Website:
http://www.docs.vn
Email :
[email protected]
Tel : 0918.775.368
So sánh bản chất của mỹ học thời kỳ Phục hưng và Cổ đại Hi Lạp
qua các vấn đề: Quan niệm về cái đẹp; Mẫu người lý tưởng thời đại; Bà
chúa nghệ thuật thời đại.
BÀI THỨ NHẤT:
Mỹ học là khoa học nghiên cứu đời sống thẩm mỹ bao gồm khách thể thẩm
mỹ, chủ thể thẩm mỹ và nghệ thuật. Trong đó cái đẹp là phạm trù cơ bản và trung
tâm, hình tượng là tiếng nói đặc trưng, nghệ thuật là đỉnh cao của những thành
tựu sáng tạo thẩm mỹ, lý tưởng thẩm mỹ là điểm tựa của sáng tạo và thưởng thức
nghệ thuật.
Thuyết “Tổng sinh lực và sinh lực thừa” của Tiến sĩ Khoa học Đỗ Văn
Khang đã lý giải nguồn gốc cơ bản của nghệ thuật một cách khoa học nhất, đầy
đủ nhất khi cho rằng nghệ thuật xuất hiện khi con người đã đạt tới một trình độ
sáng tạo trong lao động bền bỉ đến mức đã tạo ra sinh lực thừa, làm nảy sinh nhu
cầu sống thẩm mỹ (sống đẹp). Như đã nói, cái đẹp là phạm trù cơ bản, trung tâm
của mỹ học, do đó, vạch ra bản chất của cái đẹp cũng chính là ta đã nắm bẳt
được bản chất của mỹ học. Từ xưa đến nay, quan niệm về cái đẹp chưa bao giờ
được thống nhất ở các thời đại vì các nhà mỹ học ở mỗi thời lại xuất phát từ cơ
sở triết học khác nhau về cái đẹp. Lịch sử mỹ học rất dài, nhưng có lẽ chỉ cần so
sánh hai thời kỳ Cổ đại Hi Lạp và Phục hưng cũng đủ để thấy được phần nào
những khác biệt về bản chất mỹ học ở các thời đại.
Kinh tế tư bản hình thành và phát triển, xã hội đòi hỏi giải phóng con
người khỏi vòng kiềm toả của nhà thờ Thiên chúa, đó là hai cơ sở tạo ra cuộc
cách mạng văn hoá – tư tưởng nhằm chuẩn bị cho cách mạng tư sản 1789. Cuộc
cách mạng văn hoá – tư tưởng này được gọi bằng một thuật ngữ hành động
“Phục hưng” (Renaisanse). Lúc bấy giờ ai nói khác Kinh thánh đều bị coi là “tà
đạo” và bị đưa lên giàn hoả thiêu. Muốn tránh điều đó chỉ có cách là khôi phục

người. Tính mực thước là một đặc tính nổi bật của cái đẹp Hi Lạp, phản ánh cái
đẹp của văn minh nông nghiệp.
Nếu như Cổ đại Hi Lạp lấy “con người là thước đo của muôn loài”, con
người là chuẩn mực của cái đẹp mực thước, hoàn thiện thì các nhà văn hoá Phục
hưng đã tiến thêm một bước khi đề xuất chủ nghĩa nhân văn, lấy con người làm
2
Website:
http://www.docs.vn
Email :
[email protected]
Tel : 0918.775.368
trung tâm, bộc lộ một cách nhìn mới về con người. Nội dung chính của chủ
nghĩa nhân văn Phục hưng gồm:
1. Thế giới do tự nhiên sinh ra, không phải do chúa trời tạo nên.
2. Con người là sản phẩm của sự phát triển tự nhiên chứ không phải do chúa
tạo ra từ “mẩu đất’’, hay cái “xương sườn cụt”.
3. Cuộc sống không phải là nơi đày ải, mà là nơi con người có thể xây dựng
hạnh phúc nơi trần thế, không phải đợi ngày mai lên thiên đàng.
4. Cuộc đời chứa đựng vô vàn cái đẹp, mà con người là trung tâm của cái
đẹp, vì thế con người phải trở thành đối tượng của nghệ thuật.
Như vậy, Phục hưng đã sáng tạo ra một quan niệm mới mẻ về cái đẹp, đó
là, cái đẹp ở ngay trong cuộc đời này, con người có quyền được hưởng cái đẹp
nơi trần thế. Nền nghệ thuật Phục hưng trước hết dựa trên quan niệm về cái đẹp
hài hoà, trong sáng, đầy khát vọng hướng tới ngày mai tiếp thu từ cổ đại Hi
Lạp, nhưng cái đẹp của nó là hướng tới cái đẹp ngoại cỡ, không tiếp thu cái đẹp
mực thước của Hi Lạp Cổ mà phát triển cái đẹp khổng lồ, nó muốn bộc lộ cái
đẹp vô biên của con người công nghiệp thay thế con người nông nghiệp.
Mẫu người lý tưởng của thời đại:
Quan niệm cái đẹp kết hợp với lý tưởng xã hội đã nảy sinh lý tưởng thẩm
mỹ, đó là khát vọng hướng tới cái cao đẹp nhất, hoàn thiện, đáng mong muốn,

nhưng thêm vào đó cái tính cách khổng lồ của thời đại:
1. Người công dân anh hùng có tầm vóc khổng lồ
Cũng là mẫu người công dân anh hùng, nhưng khác với cổ đại Hi Lạp,
mẫu người công dân anh hùng thời Phục hưng là con người khổng lồ về tầm
vóc, về năng lực, sẵn sàng đối mặt với thử thách. Tiêu biểu cho hình tượng này
là tác phẩm Đavit của Mikenlăng. Tượng cao 5,5m mô tả Đavit (một nhân vật có
tính chất thần thoại trong Kinh thánh) đang trong tư thế sẵn sàng đón nhận
nhiệm vụ. Cái mới của Mikenlăng là đã tạo ra một hình tượng rất người, một
trang thanh niên đầy sức sống và trách nhiệm trước cộng đồng. Bức tượng thể
hiện khát vọng về một số sức mạnh vô biên của con người đương thời.
2. Hình tượng con người có đầu óc khổng lồ, có nội tâm phong phú
Người ta lấy sự kiện Cristophơ Colombô tìm ra châu Mỹ làm biểu tượng
thời Phục hưng bởi sự kiện đó đã thúc đẩy châu Âu phát triển và Cristophơ là
một trong những người có đầu óc khổng lồ thời Phục hưng, như Leona đờ
4
Website:
http://www.docs.vn
Email :
[email protected]
Tel : 0918.775.368
Vanhxi (1452-1520), Mikenlănggiơ (1475-1564), Raphaen (1483-1520). Họ đều
là những con người khổng lồ về trí tuệ, về tài năng, không chỉ ở một phương
diện, mà trên nhiều lĩnh vực. Lêona đờ Vanhxi giỏi về giải phẫu, toán, lý, hội
hoạ và điêu khắc. Chân dung tự hoạ của ông biểu hiện một tư chất không bao
giờ chịu ngưng nghỉ trong sáng tạo.
Phục hưng còn phát hiện ra con người có nội tâm phong phú. Thời kỳ này
“cái Tôi” đã xuất hiện và đi vào nghệ thuật với nhiều chiều sâu bên trong. Các
tác phẩm nổi tiếng biểu hiện con người có nội tâm phong phú là Môna Lida,
Bữa tiệc ly biệt - cả hai đều của Lêona đờ Vanhxi; Đức mẹ (ở nhà thờ Xichtin)
của Raphaen....