

Có lẽ trong những năm gần đây, môn Lịch sử là môn học gây xôn xao dư
luận xã hội nhiều nhất, bởi đơn giản điểm thi môn Lịch sử trong các kì thi Tốt
nghiệp THPT (nếu được chọn thi) hay thi Đại học và Cao đẳng thường rất thấp,
thậm chí có hàng ngàn “sĩ tử” thi Đại học, Cao đẳng có điểm thi môn Lịch sử là
con số “không”. Không những thế, khi được hỏi đa số học sinh đều “sợ” môn
Lịch sử. Chính vì tâm lí “sợ” môn Lịch sử làm cho các em cảm thấy chán nản,
không muốn học, hoặc nếu học chỉ là học đối phó, “học vẹt”, kiến thức không
thể khắc sâu hoặc “học xong lại trả cho thầy”. Cứ như thế, tâm lí đó theo các em
đến hết lớp 12. Kết quả là điểm thi qua các kì thi của môn Lịch sử thường rất
thấp.
Vậy làm thế nào để các em không còn “sợ” môn Lịch sử, thích môn Lịch
sử hơn, qua đó nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử? Đó là vấn đề
không chỉ là của người thầy, người trò mà còn là vấn đề của toàn ngành và toàn
xã hội.
Đó chính là lí do, trong những năm gần đây, Bộ GD-ĐT đã kêu gọi đổi
mới và đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường. Tầm quan
trong của việc đổi mới phương pháp được ngành giáo dục chính thức đưa vào
nội dung nhiệm vụ năm học của các nhà trường phổ thông. Chủ trương đó được
sự hưởng ứng rộng khắp trong đội ngũ nhà giáo với các hình thức phong phú và
đa dạng.
Chủ trương của Bộ GD-ĐT đã được Sở GD-ĐT quán triệt từng năm học,
đến từng đơn vị giáo dục và đặc biệt trong hè năm học 2007-2008 đã tổ chức
triển khai tập huấn cho đội ngũ giáo viên cốt cán về các phương pháp và kĩ thuật
dạy học tích cực như: Sơ đồ tư duy, khăn phủ bàn, theo góc, theo dự án, hợp
đồng, KWL…
Sau thời gian nghiên cứu và ứng dụng vào dạy học thực tiễn trong nhà
trường THPT, tôi thấy một số kĩ thuật và phương pháp dạy học tích cực có thể
1
phát huy được tính tích cực, hứng thú và tự học của học sinh. Một trong số đó là

chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển các năng lực cá nhân, tính năng
động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa,
xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học
lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Theo Tony Buzan, người đầu tiên tìm hiểu và sáng tạo ra bản đồ tư duy thì:
“Bản đồ tư duy là một hình thức ghi chép sử dụng màu sắc và hình ảnh để mở
rộng và đào sâu các ý tưởng. Ở giữa bản đồ là một ý tưởng hay một hình ảnh
trung tâm. Ý tưởng hay hình ảnh trung tâm này sẽ được phát triển bằng các
nhánh tượng trưng cho các ý chính và đều được nối với các ý trung tâm. Với
phương thức tiến dần từ trung tâm ra xung quanh, bản đồ tư duy khiến tư duy
con người cũng phải hoạt động tương tự. Từ đó các ý tưởng của con người sẽ
phát triển”.
Sơ đồ tư duy nói chung và Sơ đồ 5W1H nói riêng là một hình thức ghi
chép theo mạch tư duy của mỗi người nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý
tưởng, hệ thống hóa một chủ đề hay một mạch kiến thức, bằng cách kết hợp
việc sử dụng đồng thời hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết với sự tư duy tích
cực.
Như vậy, việc sử dụng Sơ đồ 5W1H là một trong những biênh pháp cụ thể
để đổi mới phương pháp dạy học “lấy học sinh làm trung tâm”.
 !"#"$%&'(
)*+, /
Đề tài nghiên cứu nhằm tìm đến những nội dung bài học phù hợp với sơ
đồ và có thể mang lại hiểu quả cao nhất trong quá trình dạy học. Qua đó góp
phần nâng cao hiệu quả dạy và học. Nhất là trong bối cảnh, nhà trường đang còn
thiếu thốn rất nhiều phương tiện, thiết bị dạy học.
-012*, /
Để đạt được hiệu quả, giáo viên phải thực hiện được các nhiệm vụ như
sau:
3
- Nhiệm vụ 1: Khảo sát về nhận thức và khả năng sử dụng Sơ đồ 5W1H của học

Sau khi học xong bài số 3, tôi yêu cầu học sinh trình bày sản phẩm của
mình thì hầu hết các em chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra.
Vậy trước tình hình đó, để các em học sinh được làm quên với kĩ thuật dạy
học mới ngay từ đầu cấp học và góp phần tăng hứng thú học tập bộ môn Lịch sử
ở trường THPT nói chung và trường THPT Phan Bội Châu nói riêng tôi đã mạnh
dạn áp dụng các giải pháp như dưới đây.
?B#=D*,@,-A-=@=
?@E-0=@=,
F Giáo viên có thể áp dụng đề tài này trong các bước khác nhau và ở
những dạng nội dung bài học khác nhau: có thể sử dụng để kiểm tra bài cũ, dạy
bài mới và củng cố kiến thức và giao bài tập về nhà; giáo viên cũng có thể sử
dụng đề tài ở những dạng nội dung bài học khác nhau, như:diễn biến của chiến
tranh, các cuộc cách mạng dân chủ tư sản, các cuộc phát kiến Địa lí…
FGiáo viến có thể sử dụngSơ đồ 5W1H theo nhiều cách khác nhau:
+ Yêu cầu học sinh về nhà học bài cũ bằng cách vẽ Sơ đồ 5W1H, theo các
gợi ý sau đó kiểm tra bài cũ bằng sơ đồ.
+ Sử dụng Sơ đồ 5W1H để khai thác trực tiếp nội dung bài học ở trên lớp.
+ Dùng Sơ đồ 5W1H để minh họa cho nội dung.
+ Sử dụng Sơ đồ 5W1H với mục đích củng cố kiến thức.
- Có thể tóm tắt một số bước dạy học trên lớp với Sơ đồ 5W1H:
Bước 1: Học sinh lập Sơ đồ 5W1H theo gợi ý của giáo viên.
Bước 2: Học sinh hoặc đại diện của các nhóm học sinh lên báo cáo,
thuyết minh về Sơ đồ 5W1H mà nhóm mình đã thiết lập.
Bước 3: Học sinh thảo luận, bổ sung để hoàn thành Sơ đồ 5W1H về
kiến thức của bài học đó. Giáo viên sẽ là người cố vấn, là trọng tài giúp học sinh
hoàn chỉnh sơ đồ tư, từ đó dẫn dắt đến kiến thức của bài học.
5
Bước 4: Củng cố kiến thức bằng một Sơ đồ 5W1H mà giáo viên đã
chuẩn bị sẵn hoặc một Sơ đồ 5W1H mà cả lớp đã tham gia chỉnh sửa hoàn chỉnh,
cho học sinh lên trình bày, thuyết minh về kiến thức đó.

Cách 3: Sau khi dạy xong bài, giáo viên ra bài tập về nhà yêu cầu vẽ Sơ
đồ 5W1H theo 6 câu hỏi như trên và tiết sau, kiểm tra bài cũ bằng các sơ đồ của
học sinh.
EB@G=@M-75
Đối với dạng bài về các cuộc phát kiến địa lí, trong chương trình Lịch sử
lớp 10 chỉ có bài duy nhất có nội dung này là “Bài số 11- Tây Âu thời hậu kì
trung đại”. Khi dạy bài này, GV khai thác Sơ đồ 5W1H theo các cách như sau:
Cách 1: Hướng dẫn cho học sinh về nhà vẽ sẵn Sơ đồ 5W1H để trả lời các
câu hỏi như sau: Tại sao thự hiện các cuộc phát kiến địa lí? Các cuộc phát kiến
diễn ra ở đâu ? Bắt đầu từ khi nào? Ai là người thực hiện các cuộc phát kiến?
Các cuộc phát kiến diễn ra như thế nào? Các cuộc phát kiến để lại hệ quả gì ?
K"**L
7
Trong quá trình dạy bài mới, GV có thể chia lớp hoạt động theo nhóm,
thảo luận và hoàn thành sơ đồ chung, sau đó dán (hoặc chiếu) sơ đồ của nhóm,
yêu cầu đại diện nhóm lên trình bày; các nhóm có thể thảo luận bổ sung.
Cuối cùng giáo viên dán (hoặc chiếu) sơ đồ đã chuẩn bị trước để củng cố
kiến thức học sinh.
Cách 2: Sau khi dạy xong bài, giáo viên củng cố bài học bằng 1 sơ đồ đã
chuẩn bị trước để trả lời 6 câu hỏi như trên.
Cách 3: Sau khi dạy xong bài, giáo viên ra bài tập về nhà yêu cầu vẽ sơ đồ
5W1H theo 6 câu hỏi như trên và tiết sau, kiểm tra bài cũ bằng các sơ đồ của học
sinh.
B@G-C5N@G@1>,DOP;A
Đối với dạng nội dung bài dạy này, trong chương trình Lịch sử lớp 10 thì
tương đối nhiều và nhìn chung tất cảc các nội dung như trên đều có thể thực hiện
được bằng Sơ đồ 5W1H và tương đối hiệu quả.
Khi dạy về dạng bài này giáo viên định hướng cho các em học sinh về 6
câu hỏi cần phải trả lời đó là: Tại sao cách mạng bùng nổ? Cuộc cách mạng bắt
đầu từ đâu? Cuộc cách mạng bùng nổ khi nào? Ai là người lãnh đạo? Cuộc

D* Khi dạy bài 37- Mác và Ăng-ghen. Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội
khoa học, giáo viên có thể sử dụng sơ đồ 5W1H tương tự như tìm hiểu về cuộc
cách mạng tư sản:
Cách 1: Yêu cầu học sinh hoạt động và vẽ Sơ đồ 5W1H trả lời cho các
câu hỏi:Tại sao tổ chức Đồng minh những người Cộng sản được thành lập?
Thành lập ở đâu? Thành lập khi nào? Ai là người chủ trương thành lập? Hoạt
động như thế nào? Sự thành lập và hoạt động của tôt chức có vai trò, ý nghĩa
gì?
10
Cách 2: Sau khi dạy xong bài, giáo viên củng cố bài học bằng 1 sơ đồ đã
chuẩn bị trước để trả lời 6 câu hỏi như trên.
Cách 3: Sau khi dạy xong bài, giáo viên ra bài tập về nhà yêu cầu vẽ Sơ
đồ 5W1H theo 6 câu hỏi như trên và tiết sau, kiểm tra bài cũ bằng các sơ đồ của
học sinh.
e/ Một số nội dung khác
Ngoài các nội dung đã trình bày ở trên, trong quá trình dạy môn Lịch sử
thế giới lớp 10, giáo viên cũng có thể sử dụng Sơ đồ này để khai thác một số nội
dung khác, như: tìm hiểu về về một nhân vật, sự kiện lịch sử hoặc một thành tựu
nào đó… Tuy nhiên với những nội dung này, chủ yếu là giáo viên chỉ yêu cầu
học sinh về nhà tìm hiểu theo sơ đồ dưới dạng bài tập về nhà.
D* Trước khi dạy bài 5- Trung Quốc thời phong kiến, giáo viên có thể
ra bài tập về nhà cho học sinh tìm hiểu về Lăng mộ Tần Thủy Hoàng theo Sơ đồ
5W1H theo các câu hỏi: Tại sao được xây dựng? Được xây dựng khi nào? Ở
đâu? Ai là người chủ trương xây dựng? Được xây dựng như thế nào? Lăng mộ
được xây dựng có ý nghĩa gì đối với Lịch sử Trung Quốc?
##!&%&$
 RHA+>+;<
RHA,
Qua sử dụng Sơ đồ 5W1H trong dạy học lịch sử ở trường THPT nói
chung và lịch sử thế giới lớp 10 nói riêng, tôi nhận thấy tiết học đạt hiệu quả cao

IS=
6-
:
T:
E6-
UVFV+ WVFXU+ ?VFYU+ 3VF9U+ VVFU+ Z[?+
TI
I
\
TI
I
\
TI
I
\
TI
I
\
TI
I
\
TI
I
\
V]
1 39 0 0 1 2.6 11 28.2 13 33.3 14 35.9 12 30.8
 3W V V 3 X W W3 W XU V V 3V X
V]9
1 41 1 2.4 9 22 12 29.3 15 36.6 4 9.8 22 53.7
 3W  W  UW 3 3? U 9W 3 X 9 Y9U

thể thiết kế Sơ đồ 5W1H trên giấy khổ lớn hoặc trình bày trực tiếp trên bảng
hoặc soạn giảng trên Powerpoint hoặc sử dụng máy chiếu đa vật thể hoặc cũng
có thể thiết kế trên phần mềm Sơ đồ tư duy (với trường có điều kiện cơ sở vật
chất tốt).
3R-,7
- Đối với GVBM, cần mạnh dạn đổi mới phương pháp, không ngừng
nghiên cứu và tự học những phương pháp, kĩ thuật dạy học mới.
- Các tổ chuyên môn đẩy mạnh triển khai sinh hoạt chuyên đề về đổi mới
phương pháp và sử dụng Sơ đồ tư duy nói chung và Kĩ thuật Sơ đồ 5W1H nói
riêng
- Nhà trường tạo điều kiện hết sức và khuyến khích giáo viên đổi mới
phương và chú trọng vào Sơ đồ tư duy nói chung và Sơ đồ 5W1H nói riêng
- Sở GD-ĐT tăng cường triển khai chủ trương đổi mới dạy học và phổ
biến những gương tốt về đổi mới phương pháp
R(I&e
Sử dụng thành thạo và hiệu quả Sơ đồ tư duy nói chung và Sơ đồ 5W1H
nói riêng trong dạy học Lịch sử sẽ mang lại nhiều kết quả tốt và đáng khích lệ
trong phương thức học tập của học sinh và phương pháp giảng dạy của giáo
viên.
Học sinh sẽ có học được phương pháp học tập đúng đắn, hiệu quả và
tăng tính chủ động, sáng tạo, phát triển tư duy. Giáo viên sẽ tiết kiệm được thời
15
gian, tăng sự linh hoạt trong bài giảng, và quan trọng nhất sẽ giúp học sinh nắm
được kiến thức thông qua một “sơ đồ” thể hiện các liên kết chặt chẽ của tri thức.
Sử dụng Sơ đồ 5W1H trong dạy học lịch sử bước đầu tạo một không khí
sôi nổi, hào hứng của cả thầy và trò trong các hoạt động dạy học của nhà trường,
là một trong những nội dung quan trọng của phong trào thi đua “Xây dựng
trường học thân thiện, học sinh tích cực” mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đang đẩy
mạnh triển khai.
Việc vận dụng Sơ đồ 5W1H trong dạy học lịch sử ở trường THPT sẽ dần