BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
NGUYỄN THÁI THỤY
ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG,
HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT ĐỐI VỚI
MỘT SỐ DỰ ÁN GIAO THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ
Hà Nội, năm 2014
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
Page i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố
trong bất kỳ luận văn nào khác.
Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã
được chỉ rõ nguồn gốc.
Tác giả luận văn Nguyễn Thái Thụy
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page ii
LỜI CẢM ƠN
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC BẢNG vii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ix
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 3
3. Yêu cầu của đề tài 3
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 5
1.1. Cơ sở lý luận về bồi thường, giải phóng mặt bằng 5
1.1.1. Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ 5
1.2. Chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất ở một số nước và
các tổ chức trên thế giới 8
1.2.1. Chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất
của một số tổ chức quốc tế 8
1.2.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất
của một số nước 9
1.3. Chính sách bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất ở
Việt Nam 14
1.3.1. Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi
đất ở Việt Nam từ khi có luật Đất đai 1987 đến nay 14
1.3.2 Cơ sở pháp lý hiện hành về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà
nước thu hồi đất ở Việt Nam 17
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page iv
1.4. Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi
Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam 18
1.4.1. Khái quát về tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái
3.1.1. Điều kiện tự nhiên 31
3.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội 34
3.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của quận
Thanh Xuân 37
3.2. Tình hình quản lý đất đai và hiện trạng sử dụng 40
3.2.1. Tình hình quản lý đất đai 40
3.2.2. Hiện trạng sử dụng đất năm 2013 44
3.3. Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu
hồi đất tại các dự án nghiên cứu trên địa bàn quận Thanh Xuân,
Thành phố Hà Nội 51
3.3.1. Tình hình thực hiện chính sách 51
3.3.2. Kết quả thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ quận Thanh Xuân,
thành phố Hà Nội 52
3.3.3. Tình hình thực hiện chính sách BTHTTĐC khi Nhà nước thu hồi đất
tại các dự án nghiên cứu 55
3.4. Đánh giá chung kết quả thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ tái
định cư trên địa bàn quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội 83
3.4.1. Những kết quả chủ yếu 83
3.4.2. Những hạn chế chủ yếu 83
3.5. Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện chính sách BTHT 84
3.5.1. Chính sách BTHT 84
3.5.2. Quản lý đất đai 84
3.5.3. BTHTTĐC 85
3.5.4. Tổ chức cán bộ 85
3.5.5. Cơ sở vật chất kỹ thuật 85
3.5.6. Đào tạo 86
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page vi
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 87
3.3. Bản đồ quy hoạch sử dụng đất quận Thanh Xuân, TP Hà Nội 43
3.4. Cơ cấu diện tích đất quận Thanh Xuân năm 2013 51
3.5: Quy trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 61
3.6. Một số hình ảnh đường Trường Chinh thuộc dự án VĐ2 69
3.7. Một số hình ảnh thi công Hồ Đầm Chuối - phường Khương Đình 71
3.8. Mục đích sử dụng tiền BTHT của người dân bị thu hồi đất 72
3.9. Biểu đồ đánh giá của người dân về ảnh hưởng của việc thu hồi
đất đến kinh tế hộ gia đình 74
3.10. Biểu đồ đánh giá của người dân về ảnh hưởng của việc thu hồi
đất đến tình hình việc làm 77
3.11. Biểu đồ đánh giá của người dân về ảnh hưởng của việc thu hồi
đất đến quan hệ nội bộ gia đình 79
3.12. Biểu đồ đánh giá của người dân về ảnh hưởng của việc thu hồi
đất đến sự tiếp cận cở sở hạ tầng, phúc lợi xã hội 79
3.13. Biểu đồ đánh giá của người dân về ảnh hưởng của việc thu hồi
đất đến tình trạng môi trường 80
3.14. Biểu đồ kiến nghị của người dân về vấn đề thu hồi đất 81
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page ix
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt Giải nghĩa
BĐS Bất động sản
BTHTTĐC Bồi thường hỗ trợ tái định cư
CNH-HĐH Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa
ĐKĐĐ Đăng ký đất đai
GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
GPMB Giải phóng mặt bằng
độ của dự án, gây lãng phí về tài chính và đất đai; vì vậy hoàn thiện chính
sách, cơ chế bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là
công việc mà các nhà quản lý cần làm một cách thường xuyên.
Bồi thường hỗ trợ tái định cư (BTHTTĐC) khi Nhà nước thu hồi đất
là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, nó tác động tới mọi vấn đề đời
sống kinh tế, văn hóa xã hội, an ninh quốc phòng của cộng đồng dân cư.
ảnh hưởng trực tiến đến Nhà nước, Chủ đầu tư, đặc biệt là đối với người
dân có đất bị thu hồi. Chính vì vậy trong quá trình xây dựng chính sách
pháp luật đất đai, Nhà nước rất quan tâm hoàn thiện chính sách bồi thường
hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 2
Sau khi có Luật Đất đai năm 1993, Chính phủ đã ban hành Nghị định
90/NĐ-CP ngày 17/8/1994 về “Đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử
dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng”.
và Nghị định số 22/NĐ-CP Ngày 24/04/1998 thay thế nghị định 90/NĐ- CP.
Từ khi có Luật Đất đai 2003 Chính phủ đã ban hành Nghị định
197/2004/NĐ – CP ngày 03/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi
nhà nước thu hồi đất; Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 quy
định bổ sung về việc cấp GCN QSDĐ, thu hồi đất, thực hiện quyền SDĐ,
trình tự thủ tục BTHTTĐC khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết tranh
chấp đất đai và Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/08/2009 quy định bổ
sung về việc lập quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ
trợ và tái định cư.
Hiện nay, việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất được
thực hiện theo Nghị định 69/2009/NĐ-CP quy định bổ sung về việc lập quy
hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Các quy định mới của pháp luật đất đai về BTHTTĐC khi Nhà nước
thu hồi đất đã có hiệu quả, phù hợp với nguyện vọng của đa số nhân dân,
Xuân, thành phố Hà Nội
- Đề xuất các giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn, chính sách bồi
thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất đối với các dự án giao thông trên
địa bàn quận Thanh Xuân thành phố Hà Nội.
3. Yêu cầu của đề tài
- Nắm vững chính sách, pháp luật đất đai, chính sách về bồi thường
hỗ trợ và các văn bản có liên quan.
- Nguồn số liệu, tài liệu điều tra thu thập phải có độ tin cậy chính xác
trung thực khách quan, phản ánh đúng quá trình thực hiện các chính sách bồi
thường, hỗ trợ qua một số dự án đã được thực hiện trên địa bàn nghiên cứu.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 4
- Đưa ra được các giải pháp hợp lý nhằm góp phần hoàn thiện việc
thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và nâng cao đời sống của nhân dân
nơi có đất bị thu hồi.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 5
CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Cơ sở lý luận về bồi thường, giải phóng mặt bằng
1.1.1. Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ
1.1.1.1. Các khái niệm chủ yếu
i)Thu hồi đất:
"Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại
quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, ủy ban nhân dân xã
phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này". (Quốc hội, 2003,
Luật Đất đai)
quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất.
- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị
thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí
để di dời đến địa điểm mới. (Quốc hội, 2003, Luật Đất đai).
- Tái định cư:
+ Theo từ điển Tiếng Việt: Tái nghĩa là "hai lần hoặc lần thứ hai, lại
một lần nữa"
+ Định cư: là ở một nơi nhất định để sinh sống, làm ăn.
Có 3 hình thức tái định cư:
+ Tái định cư tập trung;
+ Tái định cư tại chỗ;
+ Tái định cư xen ghép (phân tán) (Từ điển ngôn ngữ, 2013).
1.1.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
- Đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp
giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Trong công tác bồi thường, hỗ trợ,
giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là căn cứ để xác định đối tượng được
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 7
bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường. Do công tác đăng ký đất
đai ở nước ta vẫn còn yếu kém nên công tác bồi thường hỗ trợ đã gặp rất
nhiều khó khăn.
- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: Quy hoạch sử dụng đất được
xem là một giải pháp tổng thể định hướng cho quá trình phát triển và quyết
định tương lai của nền kinh tế. Thông qua quy hoạch sử dụng đất, nhà nước
can thiệp vào các quan hệ đất đai, khắc phục những nhược điểm do lịch sử
để lại hay giải quyết những vấn đề mà quá trình phát triển đang đặt ra.
- Yếu tố giá đất và định giá đất : Một trong những vấn đề đang gây
ách tắc cho công tác bồi thường, hỗ trợ hiện nay đó là giá bồi thường cho
phủ, đại diện của những người thiệt hại vào thiết kế, khai thác, theo dõi
giám sát quá trình công việc tái định cư.
Tiếp theo chính sách tái định cư không tự nguyện được các ngân
hàng khu vực đưa ra như: Ngân hàng phát triển liên Mỹ ( Inter American
Development Bank – IADB) 1993, Ngân hàng phát triển Châu Á- ADB
(1995), Sổ tay tái định cư (1998); Ngân hàng phát triển Châu Phi- AfDB
(1995). (World Bank (WB, 2009).
1.2.1.2. Chính sách đền bù khi thu hồi đất của các tổ chức quốc tế khác
Năm 1990, một số tổ chức quốc tế như: Trung tâm Liên hiệp quốc về
định cư (United Nation Centre of Human Settlement / Habitats; Ủy ban Liên
hiệp quốc về quyền con người (United Nation Commission of Human Right-
UNCHR); Tổ chức Nông Lương thế giới (Food and Agriculture Organization
- FAO), đã tập trung nghiên cứu vấn đề thu hồi đất - chỗ ở bắt buộc;
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 9
Năm 1997, UNCHR đưa ra hướng dẫn thực tiễn thu hồi đất- chỗ ở
bắt buộc. Các tổ chức này đã đưa ra nguyên tắc chia sẻ lợi ích giữa các bên
liên quan đến dự án, chi hối từ pháp luật, chính sách, quy hoạch, thu nhập,
thuế ở tầm quốc gia đối với việc triển khai trên thực tế có liên quan đến
chính quyền địa phương, nhà đầu tư, cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng và
người dân bị thiệt hại với những vấn đề chủ yếu như: Tổ chức tốt việc tái
định cư cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng và người dân bị thiệt hại gắn với
môi trường sống, việc làm, sinh hoạt của cộng đồng liên quan đến tập quán,
văn hóa, tâm linh; Bảo đảm quyền hưởng lợi của địa phương, cộng đồng
dân cư bị ảnh hưởng và người dân bị thiệt hại từ thuế, phí, giá ưu đãi mua
sản phẩm của dự án; Sự gắn kết lâu dài giữa dự án và cộng đồng dân cư địa
phương nhằm đảm bảo tự chủ, bình đẳng giữa 2 bên với sự gắn kết quyền
lợi lâu dài; Nguyên tắc Chia sẻ lợi ích giữa các bên liên quan đến dự án đã
được áp dụng trong nhiều dự án đã triển khai ở các nước trên thế giới, đặc
tính theo số nhân khẩu của hộ gia đình và tiền hoa màu. Tiền bồi thường
đất bằng 6~10 lần, còn tổng số tiền trợ giúp an cư tối đa không quá 15 lần
giá trị trung bình sản lượng hàng năm của 3 năm trước trưng thu.
Đối với đất thuộc sở hữu nhà nước, khi nhu cầu đất vì lợi ích công
cộng hoặc để cải tạo các khu đô thị cũ đã được cấp có thẩm quyền phê
chuẩn thì được thu hồi quyền sử dụng đất có bồi thường. Khi đó để thu hồi
đất buộc phải di dời nhà cửa, vì vậy năm 1991 Quốc vụ viện ban hành
Điều lệ quản lý di dời nhà cửa đô thị, đến năm 2001 thì thay bằng Điều lệ
mới. Theo Điều lệ này thì bên di dời phải bồi thường về nhà cửa cho bên bị
di dời bằng tiền tính theo giá thị trường hoặc bằng cách chuyển đổi tài sản.
Không bồi thường nhà xây trái phép hoặc nhà tạm đã hết hạn. Nói chung,
chính quyền các thành phố lớn đều dựa trên văn bản pháp quy của nhà
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 11
nước để ban hành các quy định, điều lệ của địa phương về trưng thu đất và
di dời nhà cửa. (Phạm Sỹ Liêm, 2009)
1.2.2.2. Hàn Quốc
a) Luật “sung công đất” năm 1962: Để thực hiện kế hoạch phát
triển kinh tế thì cần rất nhiều đất công cộng trong một khoảng thời gian
ngắn với mục đích cưỡng chế đất cho nên luật “sung công đất” đã được
thiết lập vào năm 1962.
b) Luật các trường hợp đặc biệt thu hồi đất phục vụ mục đích công
và đền bù thiệt hại năm 1975: Ngoài mục đích thương lượng thu hồi đất
công cộng và đảm bảo quyền tài sản của công nên luật Luật thu hồi đất đã
được lập vào năm 1975 và dựa vào hai luật trên Hàn Quốc đã triển khai bồi
thường cho đến nay. Theo đó, pháp luật về BTGPMB của Hàn Quốc được
chia ra thành hai thể chế.
- Một là “đặc lệ” liên quan đến BTGPMB cho đất công cộng đã đạt
được theo thủ tục thương lượng của pháp luật.
mục đích của công trình công cộng sẽ xây dựng, thông tin chi tiết về các lợi
ích bị ảnh hưởng; Nêu chi tiết về địa điểm mà mọi người có thể xem bản kế
hoạch vào những thời gian thích hợp, lí do lựa chọn khu đất để xây dựng
công trình công cộng, thời hạn dự kiến tiến hành thu hồi đất, tên của cán bộ
đầu mối trong cơ quan chịu trách nhiệm về thu hồi, địa chỉ để khiếu nại,
khiếu kiện; Sẽ không có giao dịch nào được tiến hành đối với những tái sản
trong khu vực này nếu không có sự phê duyệt của Bộ trưởng.
Cơ sở bồi thường: Nguyên tắc “giá trị đối với chủ sở hữu” thừa nhận
rằng mức bồi thường cao hơn giá trị thị trường. Giá trị đối với chủ sở hữu
bao gồm: Giá trị thị trường của lợi ích bị ảnh hưởng; Giá trị đặc biệt do sở
hữu hoặc việc sử dụng đất bị thu hồi; Thiệt hại do thửa đất bị chia cắt;
Thiệt hại về tiếng ồn hoặc các thiệt hại khác; Không tính đến phần giá trị
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 13
tài sản tăng thêm hay giảm đi do bị thu hồi. Giá tính mức bồi thường là giá
thị trường hiện tại, được quyết định với cơ quan quản lý với sự tư vấn của
người đứng đầu cơ quan định giá. Bộ trưởng sau khi tham vấn, phài quyết
định các vấn đề có liên quan như quyền, lợi ích, giá trị tài sản,… Giá trị thị
trường được xác định là mức tiền mà tài sản đó có thể bán được một cách
tự nguyện, sẵn sàng ở một thời điểm nhất định.
Hình thức bồi thường: Bồi thường được trả bằng tiền mặt theo giá
thị trường.
Pháp Luật cũng quy định về bồi thường cho hoạt động kinh doanh,
bao gồm bồi thường cho việc phải gián đoạn và khôi phục sản xuất.
Chỉ có chủ sở hữu mới được bồi thường còn người thuê đất thì không.
Các hộ gia đình bị thu hồi nhà ở được bồi thường $10,000 (có tính
đến yếu tố lạm phát so với năm 1989).
Về các biện pháp phục hồi thu nhập: Pháp luật tại Australia không có
quy định cụ thể, khoản bồi thường cần phải hợp lý, ngoài ra đã có hệ thống
định số 186/HĐBT Ngày 31/5/1990 Hội đồng Bộ trưởng về việc đền bù
thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi bị chuyển mục đích sử dụng vào
mục đích 1986-1992 là giai đoạn đầu của thời kỳ đổi mới, nền kinh tế
chuyển từ cơ chế quản lý kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế kinh tế hàng
hóa nhiều thành phần có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội
chủ nghĩa; nhu cầu của phát triển đòi hỏi phải được cung cấp một lượng lớn
đất đai cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, phát triển công nghiệp
nghiệp, mở rộng đô thị… chính sách đền bù thu hồi đất chủ yếu được áp
dụng là đền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi bị chuyển mục
đích sử dụng vào mục đích khác theo Quyết định số 186/HĐBT Ngày
31/5/1990 Hội đồng Bộ trưởng
1.3.1.2. Giai đoạn 1993-2003
Copyright: Tài liệu đại học ©