Đánh giá Cung cấp
Dịch vụ Nước sạch
và Vệ sinh môi trường
tại Việt Nam
Biến Đầu tư tài chính thành
Dịch vụ cho tương lai
April 2014
Service Delivery Assessment
THE WORLD BANK
Báo cáo này là sn phm ca s phi hp và chia s thông tin rng rãi gia nhng cơ quan chính ph ti cp tnh
và quc gia cùng vi các đi tác phát trin ti Vit Nam. Mt t công tác vi nòng ct là các thành viên t B Xây
dng, B Nông nghip và Phát trin nông thôn là đi tác chính phi hp cùng vi Chương trình Nưc và V sinh
trong đánh giá này. Các tác gi xin gi li cm ơn đi vi nhng đóng góp giá tr ca h cũng như nhng thông
tin chia s và đóng góp ti các hi tho ca các ngành liên quan, trong đó bao gm các đi tác phát trin.
Ch nhim d án Đánh giá Cung cp Dch v ti Đông Á - Thái Bình Dương là bà Susanna Smets. Nhng cán b
và tư vn ca Ngân hàng th gii đưc nêu tên dưi đây đã có nhng đóng góp giá tr cho quá trình thc hin
Đánh giá cung cp dch v và vit báo cáo: Jeremy Colin, U-Prime Rodriguez, Nguyn Quang Vinh, Iain Menzies,
Nguyn Dim Hng, Almud Weitz, Sandra Giltner, Nguyn Trng Dương và Nguyn Danh Son. Báo cáo đã đưc
nhng cán b ti Ngân hàng Th gii và đng nghip có tên sau đây xem xét và góp ý: Parameswaran Iyer-
Chuyên gia trưng v Nưc và V sinh, Lilian Pena Pereira Weiss- Chuyên gia cao cp v Nưc và V sinh, Sing
Cho- Chuyên gia Đô th và Lalit Patra – Trưng ban Nưc sch, V sinh môi trưng và V sinh cá nhân (WASH) ca
UNICEF ti Vit Nam.
Đánh giá Cung cấp Dịch vụ Nước sạch
và Vệ sinh môi trường tại Việt Nam
Biến Đầu tư tài chính thành Dịch vụ cho tương lai
Service Delivery Assessment 4
Tng quan chin lưc
Trong hai thp k va qua, Chính ph Vit Nam đã
đt đưc nhng tin b đáng k trong công tác
ci thin nưc sch và v sinh môi trưng ti c
nhng khu vc thành th và nông thôn, đng thi

qua x l)
45%
V sinh môi trưng nông thôn (s dng h
x “hp v sinh” theo chun ca MOH)
85%
Có s khác bit ln trong t l tip cn nưc sch
gia các vùng, gia nhng thành ph ln vi
nhng trung tâm đô th nh hơn và nhng khu
vc ven đô. Ngoài nhng thành ph ln, cht
lưng và đ tin cy ca cp nưc vn là mt thách
thc, trong khi ti nhng vùng nông thôn, cơ cu
qun lý mt cách không chính thc him khi đm
bo kt qu vn hành và duy trì hiu qu lâu dài.
Tn ti s bt bình đng đáng k trong t l tip
cn gia nhng thành phn ngưi nghèo và ngưi
giàu. Ví d như trong khi 95% s ngưi giàu đô th
có kt ni nưc sch đn tn nhà thì ch có 35% s
ngưi nghèo nht có đưc dch v  cp đ này.
Ti nhng vùng nông thôn, ch 3% s lưng ngưi
dân nghèo nht có kt ni cp h gia đình trong
khi t l đi vi s lưng ngưi giàu nht là 43%
2
.
Tin đ trong v sinh môi trưng và v sinh cá
nhân vn chưa bt kp tin đ ca nưc sch, và
ti nhng khu vc đô th, s thiu vng x lý nưc
thi và qun lý phân bùn là mt lỗ hng ln so vi
mt đ dân s và s lưng nưc thi phát sinh. Ti
nhng khu vc nông thôn, ngành này chưa trin
khai mt chin lưc cht ch đ thúc đy quy mô

tăng cưng s tham gia ca nhóm ngành tư nhân
ti c hai khu vc đô th và nông thôn
3
. Sáng kin
này hin vn  giai đon sơ khai, trong khi nó có
kh năng mang li nhng li ích quan trng cho
ngành, vn còn nhng khó khăn cn phi vưt
qua v mt cam kt trong vic thc thi chính sách,
khung pháp lý tng hp cũng như năng lc ca
nhóm ngành công và tư nhân trong lĩnh vc hp
đng.
Đ đáp ng đưc nhng mc tiêu tham vng ca
chính ph, cn có khong 3,7 triu ngưi mỗi năm
đưc tip cp ti ngun nưc sch theo chun
ca chính ph, mt na con s đó là ngưi dân ti
các khu vc nông thôn và na còn li là ngưi dân
thuc các khu vc đô th. Vi v sinh môi trưng,
cn có khong 1,6 triu ngưi mỗi năm có tip cn
ti x lý nưc thi (ti khu vc đô th) và khong 2
triu ngưi mỗi năm có nhà tiêu đt chun quc
gia (ti các khu vc nông thôn).
Đu tư bình quân hàng năm vào lĩnh vc cp nưc
và v sinh môi trưng ca chính ph và các nhà
tài tr trong giai đon 2009 – 2011 tương đương
vi khong 0,2% ca GDP năm 2011. Mc dù đưc
mong đi là s tăng lên khong 0,4% ca GDP giai
đon 2012 - 2014, nhng đu tư d kin không
đ đ ngành tin ti đt đưc mc tiêu ca chính
ph ti 2020. Đ đt đưc nhng mc tiêu đó cn
phi chi khong 1.562 triu USD tin vn mỗi năm

mt quá trình gm nhiu bên liên quan dưi s
lãnh đo ca Chính ph Vit Nam. Nhng hành
đng ưu tiên thng nht đ gii quyt nhng
thách thc trong cp nưc và v sinh môi trưng
ti Vit Nam đã đưc xác đnh đ đm bo rng tài
chính s chuyn thành dch v mt cách hiu qu:
3
Báo cáo tóm tt ca B Xây dng v vic khuyn khích s tham gia ca khu vc tư nhân trong ngành cp nưc và v sinh môi
trưng đô th, tháng 10/2013; Din đàn Đi tác Phát trin Vit Nam – T công tác báo cáo v s tham gia ca khu vc tư nhân
trong cp nưc sch nông thôn và v sinh môi trưng, tháng 11/2013
Service Delivery Assessment 6
Toàn ngành
• Tăngcưngchiphcôngchonưcschvvsinhmôitrưng,đcbitlchoviccungcpdch
v đô th ngoài khu vc các thành ph ln và cho nhng khu vc nông thôn xa xôi, chưa đưc
phc v
• Cithincôngtcqunl–đcbitlthuhichiph–đivicơshtngvviccungcp
dch v hin có nhm gim bt lỗ hng đu tư cn thit cho thay th cơ s h tng
• Thchinrsotchitiêucôngđivingnhnưcvvsinhmôitrưngđxcđnhnhngkh
khăn, thách thc quan trng đi vi vic s dng ngun lc có hiu qu
• Ưutiênchonhngnhucucangưinghotrongccđutưcangnhvnhngchinlưc
hot đng, ví d như m rng các công c tài chính da vào kt qu và khuyn khích cung cp
dch v bn vng cho các cng đng dân cư nghèo và d b tn thương
• Hplhanhngmctiêutipcncađôthvnôngthôn,cckhunggimstvisquan
tâm ln hơn ti tính năng dch v và s dng dch v, đng thi thng nht v nhng đim
tham chiu chung cho tt c các th ch liên quan trong ngành
• Cithinchnhschvmôitrưngthunli,vdnhưđivicicchbiugivquych,cho
s tham gia ca khu vc tư nhân, và phát trin năng lc cho s tham gia ca khu vc tư nhân
trong các dch v đô th và nông thôn (đi vi c hai phía nhà nưc và tư nhân)
Cp nưc nông thôn
• XâydngmtchinlưcxâydngnănglcvkhochthchinchoNTP3,baogmpht

• Thôngquamtkhochđutưtiungnhvxâydngmtchinlưctitrvsinhmôi
trưng đô th
• Htrtrinkhaicchưngdnchnhschvquyntchvđnhhưngthươngmicacc
nhà cung cp dch v (bao gm các ngành dch v cp nưc và nưc thi kt hp)
• Phttrinnănglccaccnhcungcpdchvđnhngquyđnhchnhschhinnay–đc
bit là v tính bn vng tài chính – có th đưc thc thi và các dch v đưc ci thin
• Đivinhngnhmyxlnưcthimi,điuchnhcctiêuchunkthutđpdngcông
ngh có hiu qu chi phí và đưa ra khích l nhm ti đa hóa kt ni trc tip vào mng lưi ca
h gia đình
• Phttrinvthôngquanhngchinlưckhthichocithincôngtcqunlvxlphân
bùn, trong đó có khu vc tư nhân
Service Delivery Assessment 8
Mc lc
Tng quan chin lưc…………………………………………………………………………………………4
Mc lc ………………………………………………………………………………………………………8
Danh sách các t ng vit tt…………………………………………………………………………………9
1. Gii thiu…………………………………………………………………………………………………11
2. Tng quan ngành: xu hưng bao ph …………………………………………………………………12
3. Bi cnh đi mi …………………………………………………………………………………………18
4. Khung th ch ……………………………………………………………………………………………21
5. Tài tr và trin khai tài tr…………………………………………………………………………………25
6. Giám sát và Đánh giá ngành………………………………………………………………………………28
7. Tiu ngành: Cp nưc nông thôn ………………………………………………………………………30
8. Tiu ngành: cp nưc đô th ……………………………………………………………………………33
9. Tiu ngành: V sinh môi trưng và V sinh cá nhân nông thôn…………………………………………36
10. Tiu ngành: V sinh môi trưng và v sinh cá nhân đô th……………………………………………39
11. Kt lun …………………………………………………………………………………………………42
Ph lc 1: Th đim và Gii thích……………………………………………………………………………46
Ph lc 2……………………………………………………………………………………………………80
Tài liu tham kho …………………………………………………………………………………………85

Đánh giá v cung cp dch v (SDA) nưc và v
sinh môi trưng đang din ra ti 7 quc gia khu
vc Đông Á –Thái Bình Dương theo hưng dn
ca Chương trình Nưc và V sinh (WSP) ca Ngân
hàng th gii (WB) và các đi tác đa phương. Đây
là mt nghiên cu cp vùng và đưc thc hin
thông qua mt quy trình do tng quc gia ch
đng thc hin và đưc xây dng da trên kinh
nghim t các SDA v nưc và v sinh môi trưng
đã đưc thc hin hi hơn 40 quc gia ti Châu
Phi, M Latinh và Nam Á.
Phân tích SDA có ba cu phn chính: tin hành rà
soát v mc đ bao ph ca nưc và v sinh môi
trưng trưc đây, s dng mt mô hình chi phí
đ đánh giá mc đ tha đáng ca đu tư trong
tương lai và áp dng th đim cho phép chn đoán
nhng nút tht trên l trình thc hin cung cp
dch v. Đóng góp ca SDA không ch tr li cho
câu hi liu khuynh hưng trưc đây và tài chính
trong tương lai có đ đ đt đưc nhng mc tiêu
ngành đi vi cơ s h tng và phn cng hay
không, mà còn cho bit nhng vn đ c th nào
cn đưc gii quyt đ đm bo rng tài chính s
chuyn mt cách có hiu qu thành cung cp dch
v nưc sch và v sinh môi trưng mau chóng và
bn vng. Trên thc t, nhng nút tht có th xut
hin trong sut l trình thc hin cung cp dch
v. Khi l trình này đưc xây dng tt, vn cp ca
ngành s tr thành dch v vi nhng chi phí đơn
v theo d toán. Khi l trình này không đưc xây

bng chng đã đưc thc hin đ hiu rõ hơn v
nhng yu t phá hng tin trin ca nưc sch và
v sinh môi trưng và nhng gì mà Chính ph Vit
Nam có th làm đ đy nhanh tin đ. Báo cáo này
da trên nhng thông tin có đưc t mt lot các
cuc hp và hi tho tiu ngành đô th và nông
thôn vi các bên liên quan chính t gia năm 2012
ti gia năm 2013, cùng vi nhng rà soát v d
liu, ngân sách và báo cáo hin có. Ngun chng
c đưc ch ra trong phn chú trích cui trang và
phn cui ca báo cáo này; có th xem các bng
chng v th đim và công c tính toán chi phí
trong phn ph lc. Phân tích này nhm giúp cho
chính ph Vit Nam đánh giá đưc cách làm th
nào có th cng c các l trình đ bin chuyn tài
chính thành các dch v cp nưc và v sinh môi
trưng trong c 4 tiu ngành. Nhng hot đng
ưu tiên c th đã đưc xác đnh thông qua tham
vn vi chính ph và nhng ngành liên quan khác,
đng thi đưc khng đnh trong mt hi tho vi
các nhà hoch đnh chính sách ca chính ph và
các ngành liên quan trong tháng 4 năm 2013. Báo
cáo này đánh giá lch trình cung cp dch v cho
toàn b 4 tiu ngành, xác đnh nhng nút tht và
trình bày nhng hành đng ưu tiên đưc thng
nht đ giúp tháo g nhng nút tht đó.
Chương trình Nưc và V sinh đã phi hp cùng
vi Chính ph Vit Nam và các bên liên quan khác
thc hin báo cáo SDA này.
Service Delivery Assessment 12

ni h gia đình. Tuy nhiên, có s khác bit đáng k
trong tip cn và cht lưng dch v gia nhng
thành ph ln và các trung tâm đô th nh hơn
7
.
V v sinh môi trưng, tip cn ti nhng cơ s
đưc ci thin ti các khu vc đô th tăng t 64%
lên ti 93% trong cùng mt giai đon, vi hu như
toàn b có s dng nhà v sinh x nưc, phn
đông trong s đó kt ni ti b hoc h t hoi có
dòng thoát chy vào rãnh tiêu l thiên. Tuy nhiên,
ch dưi 10% nưc thi đô th đưc x lý và hu ht
các thành ph và th trn không có nhà máy x lý
nưc thi hot đng mc dù mng lưi thoát nưc
thưng phát trin rng. Hu ht các trung tâm đô
th đu có h thng nưc mưa/nưc thi chung.
Ti các vùng nông thôn, t l tip cn cp nưc
sch đã tăng t 50% năm 1990 ti 94% năm 2011
mc dù ch có 9% có kt ni h gia đình. Loi hình
ngun cp nưc ph bin nht đưc s dng là
ging khoan hoc ging ng, ging đưc bo v
và ging thu nưc mưa – mỗi loi chim khong
¼ s các cơ s đưc ci thin
8
. T l tip cn công
trình v sinh ci thin đã tăng t 30% ti 67%
trong cùng mt thi kỳ, vi t l phóng u ba bãi
h t 44% xung 5% vào năm 2011. Trong s các
công trình hp v sinh, nhng loi ph bin nht
là nhà tiêu di – x nưc xung b t hoi (60%),

7
ADB (2010)
8
Tng cc thng kê (2011a)
13 Service Delivery Assessment
Hình 1.1 Tin trin trong mc đ bao ph cp nưc và v sinh môi trưng

0%
20%
40%
60%
80%
100%
Mức độ bao phủ của vệ sinh
môi trường cải thiện
1990 1995 2000 2005 2010 2015 2020
0
0.2
0.4
0.6
0.8
1
1990 1995 2000 2005 2010 2015 2020
mức độ bao phủ của cấp nước
Ước tính JMP Mục tiêu MDG
Cấp nước Vệ sinh môi trường
Ước tính cải thiện JMP Mục tiêu MDG
Ngun: Xác đnh chi phí SDA. JMP (2013) Progress on Drinking Water and Sanitation: 2013 Update. (Tin trình Nưc sch và V sinh môi
trưng: 2013 Cp nht) . UNICEF và WHO.
Ghi chú: Mt mc tiêu quc gia v v sinh môi trưng không đưc ch ra ti đây do mc tiêu ca nông thôn da vào t l tip cn ti nhà

2020
(%)
Ghi ch
Cp nưc đô th (tip cn mng
lưi nưc my công cng)
2011 76%
a
85%
b
Mc tiêu: 90% đi vi cc thnh ph (loi IV hoc
cao hơn) v 70% cc th trn nh (loi V)
Cp nưc nông thôn
(tip cn nưc sch đp ng
tiêu chun ca MOH)
2011 37%
c
75%
d
Mc tiêu đn 2020 vn đang đi Th tưng phê
duyt.
V s in h mô i tr ư n g đô t h
(t l nưc thi qua x l)
2009 10%
e
45%
e
Mc tiêu U3SAP: 60% đi vi cc trung tâm đô th
loi II v cao hơn (ln nht); 30% đi vi cc trung
tâm đô th loi III v IV; 10% cc trung tâm đô th
loi V (nh nht)

thách thc ln và ngày càng tăng cao. Hu ht các
h gia đình ti các vùng đô th da vào nhng dch
v ti chỗ, bao gm b t hoi và h thm có dòng
tràn x thng vào các đưng nưc chy hoc cng
rnh.Ưctnhrngdưi10%lưngnưcthiđô
th đưc x lý không ch do có ít các nhà máy x
lý nưc thi đang vn hành mà còn do thc t là
phn ln các loi cht thi th rn đưc gi  cp
h gia đình, trong các b hoc h t hoi. Nhng
bng chng chưa qua kim chng cho thy rng
him khi nhng b hoc h t hoi này đưc đ
ht đi, thưng là bng cách x toàn b bùn t
hoi vào các kênh rch và đưng nưc chy
10
. Vi
mc đ ph thuc ln vào nhng công trình ti
chỗ như vy, công tác qun lý phân bùn cn có s
quan tâm chú ý ln hơn ca chính quyn các đô
th. Tuy nhiên, nhng thách thc này không phi
là duy nht  Vit Nam mà còn tác đng nhiu khu
vc Nam Á và Đông Nam Á.
11, 12
T l tip cn chu tác đng ca mc thu nhp,
thành phn dân tc và v trí. Ví d như D liu t
Điu tra kho sát cm đa ch s (MICS) ch ra rng
99% s dân giàu nht đưc tip cn ti ngun
nưc sinh hot hp v sinh vi 63% có kt ni h
gia đình, trong khi đó có 75% s dân nghèo nht
đưc tip cn ngun nưc hp v sinh và ch 3%
trong s đó có kt ni h gia đình. V v sinh môi

phương pháp dùng đ ưc tính mc đu tư gn
đây và theo d kin.
Bng 2.2 cho thy rng vi t l bao ph cơ bn
và mc tiêu cùng t l tăng dân s hàng năm vào
khong 1,3% thì mỗi năm có khong 3,7 triu
ngưi dân cn đưc tip cn ngun nưc sch đáp
ng tiêu chun ca chính ph, hơn mt na trong
đó thuc khu vc nông thôn. Trong trưng hp v
sinh môi trưng, mỗi năm có khong 2 triu ngưi
cn đưc tip cn nhà v sinh đt tiêu chun quc
gia (khu vc nông thôn) và 1,6 triu ngưi cn tip
9
MOH (2011)
10
Corning và cng s (2012)
11
AECOM và SKAT (2010)
12
AusAid và WB (2013)
13
Tng cc thng kê (2011a)
15 Service Delivery Assessment
cn cơ s x lý nưc thi (khu vc đô th). Đây là
thách thc không ch v mt tài chính mà còn v
mt hot đng và k thut vì hai lý do.
Th nht, công tác thúc đy v sinh môi trưng
nông thôn chưa đưc coi trng trong giai đon
trưc ca Chương trình mc tiêu quc gia v Nưc
sch và V sinh môi trưng nông thôn kt thúc
năm 2011 và tin đ đt đưc thp hơn so vi d

hàng năm
CAPEX công dự kiến
2012-2014
CAPEX Hộ
gia đình
Dự kiến
Tăng (giảm)
hàng năm
Tổng Công cộng Trong nước Nước ngoài Tổng
% % ‘000/năm Triệu USD/năm
Cấp nước
nông thôn
37% 75% 1,919 520 211 29 36 65 95 (360)
Cấp nước
đô thị
76% 85% 1,823 1,042 1,042 43 100 143 - (898)
Tổng số
cấp nước
49% 80% 3,742 1,562 1,252 72 136 208 95 (1,258)
Vệ sinh môi
trường nông
thôn (tại chỗ)
55% 85% 2,008 372 63 10 16 26 127 (219)
Vệ sinh môi
trường đô
thị (xử lý
nước thải)
10% 45% 1,546 771 771 41 164 205 - (565)
Tổng số vệ sinh
môi trường

tư h gia đình d kin đưc tính toán theo phn
đóng góp c đnh ca toàn b các khon đu tư
d kin, th hin mc đu tư/đóng góp bng tin
túi đưc mong đi ca ngưi s dng.
Quy trình thu thp và tng hp thông tin v chi
tiêu vn gp khó khăn và chu s chi phi ca
nhng vn đ và hn ch sau đây. Th nht, chi
tiêu vn ca các tnh và các cơ s cung cp dch
v không đưc đưa vào trong phân tích do d liu
này không có sn nu như không thc hin thu
thp d liu sơ cp trên quy mô ln. Th hai, có
s không chc chn xung quanh nhng d liu
tiu ngành đưc s dng trong phân tích. Th ba,
không ging như đu tư d kin ca các nhà tài
tr, có s không chc chn v mc đu tư d kin
ca chính ph cho các khu vc đô th vì nhng d
liu này đưc ngoi suy da trên đóng góp 20%
vào đu tư ca nhà tài tr ch không phi đưc
ly trc tip t ngân sách. Ph lc 2 cung cp mt
tho lun chi tit hơn v nhng thách thc trong
vic thu thp d liu, các gi đnh đưc đưa ra và
nhng ngun d liu đưc s dng cho công vic
này.
Bng 2.2 ch ra rng CAPEX công d kin đưc ưc
tính là 208 triu USD mỗi năm cho nưc sch và
231 triu USD mỗi năm cho v sinh môi trưng.
Thông tin sn có cũng cho thy s thiên v mnh
m nghiêng v phía các khu vc đô th. Ví d như
trong trưng hp v sinh môi trưng, CAPEX công
d kin cho khu vc đô th 205 triu USD/năm

gia đình d kin s ph thuc nhiu vào s sn
sàng ca chính ph trong vic thu hút đưc đu tư
bng tin túi thông qua các sáng kin qung bá,
truyn thông và tip th.
Nhng yêu cu CAPEX hàng năm đưc lp da trên
các đu tư mi và đu tư thay th. Đu tư thay th,
th hin cho nhng chi tiêu nhm thay th nhng
ngun vn đã không th s dng, chim ưu th
trong các yêu cu CAPEX hàng năm v nưc sch
(Hình 2.1) do mc đ cao ca nhng dch v hin
có. Tuy nhiên, điu này không đúng vi trưng
hp v sinh môi trưng do t l cơ s ca x lý
nưc thi ti các khu vc đô th  mc thp. Nhn
thy rng chi tiêu ca cp tnh và cung cp dch
v không th đánh giá đưc, so sánh gia nhng
đu tư d kin (đu tư đưc tính toán bình quân
hàng năm t 2012-2014) và nhng đu tư gn đây
(đu tư bình quân hàng năm t 2009-2011)
14
so
vi mc đu tư cn thit đã nhn mnh mt đim
là chi tiêu đã, đang và dưng như s không đ đ
đt đưc mc tiêu quc gia ti 2020.
14
Nhng đu tư gn đây không tính đn đóng góp h gia đình vì không có thông tin đưc kim đnh v cp đ đu tư này.
17 Service Delivery Assessment
Hình 2.1 Chi tiêu cn thit so vi chi tiêu d kin 2012-2014 (chi tiêu công), gi đnh chi tiêu (h
gia đình) và chi tiêu gn đây (2009-2011).
đầu tư hàng năm tính bằng triệu USD
Khác

cầu đầu tư
Đầu tư
dự kiến
Đầu tư
gần đây
Ngun: Xác đnh chi phí SDA
Bng 2.3 trình bày ưc lưng d toán b sung kinh
phí cn thit cho vn hành và bo dưng công
trình cp nưc và v sinh môi trưng. Nó cho thy
rng cn phi có 256 triu USD cho cp nưc và
176 triu USD cho v sinh môi trưng mỗi năm.
D kin là cn trên ¾ s đó cho các khu vc đô th
và có th có áp lc đi vi tài chính h gia đình khi
cn phi chi tiêu cho các loi phí và công trình v
sinh h gia đình. Điu này cũng có ý nói rng là
các nhà cung cp dch v cn phi to ra đưc thu
nhp đ hỗ tr cho nhng chi phí vn hành hàng
ngày ca h, chưa k ti nhu cu ca h trong vic
to ra đ thu nhp đ chun b thay th và m
rng đu tư.
Bng 2.3 Yêu cu vn hành và
bo dưng hàng năm
Tiểu ngành
O&M
US$ million/year
Cấp nước nông thôn 46
Cấp nước đô thị 210
Tổng số cấp nước 256
Vệ sinh môi trường nông thôn 52
Vệ sinh môi trường đô thị 124

chính sách chuyn dch sang phía thương mi hóa
vic cung cp dch v, mc dù còn có nhng khác
bit gia vic cung cp cho nưc sch và v sinh
môi trưng. Trong trưng hp cp nưc, Ngh
đnh 117 ban hành năm 2007 đưa ra nhng yêu
cu đi vi các nhà cung cp dch v công cng
trong vic thu hi hoàn toàn chi phí và hin nay
các cơ s cung cp dch v nưc sch cp tnh, v
mt nguyên tc, không còn nhn đưc tr cp t
phía y ban nhân dân tnh (PPC), mc dù h vn
đưc tip cn ti các khon vin tr vn cho đu
tư mi. Phn ln trong s này đưc các nhà tài tr
cp kinh phí nhng năm gn đây mc dù ý đnh
là đn mt lúc nào đó các cơ s cung cp dch
v cũng s tip cn ti ngun tài chính thương
mi. Ti nay, ch có rt ít cơ s làm đưc điu này,
nhưng có xu hưng là áp lc thc hin s gia tăng
khi hỗ tr bên ngoài chuyn t các khon vin tr
vn sang các khon vay mm, và t đó tin ti các
khon vay chu lãi sut thương mi.
15
Mt nhân t quan trng còn thiu đi vi vic
thương mi hóa cung cp dch v là vic đưa ra
nhng mc tiêu hot đng cho các cơ s cung
cp dch v và vic thc thi ca h bng mt bên
điu tit đc lp. Ti 2010, hu ht các công ty cp
nưc thi hi chi phí vn hành và bo dưng ca
h nhưng các khon kinh phí vn hành và bo
dưng thưng đưc đt  mc thp đn nỗi cht
lưng ca dch v phi chu nh hưng, góp phn

ADB (2010)
19 Service Delivery Assessment
h thng cng rãnh, làm cho các nhà cung cp
dch v ph thuc hoàn toàn vào tr cp chính
ph trong vic chi tr cho các chi phí vn hành cơ
bn ca h.
Vào thi đim son tho, U3SAP đang đi Th
tưng phê duyt. Đưc B Xây dng phát trin vi
hỗ tr ca Chương trình Nưc và V sinh ca Ngân
hàng th gii, U3SAP đã lp đưc mt chin lưc
cho tin trình ca tiu ngành da trên chính sách,
các khung pháp lý và th ch đưc sp xp hp lý
(xem Phn 10). Nu đưc thông qua và trin khai,
U3SAP có th s không ch to điu kin cho tăng
cưng đu tư mà còn ci thin mc đ bao ph,
các cp dch v và tính bn vng ca các dch v
v sinh môi trưng đôi th.
V thúc đy nưc sch, v sinh môi trưng và v
sinh cá nhân, sáng kin chính sách quan trng nht
trong nhng năm gn đây chính là vic khi đng
mt Chương trình mc tiêu quc gia (NTP) năm
1999. Giai đon 3 ca chương trình (NTP3) đưc
bt đu vào năm 2012 và s tip tc ti 2015. Phn
ln các hot đng ca chính ph và đu tư din ra
trong khuôn kh NTP đưc tài tr t gi kinh phí
ca nhiu nhà tài tr và bi các NGO có phm vi
hot đng trong khung NTP nhưng không cung
cp kinh phí trc tip cho chính ph. S chuyn
tip t NTP2 ti NTP3 cũng đã đánh du nhng
thay đi chính sách quan trng, trong đó có các

nhau và làm rõ các sp xp th ch.
2009 Đnh hưng Phát trin thoát nưc đô th và các khu công nghip ti 2025 và tm nhìn ti
2050 (bao gm các mc tiêu ca tiu ngành)
2011 D tho điu chnh Chin lưc quc gia v Nưc sch và V sinh môi trưng nông thôn,
hin đang đi đưc chính thc phê duyt
2012 D tho Chin lưc thng nht v v sinh môi trưng và K hoch hành đng, hin đang
đi đưc chính thc phê duyt.
2012 Khi đng NTP3 vi MOH đóng vai trò lãnh đo trong công tác thúc đy v sinh môi trưng.
Service Delivery Assessment 20
Quá trình gn đây đã đưa l trình thc hin cung
cp dch v vào trong bi cnh, sau đó có th s
xem xét chi tit bng cách s dng th đim SDA,
mt công c đánh giá mang li cái nhìn tng quát
v tin trình đi mi trong lch trình thc hin
cung cp dch v. Th đim đánh giá các khi căn
bn ca cung cp dch v, ln lưt là: 03 khi căn
bn liên quan ti cho phép thit lp dch v, 03
khi căn bn liên quan ti phát trin dch v và 03
khi căn bn liên quan ti duy trì bn vng dch
v. Mỗi khi căn bn đưc đánh giá bng nhng
ch s và đim t 1 đn 3
Phn 4 và 6 nêu bt tin đ và nhng thách thc
trong khuôn kh tiu ngành qua 03 lĩnh vc ch
đim: khung th ch, tài chính, giám sát và đánh
giá. Các th đim cho mỗi tiu ngành đưc tho
lun trong phn 7 và 10.
21 Service Delivery Assessment
4. Khung th ch
S phân cp đã thay đi vai trò ca các cơ quan
trung ương, và các cơ quan cp b hin tp trung

pháp nhân đc lp và nhiu trong s đó là các công
ty cp thoát nưc kt hp. Mc dù h chính thc là
các công ty đc lp, trên thc t h vn phi nm
dưi chính quyn UBND tnh, cơ quan kim soát
mc phí cũng như nhng quyt đnh đu tư và
b nhim cán b cp cao trong khi quyn s hu
tài sn hu hình không phi lúc nào cũng rõ ràng.
Mỗi cơ quan cung cp dch v vn hành trên cơ s
các đơn đt hàng dch v (trên thc t là các hp
đng) do chính quyn tnh ban hành.
Mt sáng kin chính sách quc gia có tác đng ti
mt lot các nhà cung cp dch v công cng bao
gmccdchvnưcđưccoil“cphnha”,
có nghĩa là chuyn đi các công ty thuc s hu
nhà nưc thành công ty trách nhim hu hn hoc
công ty c phn. Ti nay ch có 5 công ty đã đưc
c phn hóa và không còn thuc s hu nhà nưc.
C phn hóa đưc đưa ra thc hin mà không thit
lp nên nhng ch s hot đng đưc xác đnh rõ
ràng và có th kim chng, hoc có các quy đnh
thưng khích l đ ci thin mc đ bao ph và
cht lưng ca dch v cho tt c, do vy chưa thc
s đt đưc hiu qu cung cp dch v và ci thin
Nhng hành đng ưu tiêu cho khung th ch
• Chophpcccôngtynưcvvsinhmôitrưngcquyntchhotđngvtichnh
ln hơn, trong khuôn kh mt khung quy ch có hiu lc bao gm nhng mc tiêu hot
đng và quy đnh thưng, pht.
• PhêduytvtrinkhaiChinlưcthngnhtvvsinhmôitrưngvKhochhnh
đng, trong đó bao gm vic thit lp nên mt chương trình quc gia v v sinh môi trưng
cùng vi khung phi hp và th ch cho ngành

tương đi hn ch và hu như ch xoay quanh vic
x lý nhng đim tc nghn, chy tràn hoc sa
cha cng rãnh.
Thutng“vsinhmôitrưng”đưcdingiikhc
rng ti Vit Nam, bao gm không ch là qun lý
cht thi ca ngưi mà còn có nưc thi thương
mi, công nghip và nông nghip; qun lý cht
thi và kim soát ô nhim nói chung. Do đó, nhiu
b ngành và các cơ quan cp tnh đưc giao vai trò
đi vi mt mt nào đó ca v sinh môi trưng và
nhng cơ quan này có xu hưng phát trin chin
lưc và mc tiêu đc lp vi nhau mà không có cơ
quan  v trí đng đu chung cho toàn ngành. K c
trong lĩnh vc nưc thi đô th, s lãnh đo và phi
hp còn yu kém vi nhng d án đu tư (hu như
đưc các nhà tài tr cp kinh phí) đưc xây dng
như nhng sáng kin đc lp, không có chin lưc
hay chương trình quc gia. D tho U3SAP đ xut
gii quyt nhng hn ch này thông qua mt s
các bin pháp trong đó có vic thit lp mt Ban
điu phi quc gia cho v sinh môi trưng dưi
s lãnh đo ca MOC nhm ci thin s phi hp
trong chính ph và gia các cơ quan chính ph vi
các đi tác phát trin; và vic đưa ra mt chương
trình v sinh môi trưng đô th quc gia đ cung
cp mt khung toàn din cho công tác đu tư ca
chính ph và t bên ngoài
17
.
Khu vc tư nhân đóng vai trò ngày càng ln ti

trong NTP3 thông qua Cc Qun lý môi trưng
y t Vit nam (VIHEMA). B Giáo dc và Đào to
(MOET) chu trách nhim cung cp cơ s cp nưc,
v sinh môi trưng và v sinh cá nhân (WASH) cho
trưng hc và thúc đy v sinh cá nhân. Ti cp
tnh, các hot đng NTP3 do pCERWASS giám
sát, vi Phòng Y t qun lý thúc đy v sinh môi
trưng thông qua Trung tâm y t d phòng cp
tnh (pCPM).
Ti đa phương, các cơ quan đoàn th bao gm Hi
ph n thc hin hot đng huy đng và phi hp
s tham gia ca cng đng trong tài tr kinh phí,
16
ADB (2010)
17
MOC (2012)
23 Service Delivery Assessment
xây dng và qun lý các công trình v sinh. Ngân
hàng chính sách xã hi Vit Nam (VBSP) cũng là
mt nhân t hot đng quan trng, cung cp các
khon vay đưc tr cp cho v sinh môi trưng và
nhng khon vay không đưc tr cp cho nưc
sch ti các vùng nông thôn.
Tính bn vng ca nhiu công trình cp nưc sch
nông thôn, đc bit là nhng công trình nh đưc
khng đnh là ph thuc vào s qun lý ca cng
đng. Điu này thưng chng minh là thiu hiu
qu, dù không có thông tin chi tit, đáng tin cy
v kt qu vn hành và bo dưng do s yu kém
trong h thng giám sát ngành. Quyn s hu đi

các công trình do ADB hỗ tr trin khai ti 6 tnh
min Trung. Trong khi đó, các công ty c phn
đưc thành lp thí đim trong D án Nưc sch
và V sinh môi trưng nông thôn Đng bng sông
Hng do WB tài tr. Đã thành lp đưc 4 công ty
trong đó chính ph gi 82% c phn và s còn li
là do các khách hàng s hu. Mt cuc rà soát toàn
din v hot đng ca các mô hình qun lý vn
hành gn đây có th cung cp nhng ý kin có giá
tr đ dn đưng cho vic phát trin các chin lưc
ci thin công tác qun lý và tính bn vng ca các
công trình cp nưc nông thôn. Trên toàn quc,
các t chc khu vc tư nhân hot đng trong th
trưng nông thôn thưng là các công ty c rt nh,
nh và va, t các nhà vn hành đơn l ca nhng
công trình c nh ti nhng công ty loi công ích
cung cp nưc máy. Nhiu trong s này xut hin
mt cách không chính thc và c mc phí và tiêu
chun cht lưng đu không đưc quy đnh.
Service Delivery Assessment 24
Hình 4.1 Cung cp dch v nưc và v sinh môi trưng ti Vit Nam: mt tóm tt tng quan v th
ch (qun lý nhà nưc nhìn chung)
Water Supply and Sanitation in Vietnam
18
THÚC ĐẨY VỆ SINH MÔI
TRƯỜNG VÀ VỆ SINH
CÁ NHÂN NÔNG THÔN
CẤP NƯỚC ĐÔ THỊ
VỆ SINH MÔI TRƯỜNG
ĐÔ THỊ (NƯỚC THẢI)

ht các khon đu tư trong thp k va qua đưc
cp kinh phí bi các nhà tài tr và cung cp thông
qua các d án  mt s đa phương đưc la chn
nhưng thoát nưc thi phn ln vn chưa phát
trin trên toàn quc. Thay vào đó, hu ht các h
gia đình s dng nhng công trình ti chỗ xây
dng bng tin túi ca h. Như đi vi cp nưc
đô th, ngành này cũng không có k hoch đu
tư nhưng đã có đ xut xây dng mt k hoch
trong khuôn kh U3SAP năm 2013, hin đang đi
đưc phê duyt. Ngoài ra, ADB đã đ ngh hỗ tr
mt chương trình đu tư tr giá 1 t USD cho thoát
nưc đô th, điu này có th s to ra tác đng ln
ti nhng thành ph đưc la chn khi đu tư
đưc tin hành.
Do Vit Nam đã tr thành mt quc gia có mc thu
nhp trung bình, bn cht đu tư ca nhà tài tr
đang thay đi và mt s nhà tài tr Châu Âu có th
s rút đi trưc 2015. Hỗ tr phát trin chính thc
(ODA) s không có sn nhiu như trưc và s đưc
cơ cu khác đi, vi mc đ vin tr tài chính và các
khon vay ưu đãi thp hơn.
Chính ph Vit Nam đang tìm kim thêm đu tư
t khu vc tư nhân cho cp nưc và v sinh môi
trưng c  đô th và nông thôn. Cn phi có mt
môi trưng thun li hơn, đc bit là đi vi quy
đnh v các loi phí và môi trưng đu tư tt hơn
cho ngành đ có th tr vng và thu hút các nhà
đu tư, các nhà hot đng quy mô ln. Ti nay, mt
s ít các đơn v cung cp dch v công ích đã có th