HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
ĐOÀN THỊ HƢƠNG
QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG
CỦA XỨ ỦY NAM BỘ VÀ TRUNG ƢƠNG CỤC
MIỀN NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1954
Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số: 60 22 56 01
LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS,TS TRỊNH NHU
HÀ NỘI - 2014
1
1.2. Thành lập Xứ ủy chính thức, lãnh đạo nhân dân Nam Bộ kháng
chiến kiến quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế (1947-1951)
42
Chƣơng 2: TRUNG ƢƠNG CỤC MIỀN NAM THÀNH LẬP, LÃNH ĐẠO
KHÁNG CHIẾN Ở NAM BỘ ĐI ĐẾN THÁNG LỢI (1951-1954)
71
2.1. Thành lập Trung ƣơng Cục miền Nam, lãnh đạo đẩy mạnh kháng
chiến trong giai đoạn giữ vững, phát triển thế tiến công (1951-1953)
71
2.2. Trung ƣơng Cục miền Nam lãnh đạo phối hợp đấu tranh đƣa
cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi, chuyển
hƣớng phong trào cách mạng Nam Bộ sau Hiệp định Giơnevơ
(1953-1954)
100
Chƣơng 3: NHẬN XÉT, KINH NGHIỆM
116
3.1. Nhận xét
116
3.2. Một số kinh nghiệm
137
KẾT LUẬN
148
DANH MỤC CÔNG TRÌNH TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN
ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
151
TÀI LIỆU THAM KHẢO
152
thắng lợi vẻ vang. Lãnh đạo kháng chiến trong điều kiện ở xa Trung ƣơng, Xứ
uỷ Nam Bộ rồi Trung ƣơng Cục miền Nam đã quán triệt chủ trƣơng, đƣờng lối
chung của Trung ƣơng Đảng, đồng thời có những sáng tạo quan trọng, nhất là
trong xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất, trong vận động đồng bào các tôn
4
giáo tham gia kháng chiến, thực hiện chính sách ruộng đất, trong thực hiện
nghĩa vụ quốc tế giúp phong trào kháng chiến của nhân dân Campuchia.
Sự hoạt động có hiệu quả của mô hình tổ chức Xứ uỷ Nam Bộ và Trung
ƣơng Cục miền Nam mỗi giai đoạn thực hiện nhiệm vụ lãnh đạo kháng chiến
chống thực dân Pháp xâm lƣợc (1945-1954) là một trong những cở sở để Trung
ƣơng Đảng thành lập và xây dựng cấp uỷ, bộ máy tổ chức của cơ quan lãnh đạo
cao nhất của Đảng ở miền Nam thời kỳ kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm
lƣợc.
Vai trò của Xứ ủy Nam Bộ và Trung ƣơng Cục miền Nam trong cuộc
kháng chiến chống thực dân Pháp rất to lớn, mô hình tổ chức và hoạt động của
hai cơ quan lãnh đạo này chứa đựng nhiều sáng tạo độc đáo trong công tác xây
dựng Đảng trên cơ sở tuân thủ nguyên tắc xây dựng Đảng của chủ nghĩa
Lênin, phù hợp với đặc điểm Việt Nam. Tuy nhiên, đến nay, chƣa có công
trình nào tập trung nghiên cứu về hai cơ quan lãnh đạo này. Trong nguyên tắc
tổ chức tập trung dân chủ của chính đảng vô sản cũng nhƣ trong hoạt động
thực tiễn, các cấp ủy Đảng, nhất là cơ quan lãnh đạo cấp cao của Đảng đóng
vai trò đặc trƣng cho hoạt động, cho năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của
Đảng. Điều đó cho thấy, chỉ khi nghiên cứu một cách thấu đáo về các cơ quan
lãnh đạo, đặc biệt các cơ quan lãnh đạo cấp cao của Đảng trên các phƣơng diện
tổ chức, hoạt động, những sáng tạo, thành tựu và hạn chế mới có thể nhận
thức một cách toàn diện, đúng đắn và sâu sắc về tiến trình cách mạng Việt
- Làm rõ vai trò của Xứ uỷ Nam Bộ và Trung ƣơng Cục miền Nam trong
lãnh đạo chiến tranh cách mạng chống thực dân Pháp xâm lƣợc trên địa bàn
đƣợc phân công phụ trách.
- Phân tích một cách khoa học những đặc điểm, ƣu điểm và hạn chế của
quá trình xây dựng Xứ uỷ Nam Bộ và Trung ƣơng Cục miền Nam trong cuộc
kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lƣợc (1945-1954); đúc kết những kinh
nghiệm có ý nghĩa lý luận và thực tiễn.
6
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận án nghiên cứu sự chỉ đạo của Trung ƣơng Đảng về xây dựng Xứ
uỷ Nam Bộ, Trung ƣơng Cục miền Nam; cơ cấu tổ chức, bộ máy và hoạt
động của Xứ uỷ Nam Bộ rồi Trung ƣơng Cục miền Nam trong quá trình lãnh
đạo công cuộc kháng chiến, kiến quốc ở Nam Bộ và thực hiện nhiệm vụ quốc
tế đối với cách mạng Campuchia.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi nội dung: Nội dung xây dựng tổ chức , bộ máy và hoạt động
của Xứ ủy Nam Bộ, Trung ƣơng Cục miền Nam rất phong phú, Luận án tập
trung nghiên cứu quá trình xác lập, biến đổi về cơ cấu tổ chức, bộ máy, nhân
sự chủ chốt; hoạt động lãnh đạo của Xứ ủy Nam Bộ, Trung ƣơng Cục miền
Nam trên các phƣơng diện: phát động và điều hành phong trào kháng chiến,
lãnh đạo xây dựng lực lƣợng vũ trang, mặt trận dân tộc thống nhất, chính
quyền, tổ chức nền kinh tế và văn hóa kháng chiến, chỉ đạo nhiệm vụ xây
dựng Đảng và lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ giúp đỡ phong trào kháng chiến
của nhân dân Campuchia. .
- Phạm vi thời gian: Luận án nghiên cứu trong thời gian từ năm 1945
lịch sử có liên quan đến đề tài luận án.
- Các công trình nghiên cứu, các chuyên khảo của các tác giả trong và
ngoài nƣớc có liên quan đến tổ chức và lãnh đạo phong trào cách mạng của
Xứ uỷ Nam Bộ, Trung ƣơng Cục miền Nam thời kỳ 1945 - 1954; các kỷ yếu
hội thảo khoa học, các bài viết có liên quan đến đề tài luận án, đăng tải trên
Tạp chí Lịch sử Đảng, Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, Tạp chí Lịch sử quân sự
Việt Nam và các tạp chí khác.
- Các tƣ liệu, tài liệu của đối phƣơng về Xứ ủy Nam Bộ, Trung ƣơng
Cục miền Nam thời kỳ kháng chiến chống Pháp đƣợc thậm định và chắt lọc
kỹ khi sử dụng.
8
4.3. Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng các phƣơng pháp lịch sử, lôgíc, thống kê, so sánh; chú
trọng áp dụng các phƣơng pháp phê phán sử liệu và phƣơng pháp nghiên cứu
đặc thù của khoa học Lịch sử Đảng là lấy các văn bản nghị quyết, chỉ thị gốc
của Đảng làm cơ sở đối chiếu với sự kiện, nhân vật lịch sử trong thực tiễn để
phân tích, đánh giá, qua đó, tái hiện quá trình xây dựng tổ chức và hoạt động
của Xứ uỷ Nam Bộ, Trung ƣơng Cục miền Nam từ năm 1945 đến 1954.
5. Đóng góp của luận án
5.1. Về tư liệu: Sƣu tầm, tập hợp, thẩm định khối tƣ liệu, tài liệu, nhất
là những tƣ liệu gốc thuộc lĩnh vực công tác xây dựng cơ quan lãnh đạo các
cấp của Đảng thời kỳ 1945 - 1954, trong đó có những sử liệu mới .
5.2. Về nội dung: Kết quả nghiên cứu của luận án giúp ngƣời đọc hiểu
rõ hơn những sáng tạo của Đảng trong lãnh đạo cách mạng; vị trí quan trọng
của nhiệm vụ xây dựng cơ quan lãnh đạo của Đảng các cấp đối với sự vững
mạnh của Đảng và sự phát triển của cách mạng Việt Nam; góp phần vào việc
Cục miền thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lƣợc.
Lịch sử biên niên Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền Nam (1954-
1975) [ 233] (tái bản có sửa chữa, bổ sung năm 2008) do GS,TS Trịnh Nhu chủ
biên, đã tái hiện những sự kiện lịch sử về tổ chức và hoạt động của Xứ ủy Nam
Bộ và Trung ƣơng Cục miền Nam thời kỳ 1954 -1975, trong đó có nội dung về
hoạt động và sự kết thúc nhiệm vụ của Trung ƣơng Cục miền Nam năm 1954.
Cuốn sách cũng trình bày sự lãnh đạo của Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng, của
Bộ chính trị và Ban Bí thƣ đối với Trung ƣơng Cục miền Nam với cách mạng
miền Nam trong thời kỳ chuyển quân tập kết cũng nhƣ những chỉ đạo kết thúc
nhiệm vụ của tổ chức này.
Công trình Các Đại hội đại biểu toàn quốc và hội nghị Ban Chấp hành
Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (1930-2006) [126] do PGS, TS Nguyễn
10
Trọng Phúc chủ biên, phản ánh một số khía cạnh công tác xây dựng Đảng ở Nam
Bộ về tổ chức, chính trị, tƣ tƣởng.
Tổng kết cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp - Thắng lợi và Bài học
[36] của Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị đã tổng kết
những thắng lợi của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta qua các giai đoạn của cuộc
kháng chiến chống Pháp 1945- 1954, trong đó có một số bài học, kinh nghiệm
xây dựng các cấp ủy Đảng nói chung và cấp bộ Đảng ở Nam Bộ.
Bộ sách Lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược 1945-
1954, gồm 2 tập, [236; 237;] trình bày ở mức độ nhất định vai trò của cấp ủy
Đảng ở Nam Bộ trong lãnh đạo thực hiện đƣờng lối kháng chiến của Đảng.
1.2. Sách chuyên khảo, lịch sử Đảng bộ và lịch sử chiến tranh cách
mạng các khu, tỉnh tại miền Nam có liên quan đến hoạt động của Xứ ủy Nam
Bộ và Trung ƣơng Cục miền Nam
bản bộ sách Lịch sử Nam Bộ kháng chiến [ 92; 93; 94], trong tập I Lịch sử Nam
Bộ kháng chiến 1945-1954 [92], Biên niên sự kiện Nam Bộ kháng chiến 1945-
1975 [93] đã trình bày một số sự kiện liên quan đến sự chỉ đạo của Xứ ủy Nam
Bộ, Trung ƣơng Cục miền Nam trên một số lĩnh vực cụ thể về xây dựng lực
lƣợng vũ trang, xây dựng mặt trận đoàn kết dân tộc kháng chiến…
Đó là một thuận lợi cho tác giả luận án trong việc tìm hiểu, nghiên cứu
công tác xây dựng đảng ở Nam Bộ. Tuy nhiên, trong các tác phẩm này, công tác
xây dựng tổ chức Đảng cấp Xứ ủy và Trung ƣơng Cục chỉ đƣợc đề cập đến một
cách hạn chế, thƣờng chìm vào bối cảnh kháng chiến và thiên về trình bày sự lãnh
đạo của Đảng bộ các địa phƣơng đối với nhiệm vụ kháng chiến.
1.3. Một số công trình lịch sử đoàn thể, ban, ngành có liên quan đến tổ
chức và hoạt động của Xứ ủy Nam Bộ và Trung ƣơng cục miền Nam
Khoảng 10 năm gần đây, các Ban Đảng thuộc Trung ƣơng bắt đầu tổng kết
và biên soạn lịch sử. Một số công trình chú ý nêu lên khía cạnh liên quan đến đề
tài.
Trung tâm nghiên cứu tổ chức - Ban Tổ chức Trung ƣơng xuất bản cuốn
Lịch sử công tác tổ chức của Đảng Cộng sản Việt Nam (1930-2000) [143], trong
12
đó, vấn đề tổ chức Đảng tại miền Nam, bao gồm cả các cơ quan lãnh đạo của
Đảng ở Nam Bộ thời kỳ 1945-1954 đƣợc đề cập ít nhiều.
Các cuốn Sơ thảo lược sử công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam
1930-2000 [44]; Lịch sử biên niên công tác tư tưởng- văn hóa của Đảng Cộng
sản Việt Nam (1925-1954) [104] phản ánh công tác tƣ tƣởng của Đảng ở Nam Bộ
trong kháng chiến chống Pháp hƣớng trọng tâm vào quán triệt về đƣờng lối kháng
chiến toàn dân, toàn diện, dựa vào sức mình là chính và định hƣớng đấu tranh đòi
địch thi hành Hiệp định Giơnevơ.
chú trọng tổ chức các hội nghị, hội thảo lớn và xuất bản kỷ yếu, hoặc tập hợp hồi
ký của các của các nhân chứng lịch sử về các tổ chức, đơn vị trong các thời kỳ
cách mạng là một nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu của đề
tài.
Đó là cuốn sách Ban Tổ chức Trung ương Cục miền Nam thời kháng chiến
chống Pháp [54] tập hợp hồi ký của nhiều tác giả từng tham gia công tác ở các cơ
quan Xứ ủy Nam Bộ, Trung ƣơng Cục miền Nam. Gần đây nhất, tập Hồi ký về
Khu di tích căn cứ Xứ ủy Nam Bộ tại Đồng Tháp Mười [88] đƣợc Tỉnh ủy Đồng
Tháp xây dựng, các nhân chứng lịch sử đã cung cấp thêm một số thông tin, hoạt
động của các đồng chí lãnh đạo và tập thể Xứ ủy Nam Bộ, chủ trƣơng xây dựng
vùng giải phóng trong khu căn cứ Đồng Tháp Mƣời khi Xứ ủy và các cơ quan
lãnh đạo, chỉ huy kháng chiến đóng tại đây.
Các bài nói, bài viết, hồi ký, biên bản tọa đàm về lịch sử Đảng của các đồng
chí đã từng là cán bộ các cơ quan lãnh đạo của Đảng tại miền Nam nhƣ Nguyễn
Văn Linh, Phạm Văn Xô, Võ Văn Kiệt, Trần Văn Trà, Võ Chí Công, Lê Toàn
Thƣ, Phan Triêm, Trần Quang Lê [89; 90] do Viện Lịch sử Đảng và các nhà khoa
học chuyên nghiên cứu về các lãnh tụ của Đảng sƣ tầm, thầm định, càng làm rõ
thêm một số vấn đề xung quanh nhân sự và bộ máy Xứ ủy, Trung ƣơng Cục miền
Nam.
1.5. Bài viết trên tạp chí chuyên ngành và công trình nghiên cứu
chuyên sâu về công tác xây dựng Đảng ở Nam Bộ giai đoạn 1945-1954
14
Trên tạp chí chuyên ngành Lịch sử Đảng những năm gần đây xuất hiện một
số bài nghiên cứu đề cập ở những mức độ khác nhau về những vấn đề thuộc lĩnh
vực xây dựng Đảng liên quan đến đề tài. Điển hình là các viết của GS, TS Trịnh
Nhu “Xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam về tổ chức trong tiến trình đấu tranh
liệu về chính sách đàn áp của Pháp đối với phong trào và cơ quan lãnh đạo
kháng chiến ở Nam Bộ, một số văn bản liên quan đến việc vận động, tổ chức
nhân dân tham gia kháng chiến mà đối phƣơng thu đƣợc Tuy nhiên, các tác
phẩm này chứa đựng nhiều tƣ liệu cùng những đánh giá, phản ánh sai lệch hiện
thực lịch sử.
Một số công trình của các nhà nghiên cứu, nhà sử học trên thế giới nhƣ:
Archimedes L.A .Patti với Why Vietnam? Tại sao Việt Nam? [118]; Furuta
Motoo, Việt Nam trong lịch sử thế giới [108], khi nghiên cứu về phong trào
cộng sản ở Việt Nam, những nhà cách mạng Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt
Nam, có đề cập và đƣa ra những quan điểm nhìn nhận, đánh giá về hệ thống tổ
chức, về các cơ quan lãnh đạo cấp Trung ƣơng và xứ uỷ của Đảng cộng sản Việt
Nam thời kỳ 1945 - 1954.
Nhìn chung, các tác giả đánh giá cao tính chặt chẽ về vai trò, về mặt tổ
chức của Đảng cộng sản Việt Nam. Tuy nhiên, các tác giả nêu trên không đi sâu
khảo cứu về hệ thống tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam nói chung cũng nhƣ về
cấp Trung ƣơng, xứ uỷ ở Nam Bộ.
Mặt khác, do lập trƣờng, quan điểm, do phƣơng pháp nghiên cứu, không
tìm hiểu thấu đáo về hệ thống tổ chức Đảng và hoạt động của nó, nên có những
tác giả đƣa ra những nhận định sai lệch với thực tiễn lịch sử. Tƣớng Yves Gras
lại đồng nhất Đảng Cộng sản Đông Dƣơng với Việt Minh, cho rằng tổ chức Việt
Minh cũng là tổ chức Đảng [240]. Nhà nghiên cứu Stein Tonesson nhận định,
các tổ chức Đảng tồn tại ở Nam Kỳ trong giai đoạn 1943-1945 gồm nhóm “Giải
Phóng” và nhóm “Tiền Phong” là “địch thủ” của nhau [241, tr.414]. Những nhận
định nhƣ trên đã đƣợc trao đổi và cần tiếp tục đƣợc trao đổi, thảo luận và bác bỏ
bằng những tƣ duy khách quan, khoa học.
2. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
16
17
những chỉ đạo cụ thể của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với công tác tổ
chức và hoạt động của cơ quan lãnh đạo ở Nam Bộ còn rất mờ nhạt.
Xứ ủy Nam Bộ, Trung ƣơng Cục miền Nam có vai trò rất to lớn đối với
cuộc chiến tranh cách mạng trên địa bàn Nam Bộ. Cơ quan lãnh đạo ở Nam Bộ
có nhiều sáng tạo trong lãnh đạo chiến tranh, trong xây dựng khối đại đoàn kết
toàn dân; trong thực hiện chính sách ruộng đất, trong xây dựng Đảng, phát triển
hệ thống chính quyền, tạo lập nền kinh tế, văn hóa kháng chiến Tuy nhiên,
các công trình đã công bố chỉ nghiên cứu hoạt động của Đảng bộ Nam Bộ về
phƣơng diện chỉ đạo quân sự, đấu tranh vũ trang.
Trong cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lƣợc, cơ quan lãnh đạo Đảng ở
Nam Bộ còn làm nhiệm vụ quốc tế, trực tiếp giúp đỡ phong trào cách mạng của
nhân dân Campuchia, xây dựng cơ sở của Đảng ở Campuchia. Chủ trƣơng bỏ
Xứ ủy Nam Bộ, lập Trung ƣơng Cục miền Nam vào năm 1951 để tăng cƣờng sự
lãnh đạo của Ban Chấp hành Trung ƣơng đối với Nam Bộ và thực hiện tốt hơn
nhiệm vụ quốc tế giúp phong trào kháng chiến ở Campuchia là một sáng tạo lớn
của Đảng, một đặc thù trong công tác tổ chức của Đảng, phù hợp với điều kiện
Việt Nam. Tuy nhiên, vấn đề này cũng nhƣ tổ chức và hoạt động của Trung
ƣơng Cục miền Nam thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp hầu nhƣ vắng
bóng trong các công trình đã công bố.
2.2. Xứ ủy Nam Bộ, Trung ƣơng Cục miền Nam trong thời kỳ kháng
chiến chống thực dân Pháp xâm lƣợc đã để lại nhiều kinh nghiệm. Trong các
công trình đã công bố chƣa chú trọng đúc kết những kinh nghiệm giúp ích cho
công tác xây dựng Đảng, nhất là xây dựng cơ quan lãnh đạo cao cấp hiện nay.
Trong những công trình đã công bố còn nhiều khác biệt về các sự kiện,
nhân vật lịch sử, những đánh giá, nhận định thiếu sức thuyết phục hoặc chƣa xác
đáng. Đáng chú ý nhất là trong một vài công trình nghiên cứu có liên quan của
học giả nƣớc ngoài đã nêu ra những nhận định thiên kiến, sai lạc, nhƣ Yves Gra
3. NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN TẬP TRUNG GIẢI QUYẾT
19
Tổ chức và hoạt động của Xứ ủy Nam Bộ, Trung ƣơng Cục miền Nam
trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lƣợc một đề tài đã đƣợc nghiên cứu
sinh quan tâm nghiên cứu nhiều năm. Năm 2009, tôi đã thực hiện và bảo vệ
thành công đề tài luận văn cao học “Tổ chức và hoạt động của Trung ương Cục
miền Nam từ năm 1951 đến năm 1954”. Ở cấp độ một luận văn Thạc sĩ, luận
văn mới chủ yếu dừng lại ở việc tái hiện mà chƣa đi sâu luận giải nhiều vấn đề
về lý luận, về kinh nghiệm tổ chức, hoạt động của một mô hình tổ chức Đảng rất
đặc thù ở Việt Nam. Đây là đề tài tiếp tục những nghiên cứu trƣớc đây của
nghiên cứu sinh, có sự mở rộng về đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu và đi sâu
luận giải, đánh giá một cách sâu sắc những vấn đề nghiên cứu.
Trong khuôn khổ đề tài luận án, nghiên cứu sinh tập trung nghiên cứu,
giải quyết những vấn đề sau:
- Phân tích toàn diện những điều kiện và nhân tố về đặc điểm kinh tế, xã
hội, bối cảnh lịch sử, những chuyển biến của phong trào kháng chiến ở Nam Bộ
tác động đến công tác xây dựng cơ quan lãnh đạo của Đảng ở Nam Bộ. Trên cơ
sở đó, luận án sẽ lý giải những nguyên nhân Trung ƣơng Đảng quyết định củng
cố Xứ ủy Nam Bộ trong khi quyết định giải thể Xứ ủy Bắc Bộ, Xứ ủy Trung Bộ
ngay trong năm đầu toàn quốc kháng chiến, cũng nhƣ lý giải vì sao đến năm
1951, Trung ƣơng quyết định giải thể Xứ ủy Nam Bộ, lập Trung ƣơng Cục miền
Nam, thiết lập sự lãnh đạo trực tiếp của Trung ƣơng đối với các Đảng bộ Nam
Bộ.
- Trình bày một cách có hệ thống những quan điểm, chủ trƣơng và sự chỉ
đạo cụ thể của Trung ƣơng Đảng và lãnh tụ Hồ Chí Minh đối với công tác xây
Làm sáng rõ những hoạt động của Xứ ủy Nam Bộ, Trung ƣơng Cục miền
Nam trong việc thực hiện nghĩa vụ quốc tế giúp phong trào kháng chiến của
nhân dân Campuchia. Đây là một vấn đề thƣờng bị các thế lực thù địch bóp méo
và xuyên tạc sự giúp đỡ trong sáng của Đảng, Nhà nƣớc ta đối với nhân dân
Campuchia.
- Đánh giá một cách xác đáng vị trí, vai trò của Xứ ủy Nam Bộ, Trung
ƣơng Cục miền Nam đối với cuộc kháng chiến ở Nam Bộ trên các lĩnh vực và
đối với phong trào kháng chiến ở Campuchia. Đồng thời, đƣa ra những nhận xét
21
xác đáng về vai trò, cống hiến của các đồng chí lãnh đạo ở Nam Bộ trên cơ sở
hiệu quả hoạt động cụ thể, đức độ và tài năng.
- Đúc kết một số kinh nghiệm từ việc nghiên cứu tổ chức và hoạt động
của Xứ ủy Nam Bộ, Trung ƣơng Cục miền Nam, nhất là kinh nghiệm về phƣơng
thức sinh hoạt, xây dựng qui chế làm việc đạt hiệu quả cao, kinh nghiệm về lựa
chọn, bố trí, sử dụng cán bộ của Đảng
- Chính xác hóa những sự kiện, nhân vật trong bộ máy tổ chức của Xứ ủy
Nam Bộ, Trung ƣơng Cục miền Nam còn bị phản ánh sai lệnh trong các công
trình nghiên cứu có liên quan đã đƣợc công bố.
Tình hình nghiên cứu đề tài xây dựng tổ chức và hoạt động của Xứ ủy
Nam Bộ và Trung ƣơng Cục miền Nam cho thấy, đến nay chƣa có một công
trình nào đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện về Xứ ủy Nam
Bộ và Trung ƣơng Cục miền Nam cả về phƣơng diện xây dựng tổ chức và hoạt
động của cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng ở Nam Bộ trong những năm
kháng chiến chống Pháp.
Vì vậy, nghiên cứu quá trình xây dựng tổ chức và hoạt động Xứ uỷ Nam
Bộ, Trung ƣơng Cục miền Nam trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm
chức, bộ máy và phát huy vai trò lãnh đạo phong trào đấu tranh cách mạng của
nhân dân Nam Kỳ hƣớng tới mục tiêu khởi nghĩa giải phóng dân tộc, giành
chính quyền về tay nhân dân.
Từ năm 1931 đến năm 1935, Xứ ủy Nam Kỳ liên tục bị đánh phá nhƣng
nhanh chóng đƣợc lập lại và đảm trách lãnh đạo phong trào cách mạng ở Nam
Kỳ, gây dựng cở sở của Đảng ở Campuchia.
Về mặt hành chính, sau khi thành lập vào tháng 4-1945, Chính phủ Trần Trong Kim đổi Nam Kỳ
thành Nam Bộ, Trung Kỳ thành Trung Bộ và Bắc Kỳ thành Bắc Bộ. Tuy nhiên, các Đảng bộ của
Đảng Cộng sản Đông Dƣơng vẫn dùng danh xƣng là Xứ Bộ Nam Kỳ, Xứ bộ Trung Kỳ và Xứ bộ
Bắc Kỳ do các Xứ ủy với các tên gọi tƣơng ứng lãnh đạo. Sau Cách mạng Tháng Tám, danh xƣng
các Xứ ủy thay đổi cho phù hợp với tên gọi hành chính mới là Ban Chấp hành Xứ Đảng bộ. Tuy
nhiên, trong một số văn bản, cho đến năm 1948, vẫn còn tồn tại danh xƣng Xứ ủy Nam Kỳ. Để tiện
trình bày, Luận án sử dụng tên là Xứ ủy Nam Bộ.
23
Từ năm 1936 đến năm 1939, Xứ ủy Nam Kỳ đƣợc củng cố, lãnh đạo
phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ ở Nam Kỳ. Dƣới sự lãnh đạo của Xứ
ủy, Nam Kỳ là nơi có phong trào đấu tranh mạnh mẽ; hệ thống tổ chức Đảng bộ
đƣợc xây dựng từ cấp xứ đến chi bộ, có đội ngũ đảng viên đông và mạnh nhất
trong toàn Đảng.
Trong cao trào đấu tranh giành chính quyền 1939-1945, Đảng bộ Nam Kỳ
đã vƣợt qua sự khủng bố ác liệt của chính quyền thuộc địa sau khởi nghĩa Nam
Kỳ 23-11-1940, khôi phục thành công hệ thống tổ chức Đảng từ cấp xứ đến cơ
sở. Theo thống kê chƣa đầy đủ từ lịch sử đảng bộ đã xuất bản của các tỉnh từ
Đồng Nai trở vào, tính đến tháng 8 - 1945, 18 tỉnh, thành phố Nam Kỳ đã có cơ
quan lãnh đạo tỉnh uỷ hoặc ban cán sự [136, tr.17-19]. Với hệ thống tổ chức
sâu sắc nên Ban hành động chung chỉ tồn tại trên danh nghĩa.
Sự thiếu thống nhất về tổ chức trong bộ phận lãnh đạo của Đảng bộ Nam
Kỳ tồn tại trong thời kỳ đấu tranh giành chính quyền chƣa đƣợc giải quyết sau
Tổng khởi nghĩa tháng Tám -1945, thì cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp
xâm lƣợc nổ ra ở Sài Gòn- Nam Bộ.
Sự tồn tại của 2 cơ quan lãnh đạo trong cùng một Đảng bộ là đặc điểm
ảnh hƣởng đến công tác xây dựng Đảng và lãnh đạo kháng chiến ở Nam Bộ khi
thực dân Pháp quay lại xâm lƣợc nƣớc ta lần thứ hai.
1.1.1.2. Nhân dân Nam Bộ đi đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp
xâm lược và những yêu cầu củng cố Xứ ủy Nam Bộ
Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, nhân dân Nam Bộ hƣởng tự do,
độc lập chƣa đƣợc bao lâu thì đêm 22 rạng ngày 23-9-1945, quân Pháp bất ngờ
gây hấn ở Sài Gòn, đánh chiếm trụ sở Uỷ ban nhân dân Nam Bộ và các cơ quan,
công sở của chính quyền cách mạng mở đầu cuộc xâm lƣợc Đông Dƣơng lần
thứ hai. Đối đầu với họa xâm lăng, với lời thề “Độc lập hay là chết”, dƣới sự
lãnh đạo của Đảng, nhân dân Nam Bộ đã chủ động, tiên phong, anh dũng đứng
lên chống thực dân Pháp xâm lƣợc, bảo vệ nền độc lập vừa mới giành đƣợc.
Công cuộc kháng chiến khởi đầu từ Nam Bộ, sự nghiệp xây dựng chế độ
mới đặt ra yêu cầu Đảng phải nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu trong
điều kiện Đảng cầm quyền, củng cố và kiện toàn lại cơ quan lãnh đạo các cấp
trên cả nƣớc nói chung và Nam Bộ nói riêng.
Copyright: Tài liệu đại học ©