BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
PHAN THỊ HỒNG NHUNG
NGHIÊN CỨU SỰ THAM GIA CỦA ĐOÀN THANH NIÊN VÀO
XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN HẢI PHÒNG
CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
MÃ SỐ : 60.62.01.15 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
GS.TS. ĐỖ KIM CHUNG
HÀ NỘI – 2014
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page i

LỜI CAM ĐOAN

Phan Thị Hồng Nhung
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page iii

MỤC LỤC

Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
Danh mục chữ viết tắt vii
Danh mục bảng viii
Danh mục hình x
PHẦN I MỞ ĐẦU 1
1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1
1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 2
1.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài 3
PHẦN II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN SỰ THAM GIA CỦA
ĐOÀN THANH NIÊN VÀO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 5
2.1 Cơ sở lý luận sự tham gia của Đoàn Thanh niên vào xây dựng Nông
thôn mới 5
2.1.1 Khái niệm, bản chất, hình thức tham gia của Đoàn Thanh niên vào xây
dựng Nông thôn mới 5
2.1.2 Vai trò của Đoàn Thanh niên trong xây dựng Nông thôn mới 9
2.1.3 Đặc điểm sự tham gia của Đoàn Thanh niên trong xây dựng Nông
thôn mới 10
2.1.4 Nội dung nghiên cứu sự tham gia của Đoàn Thanh niên vào xây dựng
nông thôn mới 13
2.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của Đoàn thanh niên vào xây

kinh tế, nâng cao thu nhập 68
4.1.5 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên với vấn đề giảm nghèo và an sinh
xã hội 72
4.1.6 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên với phát triển giáo dục pháp luật ở
nông thôn 76
4.1.7 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên với phát triển y tế, chăm sóc sức
khoẻ cư dân nông thôn 77
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page v

4.1.8 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên với xây dựng đời sống văn hoá,
thông tin và truyền thông nông thôn 80
4.1.9 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên với vấn đề nước sạch và vệ sinh
môi trường nông thôn 83
4.1.10 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên với vấn đề nâng Nâng cao chất
lượng tổ chức Đoàn Thanh niên trên địa bàn 86
4.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của Đoàn Thanh niên TP. Hải
Phòng vào xây dựng nông thôn mới 87
4.2.1 Công tác lãnh đạo và vai trò lãnh đạo của Đoàn 87
4.2.2 Sự tạo điều kiện của các cấp ủy Đảng, chính quyền 88
4.2.3 Công tác tuyên truyền về xây dựng nông thôn mới 89
4.2.4 Trình độ nhận thức của thanh niên và vai trò của mình trong xây dựng
nông thôn mới 89
4.2.5 Tính minh bạch trong thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới 90
4.3 Một số giải pháp chủ yếu tăng cường, nâng cao hiệu quả sự tham gia
của Đoàn Thanh niên vào xây dựng nông thôn mới 91
4.3.1 Tiếp tục tổ chức, triển khai xây dựng nông thôn mới của Đoàn Thanh
niên TP. Hải Phòng 91
4.3.2 Nâng cao sự tham gia của Đoàn Thanh niên trong quy hoạch xây dựng NTM 92
4.3.3 Tăng cường sự tham gia của Đoàn Thanh niên với phát triển hạ tầng
kinh tế - xã hội 93

KHCN Khoa học công nghệ
TP Thành phố
CNH – HĐH Công nghiệp hóa – hiện đại hóa
HTX Hợp tác xã
TNCS Thanh niên cộng sản
DNNN Doanh nghiệp Nhà nước
NN Nước ngoài
NN & PTNN Nông nghiệp và phát triển nông thôn
KTXH Kinh tế xã hội
ĐVTN Đoàn viên thanh niên
DV Dịch vụ
XKLĐ Xuất khẩu lao động
GQVL Giải quyết việc làm
CLB Câu lạc bộ
THPT Trung học phổ thông
THCS Trung học cơ sở
ĐVT Đơn vị tính
KH/TWĐTN Kế hoạch trung ương đoàn thanh niên
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page viii

DANH MỤC BẢNG

STT Tên bảng Trang

3.1 Số lượng tổ chức Đoàn trực thuộc 43
3.2 Tình hình đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn cán bộ đoàn 44
3.3 Bảng thu thập thông tin, tài liệu đã công bố 50


Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page x

DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ, BIỂU ĐỒ

STT Tên hình, đồ thị, biểu đồ Trang

Hình 2.1. Các hình thức tham gia của thanh niên trong xây dựng NTM 8
Hình 2.2. Các mức độ tham gia của thanh niên trong xây dựng Nông thôn mới 12

Đồ thị 4.1: Mức độ tham gia của Đoàn thanh niên trong quy hoạch xây dựng
nông thôn mới 60

Biểu đồ 4.1 Sự tham gia của Đoàn Thanh niên TP. Hải Phòng trong xây dựng
đời sống văn hoá, thông tin và truyền thông nông thôn 82 Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 1

PHẦN I. MỞ ĐẦU

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới là một chương
trình tổng thể phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, an ninh quốc phòng ở các địa
phương. Xây dựng nông thôn mới là cốt lõi của việc thực hiện Nghị quyết số 26
NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông thôn
và nông dân, thể hiện sự quan tâm, chăm lo của Đảng, Nhà nước để phát triển khu
vực nông thôn. Với phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”, xây dựng
nông thôn mới chính là một cuộc cách mạng phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ

10km kênh mương, tổ chức trên 200 buổi dọn vệ sinh môi trường, thu gom gần
458m
3
rác thải, thành lập và duy trì hoạt động của 116 đội thanh niên tình nguyện bảo
vệ môi trường, tuyên truyền phòng chống biến đổi khí hậu; trồng hơn 600 cây phi lao,
trồng mới gần 1.000 cây chắn sóng, 900 cây ngập mặn (sú, vẹt ), với tổng diện tích
trên 10ha tại bãi biển Vinh Quang (Tiên Lãng), huyện đảo Bạch Long Vĩ, xã Đại Hợp
(Kiến Thụy), xã Xuân Đám, Phù Long (huyện Cát Hải) Đặc biệt tổ thu gom xử lý
rác thải của Đoàn thanh niên các xã Liên Am, huyện Vĩnh Bảo và xã Tân Trào, huyện
Kiến Thụy được cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương đánh giá cao.
Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, việc triển khai xây dựng nông
thôn mới của Đoàn Thanh niên Hải Phòng còn bộc lộ nhiều khuyết điểm, tồn tại
như: Nhận thức của một bộ phận cán bộ về cách làm, mục đích, ý nghĩa của
Chương trình chưa đầy đủ vẫn còn thờ ơ chưa vào cuộc, chưa ủng hộ chương trình;
công tác tuyên truyền, vận động người dân về chủ trương chưa đồng nhất, hiệu quả
chưa cao; cơ chế chính sách chưa đồng bộ, không phù hợp với tình hình thực tế
triển khai tại cơ sở, một số cơ chế chính sách liên quan đến trình tự, thủ tục trong
quản lý đầu tư, thanh toán chậm được ban hành Xuất phát từ những yêu cầu trên,
tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:
“Nghiên cứu sự tham gia của Đoàn Thanh niên vào xây dựng nông thôn mới trên
địa bàn Hải Phòng”.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
1.2.1. Mục tiêu chung
Đánh giá thực trạng sự tham gia của Đoàn Thanh niên TP. Hải Phòng trong
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 3

xây dựng nông thôn mới, xác định các yếu tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất một số giải
pháp chủ yếu để nâng cao vai trò, trách nhiệm của tổ chức Đoàn Thanh niên TP.
Hải Phòng.
1.2.2 Mục tiêu cụ thể

bảo đảm an sinh xã hội.
- Tham gia nâng cao đời sống văn hóa trên địa bàn nông thôn.
- Xung kích giữ gìn an ninh, trật tự trên địa bàn nông thôn.
- Nâng cao chất lượng hoạt động Đoàn, Hội, Đội vững mạnh; tham gia hệ
thống chính trị.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 5

PHẦN II
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN SỰ THAM GIA
CỦA ĐOÀN THANH NIÊN VÀO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

2.1. Cơ sở lý luận sự tham gia của Đoàn Thanh niên vào xây dựng Nông thôn mới
2.1.1. Khái niệm, bản chất, hình thức tham gia của Đoàn Thanh niên vào xây dựng
Nông thôn mới
2.1.1.1. Khái niệm tham gia của Đoàn Thanh niên vào xây dựng Nông thôn mới
Sự tham gia là một quá trình cho phép người dân tự tổ chức để xác định nhu
cầu và cùng nhau thiết kế, tổ chức thực hiện, đánh giá hoạt động và cùng nhau
hưởng lợi từ các hoạt động đó.
Theo Setty (1991), sự tham gia của người dân là quá trình người dân cùng
với các cơ quan phát triển xây dựng chương trình hoạt động, lựa chọn ưu tiên, khởi
xướng và thực hiện các dự án bằng cách đóng góp ý tưởng, mối quan tâm, vật liệu
tiền bạc, lao động và thời gian.
Theo Clanrence Shubert (2000), sự tham gia của cộng đồng là quá trình
trong đó các nhóm dân cư của cộng đồng tác động vào quá trình quy hoạch, thực
hiện, quản lý sử dụng hoặc duy trrì một dịch vụ, trang thiết bị hay phạm vi hoạt
động. Các hoạt động cá nhân không có tổ chức sẽ không được coi là sự tham gia
của cộng đồng. Sự tham gia của cộng đồng là đảm bảo cho những người chịu ảnh
hưởng của chương trình được tham gia vào việc quyết định chương trình. Sự tham
gia của cộng đồng là tìm và huy động các nguồn lực của cộng đồng, qua đó để tăng
lợi ích cho cộng đồng dân cư giảm các chi phí, tăng hiệu quả kinh tế và hiệu quả

thảo luận các vấn đề của cộng đồng.
- Được cùng quyết định, chọn lựa các giải pháp hay xác định các vấn đề ưu
tiên của cộng đồng.
- Có trách nhiệm cùng mọi người đóng góp công sức, tiền của để thực hiện
các hoạt động đem lại lợi ích chung.
- Thanh niên cùng với người dân lập kế hoạch, quản lý điều hành, kiểm tra
giám sát, đánh giá các chương trình, dự án phát triển cộng đồng.
Sự quyết định và tự quản của thanh niên được đánh giá ở mức độ cao bởi lẽ
nó thể hiện tăng năng lực, quyền lực dân chủ của mọi tầng lớp trong xã hội. Mang
tính bền vững vì người dân thể hiện vai trò làm chủ với trách nhiệm cao của mình.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 7

2.1.1.3. Hình thức tham gia của thanh niên trong thực hiện chương trình xây dựng
Nông thôn mới
Khi tham gia vào quá trình PTNT mới với sự hỗ trợ của Nhà nước, các tổ
chức đoàn thể sẽ từng bước được tăng cường kiến thức, kỹ năng, năng lực về quản
lý tham gia tuyên truyền, vận động người dân “cùng làm” tận dụng triệt để các
nguồn lực tại chỗ và bên ngoài. Khi xem xét quá trình tham gia của người dân trong
các hoạt động PTNT, vai trò thanh niên luôn được đặt song song với vai trò của
người dân được đánh giá dựa trên các tiêu chí:
- Thanh niên biết: Thanh niên có quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm trong
triển khai xây dựng NTM. Từ sự hiểu biết của tầng lớp thanh niên về những kiến
thức bản địa, những kiến thức xã hội, tiếp cận KHCN có thể đóng góp vào quá trình
quy hoạch nông thôn, quá trình khảo sát thiết kế các công trình xây dựng cơ sở hạ
tầng nông thôn, cơ sở văn hóa phục vụ cho thanh niên. Mặt khác, thanh niên có điều
kiện tham gia hiệu quả hơn vào các giai đoạn sau của quá trình xây dựng công trình,
nắm được thông tin đầy đủ về công trình mà họ tham gia như: mục đích xây dựng
công trình, yêu cầu đóng góp, trách nhiệm, quyền lợi.
- Thanh niên bàn: Bao gồm sự tham gia ý kiến của thanh niên liên quan đến
kế hoạch phát triển sản xuất, liên quan đến các giải pháp, mọi hoạt động của nông

dân và cơ quan quản lý, từ đó cùng tham gia tìm biện pháp khắc phục.

Hình 2.1. Các hình thức tham gia của thanh niên trong xây dựng NTM

Đóng
góp
Làm
Kiểm tra,
giám sát
Bàn
Quản lý Biết
THANH
NIÊN
HƯỞNG
LỢI
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 9

- Thanh niên hưởng lợi: Với vai trò là nhóm hưởng lợi trực tiếp và nhóm


lớp nhân dân và toàn xã hội, trong đó, thanh niên nói chung và thanh niên nông thôn
nói riêng có một vị trí và vai trò quan trọng. Thanh niên là lực lượng chiếm một
phần lớn dân số của cả nước, là những người chủ tương lai của đất nước, nắm vai
trò xung kích đi đầu trong các hoạt động, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách
nhiệm. Chính vì vậy, trong chương trình xây dựng nông thôn mới, lực lượng này
cần thể hiện sự năng động, sáng tạo để thực thi các chính sách phát triển nông
nghiệp, nông thôn.
Thứ nhất, đoàn viên là người xung kích đi đầu vận động thanh niên nông
thôn tham gia học tập, nâng cao trình độ, tổ chức và xây dựng các phong trào thanh
niên tại địa phương như: phong trào thanh niên lập nghiệp, thanh niên nông thôn
trong công tác bảo vệ môi trường, thanh niên nông thôn trong công tác phong trào
văn nghệ, văn hóa của địa phương.
Thứ hai, từng đoàn viên thật sự là người tuyên truyền viên trong quá trình
xây dựng nông thôn mới, trước hết vận động gia đình, hàng xóm hiểu rõ được vai
trò quan trọng trong tiến trình xây dựng nông thôn mới, mỗi gia đình có đoàn viên
thanh niên đi đầu trong các hoạt động xây dựng NTM như: tích cực gia tăng phát
triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho bản thân và hộ gia đình, tham gia trồng cây
xanh bảo vệ môi trường,
Thứ ba, thông qua các hoạt động tuyên truyền vận động tham gia xây dựng
NTM, bằng các hoạt động cụ thể như: vận động nông dân hiến đất và góp ngày
công để xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn mới; tham gia kiểm tra
giám sát tình hình đầu tư cơ sở hạ tầng; tích cực tham gia phát triển sản xuất, phấn
đầu nâng cao thu nhập 1,5 lần so với thu nhập bình quân chung của thành phố ở khu
vực nông thôn; vận động nông dân liên kết hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã để
giúp đỡ, hỗ trợ nông dân đầu vào, đầu ra được thuận lợi; tích cực vận động nông
dân áp dụng các kiến thức về khoa học kỹ thuật để sản xuất ra các sản phẩm an
toàn; đẩy mạnh hỗ trợ phát triển các ngành nghề; hỗ trợ vay vốn tín dụng để phát
triển sản xuất, xây dựng các công trình hầm biogas, nhà vệ sinh, …
2.1.3. Đặc điểm sự tham gia của Đoàn Thanh niên trong xây dựng Nông thôn mới

niên phát biểu ý kiến nhưng chỉ có lệ, mọi việc cán bộ quyết theo ý mình.
- Tham gia ít
+ Thanh niên được thông báo và giao nhiệm vụ: thanh niên được thông báo,
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 12

hiểu rõ những việc mà cán bộ muốn họ tham gia, sau đó thanh niên đóng góp công
sức hay tiền của theo khả năng của mình.
+ Thanh niên được hỏi ý kiến: kế hoạch công tác do cán bộ thiết kế và quản
lý, thanh niên được mời tham gia thảo luận, hỏi lấy ý kiến, cán bộ lắng nghe nghiêm
túc, sau đó cán bộ điều chỉnh kế hoạch (nếu cần thiết) cho phù hợp rồi cùng thực hiện.
3

2
Tham gia thực sự

1
Tham gia ít Không có sự tham gia

Hình 2.2. Các mức độ tham gia của thanh niên trong xây dựng Nông thôn mới
- Tham gia thực sự
+ Cán bộ khởi xướng, thanh niên cùng tham gia quyết định: cán bộ là người
đề xuất ý tưởng, người điều hành hướng dẫn thanh niên chủ động tham gia các khâu
lập kế hoạch được coi là phù hợp nhất với kiến thức, sự hiểu biết của thanh niên, trên
từng phương diện đưa ra quyết định chọn các phương án và tổ chức thực hiện.
+ Thanh niên khởi xướng và cùng cán bộ ra quyết định: thanh niên cùng
người dân đề xuất ý tưởng, lập kế hoạch. Cán bộ cùng thanh niên, người dân quyết
định chọn các phương án và tổ chức thực hiện.

dựng NTM, đề tài cần tiến hành nghiên cứu nội dung đã nêu trên.
2.1.4.2. Sự tham gia của Đoàn Thanh niên vào quy hoạch xây dựng Nông thôn mới
Quy hoạch phát triển nông thôn là quy hoạch tổng thể, nó bao gồm tổng hợp
những nội dung hoạt động trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội, môi trường, văn hóa
liên quan đến con người và các cộng đồng sống ở nông thôn theo các tiêu chí của
quá trình phát triển bền vững. Quy hoạch phát triển nông thôn đồng thời là quy
hoạch tổng thể trên một vùng nông thôn rộng lớn có động vật, sinh vật và con người
cùng sinh sống. Mục tiêu của quy hoạch là tăng trưởng không ngừng mức sống của
con người và đảm bảo phát triển bền vững.
Trong tất cả các chương trình, dự án liên quan đến xây dựng, phát triển nông
thôn thì công tác quy hoạch là nội dung vô cùng quan trọng. Công tác lập quy hoạch
phải được thực hiện trên cơ sở đánh giá thực trạng, nhu cầu, nguyện vọng của người
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 14

dân tại chỗ, từ đó, các đơn vị tư vấn giúp các huyện, xã hoàn chỉnh thành đồ án quy
hoạch chung và dựa trên thực tế để lập quy hoạch chi tiết. Mà lực lượng thanh niên
nắm giữ một số lượng không nhỏ trong số người dân tại chỗ ở đây do vậy trong xây
dựng NTM tại địa bàn Hải Phòng, Đoàn Thanh niên tham gia từ các khâu đầu tiên,
trong đó có quy hoạch xây dựng NTM. Do vậy để làm làm rõ vai trò, sự tham gia
của Đoàn Thanh niên vào xây dựng NTM cần phải nghiên cứu sự tham gia của
Đoàn Thanh nên vào quy hoạch xây dựng NTM.
2.1.4.3. Sự tham gia của Đoàn Thanh niên với phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội
Việc phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội là nội dung được chú trọng hàng đầu trong
xây dựng NTM. Hạ tầng kinh tế - xã hội trong chương trình xây dựng NTM ở Hải
Phòng một phần do lực lượng đoàn viên thanh niên tham gia phụ trách, bao gồm:
- Tham gia hoàn thiện đường giao thông đến trụ sở UBND xã và hệ thống giao
thông trên địa bàn xã (các trục đường thôn, xóm cơ bản cứng hoá).
- Tham gia hoàn thiện hệ thống các công trình đảm bảo cung cấp điện phục vụ
sinh hoạt và sản xuất trên địa bàn xã.
- Tham gia hoàn thiện hệ thống các công trình phục vụ nhu cầu về hoạt động