp xây dựng và quản lý kế hoạch năm năm bớc đầu có sự đổi mới
trong lĩnh vực ngân sách, chuyển từ phơng pháp truyền thống hay phơng pháp
xây dựng và quản lý kế hoạch năm năm thời kỳ cố định sang phơng pháp đổi mới
hay phơng pháp xây dựng và quản lý kế hoạch năm năm theo mô hình cuốn chiếu.
Cụ thể:
Chuyển từ việc thời kỳ của năm năm là cố định sang thời gian của kỳ kế
hoạch là năm năm nhng thời kỳ kế hoạch có sự thay đổi tức là luân chuyển theo
kiểu cuốn chiếu.
Chuyển từ việc các chỉ tiêu đựơc xây dựng là các chỉ tiêu đợc tính bình
quân cho một năm của cả kỳ kế hoạch hoặc là tính cụ thể đích đạt đợc cho năm
cuối cùng sang xây dựng chỉ tiêu cụ thể cho năm đầu tiên, sau đó dự tính chỉ tiêu
cho năm tiếp theo và dự báo cáo chỉ tiêu cơ bản cho ba năm còn lại; Sau một năm,
trên cơ sở kết quả thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch của năm đó kết hợp với những
tình hình cụ thể của thị trờng mà chúng ta dự kiến đợc; Từ đó các nhà kế hoạch

hoạch hiện vật nói chung đã đợc giảm bớt đáng kể đồng thời duy trì một số cân
đối hiện vật thiết yếu. Hệ thống cân đối hiện vật thiết yếu nh xăng dầu, lơng thực
đã tỏ ra là cần thiết cho ổn định kinh tế xã hội, các bảng cân đối giá trị ngày càng
đợc mở rộng và nâng cao.
Ngoài xu hứơng "giá trị hoá ", trọng tâm của các chỉ tiêu kế hoạch đang
chuyển dần sang điều tiết kinh tế vĩ mô và các chỉ tiêu xã hội .
2.1.3.3. Đổi mới quy trình lập kế hoạch:
Trong thời gian qua, quy trình lập kế hoạch đã có nhiều thay đổi căn bản.
Hình thức giao số kiểm tra đã đợc thay thế bằng việc cung cấp thông tin cần thiết
nhằm hớng các ngành, địa phơng và đơn vị cơ sở xây dựng, tổng hợp kế hoạch
theo hớng mục tiêu chung của nhà nớc. Bên cạnh việc cung cấp những thông tin
hớng dẫn, Bộ kế hoạch và đầu t còn cử các đoàn đến các địa phơng để hỗ trợ,
giúp đỡ và giải quyết các vớng mắc mà các địa phơng gặp phải trong khi xây
dựng kế hoạch. Quy trình lập kế hoạch mới đã hạn chế sự áp đặt hành chính chủ
quan của cấp trên với cấp dới, phát huy đợc tính chủ động sáng tạo của các
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
Nhóm X
ngành, các cấp chính quyền địa phơng cũng nh doanh nghiệp trong việc lập và
thực hiện kế hoạch .
Trong khi xây dựng và tổng hợp kế hoạch đã chú ý nhiều hơn đến các kế
hoạch KH-CN, GD-ĐT, văn hoá- thông tin, y tế, xã hội, thể dục thể thao, xoá đói
giảm nghèo mà trớc đây thờng bị xem nhẹ và cha gắn với các kế hoạch phát
triển kinh tế. Công tác kế hoạch hoá ở các lĩnh vực này sau một thời gian dài xuống
cấp, trì trệ thì nay đã có nhiều thay đổi, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy
phát triển kinh tế.
Công tác dự báo, thông tin đã bớc đầu đợc tăng cờng, phơng pháp tính
toán kế hoạch đợc sửa đổi phù hợp dần với thông lệ quốc tế.
2.1.3.4. Đổi mới phơng thức điều hành kế hoạch:
Đổi mới công tác điều hành kế hoạch trong thời gian qua không chỉ đợc thể
hiện ở tính kịp thời, mà còn đợc thể hiện rõ nét ở việc sử dụng các công cụ quản lý

còn nặng.
Những hạn chế chủ yếu là:
2.2.1. Về những cơ sở lý luận và phơng pháp luận cho việc đổi mới công
tác KHH:
Trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế, chúng ta cha xây dựng đợc một cơ
sở lý luận và phơng pháp luận về KHH phù hợp với thực tế đổi mới của đất nớc,
do vậy không khỏi lúng túng khi thiết kế nội dung kế hoạch cũng nh phơng thức
điều hành kế hoạch .
Vai trò của nhà nớc với t cách là ngời điều tiết vĩ mô nền kinh tế nhiều
khi bị nhầm lẫn với vai trò nhà nớc là chủ đầu t đã dẫn tới kết quả đó là nội dung
kế hoạch còn nặng về phân bổ đầu t nhà nớc mà cha coi trọng đúng mức việc
vận dụng chính sách để huy động các nguồn lực từ các thành phần kinh tế khác
cũng nh nguồn lực từ nớc ngoài. Vì thế, KHH cha bao quát, cha phát huy hiệu
lực đầy đủ đvới tổng thể nền kinh tế .
Công tác kế hoạch chỉ đợc quan tâm đến nhiều ở cấp trung ơng, trong khi
bộ máy kế hoạch không đủ khả năng có đợc hệ thống thông tin giám sát ở mọi cấp
từ cơ sở, do vậy việc thực hiện nhiều khi diễn ra sai lệch với ý đồ của kế hoạch .
Mối quan hệ giữa bộ KH&ĐT với các bộ khác cha đợc tăng cờng và đổi
mới kịp thời để đáp ứng yêu cầu đổi mới chung của nền kinh tế .
2.2.2. Về nội dung phơng pháp KHH:
Việc xây dựng chiến lợc phát triển và kế hoạch 5 năm thờng đợc thực
hiện nhằm phục vụ mỗi kỳ đại hội Đảng; Sau đó việc thực hiện triển khai các mục
tiêu chiến lợc và kế hoạch 5 năm thờng bị phân cấp, phân tán và chia cắt theo
từng ngành, địa phơng, cha có khâu nối đồng bộ chung. Các cấp các ngành quan
tâm nhiều nhất đến chỉ tiêu vốn, các chỉ tiêu khác thờng bị coi nhẹ.
Mục tiêu kế hoạch vừa nhiều vừa cao hơn khả năng đảm đơng cả về năng
lực thực hiện lẫn lực lợng vật chất. Nguồn lực hạn chế của nhà nớc bị dàn mỏng
ra, quá nhiều mục tiêu mang nặng dấu ấn bao cấp và vì vậy đợc sử dụng kém hiệu
quả.
Nhiều nội dung của kế hoạch, đặc biệt là kế hoạch phát triển theo vùng , lãnh