BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
LÊ THỊ THANH HIẾU
CÔNG TÁC CHÍNH TRỊ TƯ TƯỞNG VỚI VIỆC
XÂY DỰNG NIỀM TIN CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH HIỆN NAY
Chuyên ngành: Chính trị học
Mã số: 60.31.02.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ
Người hướng dẫn khoa học: TS. VŨ THỊ PHƯƠNG LÊ
NGHỆ AN, 2014
1
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành Luận văn Thạc sỹ này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân
thành đến: Phòng Sau đại học, khoa Giáo dục chính trị của trường Đại học
Vinh. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các giảng viên đã trực tiếp
giảng dạy chúng tôi trong thời gian học Cao học vừa qua.
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến TS. Vũ Thị Phương Lê -
người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã giúp đỡ, chỉ bảo tận tình cho tôi để
hoàn thành Luận văn Thạc sỹ.
Tôi xin chân thành cảm ơn trường Đại học Vinh - cơ quan tôi đang
công tác, cùng gia đình, bạn bè tôi đã tạo điều kiện, động viên, giúp đỡ tôi
trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu khoa học.
Mặc dù, tác giả đã rất cố gắng trong quá trình nghiên cứu, nhưng chắc
chắn không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Tác giả rất mong nhận
được sự nhận xét, góp ý của quý thầy cô và các bạn để đề tài được hoàn thiện
hơn.
Trân trọng cảm ơn!
Vinh, tháng 10 năm 2014
Tác giả
nước đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập
quốc tế hiện nay.
Niềm tin chính trị hiện nay của sinh viên - đó là sự tin tưởng vào con
đường mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn, đó là con đường độc lập
dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Có niềm tin chính trị, sinh viên sẽ có sự
định hướng đúng đắn trong tư duy, nhận thức và hành động, biết xem xét,
đánh giá và giải quyết mọi vấn đề trong thực tiễn cuộc sống đặt ra; đồng thời,
niềm tin chính trị là động lực tinh thần giúp sinh viên vượt qua mọi khó khăn,
thử thách, ra sức phấn đấu học tập, tu dưỡng, rèn luyện, sẵn sàng nhận và
hoàn thành bất cứ nhiệm vụ nào trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Công tác chính trị tư tưởng là bộ phận quan trọng cung cấp tri thức
chính trị cho sinh viên một cách có hệ thống, có cơ sở khoa học, giúp cho sinh
viên hình thành niềm tin chính trị. Công tác chính trị tư tưởng góp phần giúp
sinh viên giác ngộ về ý thức giai cấp, trên cơ sở đó củng cố và nâng cao niềm
tin chính trị của sinh viên vào đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của
Nhà nước. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ,
5
công tác chính trị tư tưởng đã tác động mạnh mẽ đến thế hệ trẻ, tạo nên những
phong trào cách mạng sâu rộng, góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân đánh
thắng giặc ngoại xâm. Trong sự nghiệp đổi mới, công tác chính trị tư tưởng đã
có những đổi mới về nội dung, hình thức, phương pháp, có tác động quan
trọng trong việc xây dựng niềm tin chính trị cho thanh niên, học sinh, sinh
viên đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ mới.
Trường Đại học Vinh là một ngôi trường nằm trên quê hương Chủ tịch
Hồ Chí Minh, với bề dày truyền thống 55 năm lịch sử hình thành và phát
triển. Từ khi thành lập cho tới nay, Trường đã gặt hái được rất nhiều thành
tích. Đặc biệt, trường Đại học Vinh luôn chú trọng đào tạo nên những sinh
viên có trình độ chuyên môn cao, năng động, sáng tạo; lôi cuốn sinh viên vào
những hoạt động giáo dục; rèn luyện sinh viên có lập trường, tư tưởng kiên
định, vững vàng. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, do tác động khách
Bàn về công tác tư tưởng có các công trình nghiên cứu sau:
- PGS.TS.Trần Thị Anh Đào (2006), Công tác tư tưởng và vấn đề đào
tạo cán bộ làm công tác tư tưởng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách
trình bày một cách hệ thống các vấn đề về công tác tư tưởng, phân tích nội
dung và các phương thức hoạt động của công tác tư tưởng, nêu rõ một số giải
pháp nhằm đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư tưởng. Đồng
thời, cuốn sách cũng đề cập đến vấn đề phẩm chất và năng lực của đội ngũ
cán bộ làm công tác tư tưởng thông qua thực tiễn đào tạo đội ngũ này ở Học
viện Báo chí và Tuyên truyền.
- Đào Duy Quát (2005), Về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt
Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách đã tập hợp các bài viết của
các tác giả về công tác tư tưởng; kiên định những quan điểm có tính nguyên
tắc trong công tác tư tưởng với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị trong thời kỳ
mới.
7
- TS. Phạm Tất Thắng (chủ biên), TS. Nguyễn Thúy Anh, Ths. Phùng
Văn Đông, (2010), Đổi mới công tác tư tưởng, lý luận phục vụ sự nghiệp xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. Đây là công trình
nghiên cứu sâu sắc, toàn diện về vấn đề đổi mới công tác tư tưởng, lý luận.
Các tác giả đã phân tích những bài học kinh nghiệm, khẳng định những quan
điểm mang tính nguyên tắc, mục tiêu, phương hướng và luận giải những giải
pháp đổi mới cả về nội dung, phương pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả của
công tác tư tưởng, lý luận của Đảng trong tình hình hiện nay.
- Đề cập đến công tác chính trị tư tưởng cho sinh viên hiện nay có các
công trình nghiên cứu sau: Huỳnh Công Ba (2011), “Giáo dục chính trị, tư
tưởng, đạo đức và lối sống cho sinh viên trường Đại học Sư phạm thành phố
Hồ Chí Minh trong thời kỳ hội nhập và phát triển”, Tạp chí khoa học Đại học
Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, (31); Lương Minh Cừ (2003), “Một số ý
kiến về công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên hiện nay”, Tạp chí
giáo dục, (60). Các công trình nghiên cứu trên, đã làm rõ vai trò của công tác
Nam hiện nay, Luận văn Thạc sỹ, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia
Hồ Chí Minh, Hà Nội. Luận văn góp phần làm rõ một số vấn đề lý luận và
thực tiễn về niềm tin chính trị của thanh niên Việt Nam hiện nay nhằm đáp
ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta trong thời kỳ đổi mới.
- Nguyễn Xuân Trường (2008), Công tác tư tưởng với việc xây dựng
niềm tin chính trị trong thanh niên Việt Nam hiện nay, Luận văn Thạc sỹ, Học
viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. Luận văn góp
phần hoàn thiện cơ sở lý luận về vai trò của công tác tư tưởng đối với việc
xây dựng niềm tin chính trị trong thanh niên Việt Nam hiện nay; góp phần
nâng cao hiệu quả xây dựng niềm tin chính trị trong thanh niên, khắc phục
những hạn chế, yếu kém của công tác tư tưởng trong hoạt động thực tiễn thời
gian vừa qua.
9
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu của các tác giả đều tập trung
vào vai trò của thanh niên, sinh viên trong sự nghiệp đổi mới hiện nay và từ
đó nhấn mạnh công tác chính trị tư tưởng, đạo đức, lối sống có văn hóa, hình
thành ý thức chính trị và nhân cách sống cho thanh niên, sinh viên. Tuy nhiên,
chưa có một đề tài nào đi sâu nghiên cứu về công tác chính trị tư tưởng với
việc xây dựng niềm tin chính trị cho sinh viên nói chung, sinh viên trường
Đại học Vinh nói riêng. Vì vậy, đề tài: “Công tác chính trị tư tưởng với việc
xây dựng niềm tin chính trị cho sinh viên Trường Đại học Vinh hiện nay”
không trùng lặp với những công trình đã công bố.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
- Mục đích: Đề tài đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác
chính trị tư tưởng với việc xây dựng niềm tin chính trị cho sinh viên trường
Đại học Vinh hiện nay.
- Nhiệm vụ:
+ Làm rõ cơ sở lý luận của công tác chính trị tư tưởng đối với việc xây
dựng niềm tin chính trị cho sinh viên hiện nay.
+ Phân tích, đánh giá thực trạng, chỉ ra nguyên nhân ưu, khuyết điểm,
nghiên cứu có thể được áp dụng vào thực tế ở trường Đại học Vinh và nhiều
trường đại học, cao đẳng khác trên cả nước về công tác chính trị tư tưởng, xây
dựng niềm tin chính trị cho thanh niên, sinh viên hiện nay.
7. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội
dung của đề tài được kết cấu thành 3 chương, 8 tiết.
11
B. NỘI DUNG
Chương 1
NỘI DUNG, PHƯƠNG THỨC, TẦM QUAN TRỌNG CỦA CÔNG TÁC
CHÍNH TRỊ TƯ TƯỞNG VỚI VIỆC XÂY DỰNG NIỀM TIN CHÍNH
TRỊ CHO SINH VIÊN HIỆN NAY
l.l. Khái niệm niềm tin chính trị và công tác chính trị tư tưởng
1.1.1. Niềm tin chính trị
Khái niệm niềm tin
Niềm tin được xác định là một trong những yếu tố rất quan trọng
trong đời sống tinh thần và hoạt động nhận thức, cải tạo thế giới, phục vụ
lợi ích con người. Không có niềm tin, con người sẽ rơi vào trạng thái sống
và hoạt động mất phương hướng, bi quan, dao động, không phát huy
được khả năng chủ động, sáng tạo. Chính vì vậy, nghiên cứu niềm tin
luôn đòi hỏi cấp bách cả về lý luận và thực tiễn. Từ trước tới nay đã có
nhiều tài liệu mà trong đó, các tác giả đã đưa ra nhiều định nghĩa về
niềm tin, đề cập đến những khía cạnh khác nhau của niềm tin.
Tác giả Trần Hậu Kiêm và Nguyễn Đình Xuân thì cho rằng: “Niềm tin là một hệ thống quan niệm, ý
tưởng về cái tương lai tươi sáng hơn cái hiện tại” [12; 86]. Trong định nghĩa này, tác giả đã đi sâu khai thác mục
tiêu thoả mãn nhu cầu, lý tưởng, mong ước vào những cái tốt đẹp ở phía trước để định hướng cho việc hình
thành nhân cách. Tuy nhiên, định nghĩa chưa đề cập đến cơ sở để con người hướng về tương lai chính là từ việc
nắm bắt, nhận thức, cải tạo hiện tại. Vì đó mới là những yếu tố cốt lõi để có được niềm tin vào cái chưa xuất
hiện ở trong tương lai.
Các tác giả trong Sổ tay tâm lý học viết: “Niềm tin đó là sự định hướng giá trị được xác định vững chắc
của tồn tại con người, đến việc tìm kiếm những chuẩn mực đạo đức cao cả:
chân - thiện - mỹ. Niềm tin đó được thể hiện đầy đủ trên các phương diện bản
thể luận, nhận thức luận, giá trị luận và thực tiễn luận. Các ông khi đề cao lý
tính con người, luôn coi tri thức là yếu tố cơ bản cấu thành niềm tin và cho
rằng không có tri thức thì không có ý thức và do vậy cũng không có niềm tin.
C.Mác viết: “ngay từ đầu, ý thức đã là một sản phẩm xã hội, và vẫn là như
vậy chừng nào con người còn tồn tại” [16; 43].
Do đó, bản chất của niềm tin là kết quả của quá trình nhận thức thế giới
xung quanh và tự nhận thức chính bản thân mình, mang tính năng động, sáng
13
tạo của con người. Theo các ông, bằng tư duy, con người nhận thức thế giới
hiện thực. Những tri thức mà con người có được là cơ sở trực tiếp cho sự hình
thành thế giới quan. Tuy nhiên, tri thức chỉ gia nhập vào thế giới quan khi đã
trở thành niềm tin của con người thông qua sự thể nghiệm lâu dài của nó,
nghĩa là thông qua sự kiểm nghiệm của thực tiễn. Như vậy, thế giới quan và
nhân sinh quan của một con người bao gồm toàn bộ những quan niệm của con
người về thế giới, về vị trí của con người trong thế giới đó. Thế giới quan duy
vật biện chứng của triết học Mác - Lênin đã cho con người công cụ tư duy,
những cơ sở hết sức quan trọng để xây dựng và củng cố niềm tin khoa học.
Chủ nghĩa Mác - Lênin đã cho phép con người tạo ra sức mạnh tinh thần to
lớn làm biến đổi tích cực giới tự nhiên, cải tạo các quan hệ xã hội và nhờ đó
mà từng bước xây dựng được niềm tin khoa học từ thấp đến cao. Sức mạnh
đó được tạo ra từ sự tích hợp giữa tri thức - niềm tin - hoạt động thực tiễn
trong quá trình cải tạo tự nhiên, biến đổi xã hội, vì lợi ích của con người.
Xuất phát từ các cách tiếp cận trên, theo chúng tôi: Niềm tin là sự định hướng giá
trị được xác định vững chắc trong nhận thức và chi phối hành động của cá nhân trong cuộc sống, luôn
hướng con người tìm đến các giá trị chân - thiện - mỹ để tạo dựng nhân cách con người. Niềm tin
được hình thành trong giao tiếp, trong mối quan hệ xã hội, trong cuộc sống sinh tồn và
phát triển của con người.
Khái niệm chính trị
mới có chính trị nghiêm túc. Chính trị là vận mệnh thực tế của hàng triệu con người. Chính trị là một cuộc đấu tranh giai
cấp. Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế.
Trong điều kiện hoàn cảnh lịch sử - cụ thể của đất nước ta, quan niệm
về chính trị của Hồ Chí Minh nêu ra như sau: “Mục tiêu của chính trị là hành động vì nước, vì
dân, vì nhân loại tiến bộ. Nội dung cơ bản trong quan niệm về chính trị là đoàn kết và đạo đức. Chính trị là đoàn kết.
Chính trị - sức mạnh vô địch trong cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất và phát triển đất nước là sự đoàn kết. Đoàn
kết là hành động chính trị đặc trưng nhất lôi cuốn hàng triệu người vào cuộc đấu tranh xây dựng một xã hội mới tiến bộ,
văn minh không còn người áp bức, bóc lột người. Chính trị là đạo đức, là thanh khiết từ to đến nhỏ. Đạo đức mới là một
nội dung trong quan niệm về chính trị. Để thực hiện được mục tiêu chính trị, các chủ thể các phong trào chính trị đều phải
có đạo đức” [19; 263].
Chính trị là lĩnh vực hoạt động phổ biến, quan trọng của xã hội mà cốt
lõi của nó là khoa học và nghệ thuật giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị,
nhằm thực hiện mục đích giai cấp, dân tộc, quốc gia. Chính trị thuộc kiến trúc
thượng tầng, bao gồm tư tưởng chính trị, nhà nước, các đảng phái chính trị,
xuất hiện khi xã hội phân chia giai cấp và do cơ sở hạ tầng quyết định.
Như vậy, có thể hiểu chính trị là toàn bộ những hoạt động có liên quan đến
những quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc và tầng lớp xã hội, mà cốt lõi của nó
là vấn đề giành chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực của nhà nước, sự xác định
15
hình thức tổ chức, nhiệm vụ nội dung hoạt động của nhà nước. Bất kỳ vấn đề chính trị
nào cũng liên quan đến quyền lợi và quyền lực của giai cấp, nhà nước, nhân dân và
ngược lại.
Khái niệm niềm tin chính trị
GS.TS. Nguyễn Văn Huyên cho rằng: “Niềm tin chính trị là sự tin
tưởng về sự đúng đắn của một lý tưởng chính trị” [29; 262]. Niềm tin chính trị
trước hết có tính cảm tính chủ quan, kinh nghiệm, cho nên có thể chưa vững
chắc. Để có niềm tin chính trị đúng đắn, vững chắc con người phải có niềm
tin lý tính, niềm tin khoa học. Niềm tin cảm tính của con người dễ dẫn tới sai
lầm, nhưng có sức mạnh to lớn (như niềm tin tôn giáo chẳng hạn). Còn niềm
tin khoa học phục vụ mạnh mẽ cho hoạt động chính trị. Tri thức chính trị, lý
Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Niềm tin chính trị được biểu hiện tự giác, có hướng đích trong thực tiễn hoạt động chính trị của đối tượng,
trở thành ý thức chính trị, tình cảm chính trị - sự quan tâm, ủng hộ, bảo vệ, phấn đấu cho mục tiêu chính trị. Đây là cấp
độ tâm lý, cảm tính, kinh nghiệm. Lý trí chính trị - sự giác ngộ và hành động chính trị có cơ sở khoa học là cấp độ lý tính,
nhận thức và xử lý chính trị bằng lý luận, học thuyết, hệ tư tưởng, có đường lối, chủ trương. Niềm tin chính trị qui định
hoạt động chính trị - không có niềm tin, người ta không có ý thức và hành vi chính trị.
Niềm tin chính trị không phải tự nhiên mà có và càng không phải do
áp đặt. Nó xuất phát từ mục đích, nhu cầu cuộc sống và dựa trên sự hiểu biết,
tri thức khoa học, tri thức chính trị đã đạt được thông qua hoạt động thực tiễn.
Tri thức chính trị bao gồm tri thức kinh nghiệm và tri thức lý luận.
Cơ sở, điều kiện cho sự hình thành niềm tin chính trị là: Tri thức chính trị, tình cảm chính trị, lý tưởng chính
trị.
+ Tri thức chính trị
Khi nói đến ý thức chính trị là nói đến năng lực của con người nhận biết về thế giới xung quanh, về đời sống
chính trị, hiểu được những tư tưởng, hành động, quan hệ đối với thế giới đó và với chính bản thân mình. Như vậy, ý thức
chính trị trong đó đã bao gồm tri thức, nhu cầu, xúc cảm, bản lĩnh, lý tưởng, niềm tin, ý chí về chính trị, trong đó tri thức
chính trị là yếu tố quan trọng nhất và cốt lõi nhất.
Các nhà khoa học đã phân chia tri thức ra thành các cấp độ khác nhau
là tri thức thông thường và tri thức khoa học. Trong tri thức khoa học lại phân
ra hai cấp độ là tri thức kinh nghiệm và tri thức lý luận. Nói chung, các cấp độ khác nhau đều là những quá
trình nhận thức bản chất sự vật, hiện tượng khách quan từ thấp đến cao. Dù ở dạng nào, trình độ nào thì những tri thức
nói chung đều là phương thức tồn tại cơ bản của ý thức, là cơ sở, là một yếu tố của niềm tin. Như vậy, tri thức chính trị
chính là quá trình nhận thức về đời sống chính trị được thể hiện thông qua học vấn chính trị và kinh nghiệm chính trị là
phương thức tồn tại cơ bản của ý thức chính trị, là cơ sở, là một yếu tố của niềm tin chính trị.
17
+ Tình cảm chính trị
Ngoài tri thức chính trị, một yếu tố cơ bản khác, một điều kiện
không thể thiếu cho sự hình thành niềm tin chính trị - đó là tình cảm
chính trị. Chúng ta đều biết rằng, tình cảm phát sinh hết sức phức tạp.
Tuỳ thuộc vào mức độ thoả mãn nhu cầu của con người trong quá trình
Lý tưởng chính trị là mục tiêu chính trị cao nhất của chủ thể chính trị. Lý
tưởng chính trị quy định hoạt động chính trị, nếu không có lý tưởng con người
sẽ không có ý thức và hành vi chính trị. Hơn nữa, lý tưởng chính trị do tri
thức chính trị quy định và tri thức chính trị đúng dẫn đến lý tưởng chính trị
đúng. Đến lượt mình, lý tưởng chính trị định hướng tư tưởng, tình cảm, ý chí
chính trị và hoạt động chính trị. Lý tưởng chính trị đúng là cơ sở tạo nên văn
hóa chính trị. Lý tưởng chính trị đúng là lý tưởng vì sự phát triển và tiến bộ
của con người. Lý tưởng chính trị đúng ngày nay của nhân dân ta là lý tưởng
cộng sản chủ nghĩa. Có thể nói, không thể có niềm tin chính trị khi không hiểu biết gì về đời sống chính trị.
Không có tri thức chính trị, không có niềm tin chính trị thì không có hành vi chính trị, không thực
hiện được nhu cầu, lý tưởng và mục đích cao đẹp của cuộc sống.
Đối với niềm tin chính trị, với tư cách là một vấn đề của chính trị học,
niềm tin chính trị cũng phải cần được xem xét đầy đủ theo những nội dung cơ
bản của nó: bản thể luận, nhận thức luận, giá trị luận, thực tiễn luận. Những
nội dung ấy có quan hệ hữu cơ với nhau, tác động lẫn nhau. Chỉ trên cơ sở đó,
chúng ta mới làm rõ được sự hình thành và ý nghĩa quan trọng của niềm tin
chính trị đối với đời sống chính trị nói riêng, đối với đời sống tinh thần xã hội
nói chung.
1.1.2. Chính trị tư tưởng và công tác chính trị tư tưởng
Khái niệm tư tưởng
Từ điển Triết học cho rằng: “Tư tưởng là phản ánh của hiện thực trong
ý thức, là biểu hiện của sự quan hệ của con người đối với thế giới xung
quanh” [28; 772-773]. Bất cứ tư tưởng nào cũng đều do chế độ xã hội, điều
kiện sinh hoạt vật chất của con người quyết định. Không nên tìm thực chất
19
của tư tưởng trong bản thân tư tưởng, mà phải tìm thực chất và nguồn gốc đó
trong cơ cấu kinh tế xã hội, trong điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội,
trong tồn tại xã hội mà tư tưởng phản ánh. Trong xã hội có giai cấp, tư tưởng
bao giờ cũng mang tính giai cấp; tư tưởng là biểu hiện lợi ích vật chất của các
giai cấp xã hội. Những lời khẳng định duy tâm chủ nghĩa về sự tồn tại của tư
Các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin khi xây dựng học thuyết,
truyền bá học thuyết của mình, tổ chức đảng giai cấp vô sản đã giải quyết một
loạt vấn đề lý luận của công tác tư tưởng như hệ tư tưởng, quá trình tư tưởng,
công tác tuyên truyền, cổ động.
Hệ tư tưởng là phản ánh lợi ích giai cấp dưới hình thức lý luận cho nên nó
mang bản chất giai cấp. Vì vậy, các quan hệ tư tưởng và quá trình tư tưởng cũng
bị chi phối bởi lợi ích giai cấp. Theo V.I. Lênin, lý luận của C. Mác là “tổ chức
cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản giành lấy chính quyền và tổ chức xã
hội xã hội chủ nghĩa” [13; 231]. Trong lịch sử loài người, những giai cấp có hệ
tư tưởng thông qua đội ngũ các nhà tư tưởng và hệ thống thiết chế luôn tìm mọi
cách tác động, chi phối các quan hệ tư tưởng và quá trình tư tưởng nhằm biến hệ
tư tưởng của giai cấp mình thành hệ tư tưởng thống trị đời sống tinh thần xã hội,
động viên, cổ vũ mọi thành viên trong xã hội tích cực hành động để xây dựng và
bảo vệ chế độ. V.I. Lênin viết: Cần phải học tập ở C. Mác “lòng tin tưởng vào
cách mạng, cái bản lĩnh biết kêu gọi giai cấp công nhân bảo vệ đến cùng những
nhiệm vụ cách mạng trực tiếp của mình, tinh thần kiên quyết không dùng những
lời than vãn, ủy mị khi cách mạng tạm thời thất bại” [14; 483-484]. Sự tác động
của chủ thể hệ tư tưởng đến các quan hệ tư tưởng và quá trình tư tưởng để đạt
mục đích đặt ra là công tác tư tưởng. V.I. Lênin cho rằng phương hướng của
công tác tư tưởng là việc tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản. Người đã dạy rằng
công tác tuyên truyền ấy không được xuất phát từ những lý lẽ chung và những
sự phán đoán… mà phải xuất phát từ những nhiệm vụ cụ thể của công cuộc xây
21
dựng kinh tế và xây dựng nhà nước, phải lấy thực tiễn mà chứng minh xem xây
dựng chủ nghĩa xã hội bằng cách nào.
Vậy, công tác tư tưởng là hoạt động có mục đích của một giai cấp, một
chính đảng nhằm hình thành, phát triển, truyền bá hệ tư tưởng trong quần
chúng, thúc đẩy quần chúng hành động vì lợi ích của chủ thể hệ tư tưởng.
Khái niệm công tác chính trị tư tưởng
Công tác chính trị tư tưởng dưới chủ nghĩa xã hội là hoạt động có mục
công nhân khác hẳn với công tác chính trị tư tưởng của giai cấp tư sản. Đó là
sự tự giáo dục là chính. Nhân dân vừa là khách thể vừa là chủ thể của công
tác chính trị tư tưởng. Hơn nữa, công tác chính trị tư tưởng của giai cấp công
nhân là để hình thành thế giới quan khoa học và nhân sinh quan Mácxít, nhằm
tập hợp, cổ vũ động viên mọi người tự giác phấn đấu cho mục tiêu chung, vì
lợi ích chung, trong đó có lợi ích của chính mình.
Tóm lại, với nghĩa chung nhất, công tác chính trị tư tưởng là sự tác
động có mục đích, có hệ thống với các hình thức, biện pháp khác nhau của
một chủ thể đến khách thể nhằm nâng cao tri thức (kiến thức, kỹ năng, tình
cảm) của khách thể về hệ tư tưởng, đường lối chính trị, thực hiện tập hợp, tổ
chức, định hướng và giác ngộ họ tự giác trong hoạt động thực tiễn theo mục
tiêu đã đề ra.
Công tác chính trị tư tưởng là bộ phận quan trọng của sự nghiệp giáo
dục nhằm hình thành niềm tin vững chắc của thế hệ học sinh, sinh viên vào lý
tưởng cách mạng. Trong trường học, làm tốt công tác chính trị tư tưởng sẽ là
một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu để dẫn tới thống nhất giữa ý chí
và hành động quyết định sự thành công trong các hoạt động vì sự phát triển
của nhà trường. Một khi vai trò của công tác chính trị tư tưởng được nhận
thức đầy đủ và các giải pháp được thực hiện đồng bộ sẽ là một trong những
yếu tố quyết định giúp cho nhà trường đạt được mục tiêu cụ thể và hoàn thành
23
tốt nhiệm vụ chính trị của Nhà trường trong giai đoạn hiện nay.
1.2. Nội dung, phương thức của công tác chính trị tư tưởng với việc xây
dựng niềm tin chính trị cho sinh viên hiện nay
1.2.1. Niềm tin chính trị của sinh viên hiện nay
Niềm tin chính trị của sinh viên hiện nay là gì? Niềm tin đó phải được
cụ thể hoá ra sao? Làm thế nào để giáo dục, xây dựng và phát triển nó trong
thực tiễn cuộc sống đang đặt ra đối với sinh viên? Đó là điều trăn trở của nhà
trường, gia đình, đoàn thể và cộng đồng xã hội hiện nay.
Sinh viên hiện nay không chỉ cần trang bị cho mình một kiến thức
điểm của Đảng về sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, những định
hướng phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa của đất nước ta: “làm
cho thế giới quan Mác - Lênin và tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh giữ vị trí
chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội” [5; 10]. Làm cho những quan
điểm, tư tưởng đó thâm nhập sâu sắc vào cuộc sống của sinh viên trở thành
niềm tin chính trị - tinh thần đất nước, trở thành bản lĩnh chính trị sinh
viên, hình thành hệ thống giá trị chuẩn mực định hướng và điều chỉnh mọi
quan hệ, thái độ và hành vi chính trị của mỗi sinh viên.
+ Giáo dục đạo đức cách mạng và lối sống văn hóa cho sinh viên
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: Đối với thanh niên phải giáo dục họ:
“luôn luôn nâng cao tinh thần yêu Tổ quốc, yêu chủ nghĩa xã hội, tăng cường
tình cảm cách mạng với công nông, tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách
mạng, triệt để tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, sẵn sàng nhận bất cứ
nhiệm vụ nào mà Đảng giao phó” [21, 403]. Đó là giáo dục tinh thần trung
với nước, hiếu với dân; yêu thương con người, cần, kiệm, liêm, chính, chí
công vô tư; tinh thần quốc tế trong sáng; có lối sống lành mạnh. Giáo dục
lòng yêu giai cấp, dân tộc; tinh thần xả thân vì nghĩa lớn, tinh thần đưa đất
nước vượt nghèo nàn, vươn lên phát triển ngang tầm khu vực và quốc tế.
Giáo dục lối sống lành mạnh, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân
25
Copyright: Tài liệu đại học ©