B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNGăI HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
CHNGăTRÌNHăGING DY KINH T FULBRIGHT

 VăGIAăLINH
CI THIN SINH K CHOăNGI DÂN
TRONG YÊU CU BO TN TÀI NGUYÊN
TÌNH HUNG NGHIÊN CU TI Pă5,ăXÃăMÃăÀ,ă
HUYNăVNHăCU, TNHăNG NAI
LUNăVNăTHCăSăCHÍNH SÁCH CÔNG

TP. H Chí Minh – Nmă2015
B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
CHNGăTRÌNHăGING DY KINH T FULBRIGHT

 VăGIAăLINH
-ii-

LI CMăN
Tôi xin chân thành cmănăThy Rainer Assé đƣ trc tipăhng dn tôi thc hinăđ tài
lun vn này. Thy đƣănhit tìnhăđnhăhng, góp ý, truyn đt kinh nghim, điu chnh và h
tr tôi v mt hc thut trong sut quá trình làm lun vn.
Xin chân thành cmănăcác Thy Trn Tin Khai, Thy Châu Vn Thành, Thy Hunh
Th Du, Thy Lê Công Tr đƣăcó nhng ch dn, góp ý tn tình giúp tôi m rng góc đ tip
cn và hoàn thin lun vn ca mình mt cách đy đ, toàn din nht.
Cmănăcácăanh ch, các bn MPP4, MPP5, MPP6, MPP7 đƣăchiaăs, h tr,ăgiúpăđ,
đng viên, sát cánh cùng tôi trong sut quá trình hc tp, nghiên cu. Các anh ch, các bn là
nhngăngi bn tn tâm nht và cng chính là nhngăngi thy yêu mn ca tôi.
Xin chân thành cmănăquỦăThy, Cô caăChngătrìnhăGing dy Kinh t Fulbright ậ
i hc Kinh t thành ph H Chí Minh đƣănhit tình ging dy,ăhng dn,ăgiúpăđ tôi trong
hc tp, nghiên cu.
Xin cmănăgia đình và bn bè đƣ luôn bên cnh đ h tr tôi v mi mt trong sut
thi gian va qua. Không có các ngun đng viên và giúp đ ca mi ngi, tôi không th nào
hoàn thành lun vn này.

 V Gia Linh
Hc viên lp MPP6,ăChngătrìnhăGing dy Kinh t Fulbright

-iii-

TÓM TT
Nghiên cu đc thc hin ti đa bàn p 5, xã Mã Ơ, nm hoàn toàn trong Khu Bo
tn Thiên nhiên ậ Vn hóa ng Nai. Tình hung nghiên cu là đin hình cho bài toán phc
tp v vic n đnh sinh k choăngi dân sng trong các khu bo tn thiên nhiên. Trong bi
cnh tài nguyên và ngun lc gii hn, các mc tiêu chính sách v bo v thiên nhiên, di di,
bi thng và đm bo sinh k choăngi dân thng xuyên mâu thun và khó có th thc hin

DANH MC BNG viii
DANH MC BIUă ix
DANH MCăSă x
DANH MC PH LC xi
CHNGă1.ăăGII THIU 1
1.1. Bi cnh nghiên cu 1
1.2. Mc tiêu nghiên cu 2
1.3. Câu hi nghiên cu 3
1.4. iătng và phm vi nghiên cu 3
1.5. Cu trúc lunăvn 3
CHNGă2.ăăTNG QUAN KHU VC NGHIÊN CU 5
2.1. V tríăđaălỦăvƠăđiu kin t nhiên 5
2.2.ăcăđim dân s và hotăđng sinh k 6
2.3.ăCăcu qun lí 8
2.4. Các chính sách hin hành 8
2.4.1. Chính sách bo tn 8
2.4.2. Chínhăsáchăgiaoăkhoánăđt 10
2.4.3. Ch trngădiădi 10
2.4.4. Nhng chuynăđi chính sách 10
CHNGă3.ăăTNGăQUANăCăS LÝ THUYT VÀ THIT K NGHIÊN CU 12
3.1. Khung phân tích 12
-v-

3.2. Các nghiên cuătrc 14
3.3. Thit k nghiên cu 17
3.3.1. Chinălc nghiên cu 17
3.3.2. Thit k bng câu hi 19
3.3.3. Cách thc chn mu kho sát 19
3.3.4. Cách thu thp d liu kho sát 20
3.3.5.ăPhngăphápăx lí và phân tích d liu 21

PH LC 65 -vii-

DANH MC KÍ HIU, T VIT TT
T vit tt
Tên ting Anh
Tên ting Vit
CP

Chính ph
DFID
Department for International
Development
Cc Phát trin Quc t - Vngăquc
Anh
FAO
Food and Agriculture Organization of
the United Nations
T chcăLngăthc và Nông nghip
Liên Hip Quc
GLOPP
Globalisation and Livelihood Options
of People living in Poverty
ChngătrìnhăToàn cu hóa và La chn
sinh k choăngi nghèo
ILO
International Labour Organization
T chcăLaoăđng Quc t

VN

Vit Nam
-viii-

DANH MC BNG

Bng 2.1. S h dân  các cmădơnăcăp 5 7
Bng 3.1. Các tiêu chí ly mu 20
Bng 4.1. T l tr em ngh hc smătrongăgiaiăđon 2001-2015 phân theo nhóm h 24
Bng 4.2. T l s dng các loiăhìnhănngălng phân theo nhóm h 32
Bng 4.3. T l s dng các ngunănc sinh hot phân theo nhóm h 32
Bng 4.4. T l các loi nhà  phân theo nhóm h 33
Bng 4.5. Tình trng v sinh phân theo nhóm h 33
Bng 4.6. Bng mô t thi v trongănm 37
Bng 5.1. Quan h tngătácăgia các loi ngun vn sinh k 45
Bngă5.2.ăTácăđng caăcácăchínhăsáchăđn các loi tài sn sinh k 51 -ix-

DANH MC BIUă

Biuăđ 4.1.ăCăcu thành phn h giaăđìnhătheoăquyămôăbìnhăquơnătng nhóm h 23
Biuăđ 4.2. Nguyên nhân tình trng ngh hc sm phân theo nhóm h 25
Biuăđ 4.3.ăTrìnhăđ hc vn ca tr em ngh hc sm phân theo nhóm h 25
Biuăđ 4.4. T l laoăđng phân theo nhóm ngành trong mu kho sát 26
-xi-

DANH MC PH LC
Ph lc 1. Bnăđ KBTTV 65
Ph lc 2. Bnăđ các phân khu chcănngăKBTTV 66
Ph lc 3. Bnăđ hin trng rng và s dngăđtăKBTTV 67
Ph lc 4. Bnăđ KBTTVătrongăkhuăvcăôngăNamăB 68
Ph lc 5. Bnăđ Khu D tr Sinh quynăng Nai 69
Ph lc 6. Bnăđ Khu D tr Sinh quynăng Nai trong khu vcăôngăNamăB 70
Ph lc 7. Bnăđ hƠnhăchínhăxƣăMƣăƠăvƠăphơnăb dơnăcăp 5 71
Ph lc 8. Lch s hìnhăthƠnhăKBTTV 72
Ph lc 9. Tinăđ d án di diăKBTTV 73
Ph lc 10. Quy trình thc hin nghiên cu - minh ha bng hình nh 74
Ph lc 11. Vnăconăngi - T l tr em ngh hc sm phân theo nhóm h và gii tính 75
Ph lc 12. Vn t nhiên - Hotăđng nht chai caăngi dân làm ngh rng 75
Ph lc 13. Vn vt cht - Chiăphíăđuătăcácăhìnhăthc s dngăđin 76
Ph lc 14. Vn vt cht - H tngăgiaoăthôngăvƠăphngătin vn chuyn 76
Ph lc 15. Vn vt cht - Căs h tng xã hi 77
Ph lc 16. Vn vt cht - Tình trng nhà  phân theo nhóm h 78
Ph lc 17. Vn vt cht - T l h dân s hu các loi tài sn sinh hot 78
Ph lc 18. Vn vt cht - T l h dân s hu các loi tài sn thông tin 79
Ph lc 19. Vn vt cht - Tngăquanătuyn tính gia thu nhp bình quân ca h vi s loi
tài sn sn xut h s hu 79
Ph lc 20. Vn vt cht - Biuăđ phân tán biu din thu nhp bình quân ca h theo s loi
tài sn sn xut h s hu 80
Ph lc 21. Vn vt cht - T l chng loi vt nuôi theo nhóm h có s hu vt nuôi 80
Ph lc 22. Vn tài chính - Tr thng kê mô t điălng thu nhp trung bình trong mu kho
sát 81

). Tình trng các h sng
ri rác trong rng sau khi có chính sách bo tn không nhng gây tr ngi cho công tác qun
lí, bo v tài nguyên ca tnh mà còn nh hng trc tip đn đi sng ca các h dân vì các
quy đnh hn ch khai thác tài nguyên và đu t h thng h tng thit yu (oàn Phú, 2014).
Tnh có ch trng di di hn 1.300 h dân ra khi vùng lõi đ n đnh và phát trin
đi sng. Tuy nhiên d án hình thành t 2001 và kéo dài trong 15 nm qua vn cha thc hin
đc vì thiu ngun lc (c Trung và Tn Nht, 2014). Tác đng tng hp t chính sách bo
tn và s trì hoãn chính sách di di đy ngi dân ri vào tình trng phi duy trì cuc sng
tm b, không ch đng đc trong k hoch sn xut ậ kinh doanh và l thuc mt phn vào
vic khai thác tài nguyên không bn vng. Theo s liu ca Ht Kim lâm KBTTV, trong
nm 2014, lc lng kim lâm đƣ x lí 21 v vic v xâm phm tài nguyên rng (trong đó có
2 v hình s v phá rng và bo v đng vt rng), tháo g và tiêu hy 7.828 by các loi,
ngn chn 1.386ălt ngi vào rng trái phép. S mâu thun gia mc tiêu bo tn và mc 1
Báo cáo tham vn xã hi ậ Khu bo tn thiên nhiên và di tích Vnh Cu (2009).
2
Báo cáo tham vn xã hi ậ Khu bo tn thiên nhiên và di tích Vnh Cu (2009).
-2-

tiêu n đnh sinh k tn ti trong vic hoch đnh và thc thi chính sách khin cho mc tiêu
nào cng không thc hin đc. in hình là quyt đnh đóng ca tuyn đng xuyên rng
vào 17/11/2014 trong khi cha thc hin di di khin ngi dân b cô lp và phn ng li vi
chính quyn (c Trung và Tn Nht, 2014).
Trong khu vc trng đim di di, p 5 ca xã Mã Ơ, huyn Vnh Cu, tnh ng Nai
nm hoàn toàn trong vùng lõi ca KBTTV. Phân b dân c p 5 tri dài trên 20 km vi 412
h, 1.732 nhân khu nm ri rác trong khu vc rng đc dng. ơy là p có s lng h nghèo
và cn nghèo cao nht trong tng s by p ca toàn xã (93/282 h nghèo và 38/160 h cn
nghèo)

3. Nhngăthayăđi chính sách nào là cn thităđ ci thin sinh k cho h dân trong yêu
cu bo tn tài nguyên?
1.4. iătng và phm vi nghiên cu
iătng nghiên cu
i tng nghiên cu là sinh k ca các h dân, bi cnh d b tn thng và các
chính sách có liên quan. Khách th nghiên cu là các h dân sng trong khu bo tn thiên
nhiên.ă i tng kho sát là mt s h dân ti p 5, xã Mã Ơ, nm hoàn toàn trong
KBTTV.
Phm vi nghiên cu
Phm vi không gian: Nghiên cu đc thc hin ti p 5, xã Mã Ơ, huyn Vnh Cu,
tnh ng Nai.
Phm vi thi gian: Nghiên cu đc thc hin trong vòng chín tháng t 10/2014 ậ
7/2015.
Phm vi chính sách: Nghiên cu tp trung vào các chính sách liênăquanăđn ch trng
bo tn và phát trin sinh k choăngi dân trong KBTTV.
1.5. Cu trúc lunăvn
Lun vnăđc cu trúc thành sáu chng. Trong đó, chng 1 gii thiu v bi cnh,
mc tiêu,ăđi tng, phm vi nghiên cu và cu trúc lun vn. Chngă2 trình bày thc trng
-4-

nghiên cu ti đa phng. Chng 3 tng hp c s lý thuyt, các nghiên cu nn tng và
cách thit k nghiên cu ca lun vn. Chng 4 trình bày nhng kt qu trng tâm ca
nghiên cu. Chng 5 thc hin phân tích và tho lun các kt qu nghiên cu. Cui cùng,
chngă6 nêu lên các kt lun và khuyn ngh chính sách ca tác gi.
-5-

CHNGă2.ă

Bng 2.1. S h dân  các cmădơnăcăp 5

Cm Rang Rang
Cm Sui Sai ậ Be 18
Cmăng 4
Cm Bà Hào
S h dân
33 h
17 h
137 h
225 h
(Ngun: S liu do p trng p 5 cung cp).
c đim ca các cm dân c:
Cm Rang Rang và cm Sui Sai ậ Be 18: Hai cm dân c phân b cui tnh l 322,
giáp đa phn tnh Bình Phc, cách xa các cm dân c bên ngoài. 50 h dân thuc hai cm
dân c này đc b trí vào d án u tiên di di nmă2015ăđ đóng ca tuyn đng xuyên
rng. Hin ti, d án di di 50 h đƣ hoàn tt vic đo đc và kho sát đ bi thng.
Cmăng 4: Nm trong khu vc đng dân sinh, r nhánh t tnh l 322. a th
khu vc gp bt li vì đin li chaăđc kéo đn ht cm dân c và ngun nc thng
xuyên khô cn. H nghèo tp trung nhiu  cm ng 4 vi ngh rng và làm thuê chim t l
ln.
Cm Bà Hào: Nm dc tnh l 322 và quanh h Bà Hào. Các h có u đim v v trí
nên d kinh doanh buôn bán, cung cp dch v. H thng đin nc đy đ nên công vic làm
nông thun li hn cm ng 4.
C cu ngh nghip theo sinh k chính ca p 5ăđc phân b: 25% h làm ngh nông,
25% h kinh doanh buôn bán ậ cung cp dch v, 13% làm công nhân cho khu công nghip 
Trng Bom, còn li là 38% h làm thuê và làm ngh rng không khai báo chính thc (thông
tin do p trng p 5 cung cp).
-8-


- Điu 21
- Điu 23
H dâ c khoán r 
bo v và phát trin r c
dng trong phân khu phc hi
sinh thái.

Đc khai thác, s dng bn
vng các loài thc vt ngoài g
và không thuc danh mc các
loài nguy cp, quý, him.
Cm chn nuôi gia súc,
gia cm theo quy mô
nông tri.

Cm nuôi, trng, th vào
r c dng các loài
ng vt, thc vt không
có ngun gc b a
hay ngoi lai.

Ngi dân c tham gia
vi d án phát trin du lch
sinh thái  a phng.

BQL rng c dng có th
cho t chc, cá nhân thuê
hoc liên doanh, liên kt vi
các t chc, cá nhân kinh
doanh du lch sinh thái.

2.4.4. Nhng chuynăđi chính sách
Vào 13/10/2014, UBND tnhăng Nai da vào đ xut ca KBTTVăch đo đóngă
tuynă đng tnh l 322 xuyên qua khu bo tn sang tnhă Bìnhă Phc (theo côngă vnă s
9606/UBND-CNN). Trong khi đó, 50 h dân sng dc và cui tuyn đng vn chaăđc di
di nên tuyn đng đƣ phi m li. Mc tiêu ca UBND huyn Vnh Cu là u tiên di di 50
h dân này. Sau đó,ăKBTTVăs đóng ca tuynăđng xuyên rngă322ăđ hn ch s đi li
caăngi dân qua vùng lõi.
-11-

Vi s lng h di di quá ln, UBND huyn có đ xut phng án xây dng đng
dân sinh ven h Tr An đ n đnh sinh k 860 h ti ch. Con s di di cn thit thu hp còn
460 h. ơy là phng án kh thi hnăđ có th thúc đy tin đ di di.

Trích đoạn ng 4.5 Tình tr ng v sinh phân theo nhóm h 4.1 M ngăl iho tăđ ng các ngành ngh p5 ng 5.1 Quan ht ngătácăg ia các loi ngu n vn sinh k

---