1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH
KHOA KHOA HỌC TỰ NHIÊN








PHẠM THỊ NHỚ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC DỰA TRÊN VẤN
ĐỀ PHẦN QUANG HỌC VẬT LÍ 9 VỚI SỰ HỖ TRỢ
CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
KHÓA 54
Ngành: Sư phạm Vật lí

Ngành: Sư phạmVật lí
Trình độ đào tạo: Cao đẳng

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHÓA LUẬN
ThS. Lê Thị Kiều Oanh

QuảngBình, năm 2015

3 LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số
liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong khóa luận là trung thực, chưa từng
được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Tác giả Phạm Thị Nhớ

u tiên cho em xin gửi l
i li l
i lời c
i ci c
i cảm
m m
m ơn đ
n đn đ
n đến
n n
n
toàn th
toàn thtoàn th
toàn thể quý Th
quý Th quý Th
quý Thầy, Cô tr
y, Cô try, Cô tr
y, Cô trường Đ
ng Đng Đ
ng Đại h
i hi h
i học Qu
c Quc Qu
c Quảng Bình,
ng Bình, ng Bình,
ng Bình,
quý Th
quý Thquý Th
quý Thầy, Cô khoa Khoa
y, Cô khoa Khoa y, Cô khoa Khoa

suốt ba năm h
t ba năm ht ba năm h
t ba năm học t
c tc t
c tập và rèn luy
p và rèn luyp và rèn luy
p và rèn luyện t
n tn t
n tại tr
i tri tr
i trường.
ng.ng.
ng. Em xin chân thành c
Em xin chân thành cEm xin chân thành c
Em xin chân thành cảm
m m
m ơn Ban giám hi
n Ban giám hin Ban giám hi
n Ban giám hiệu, quý
u, quý u, quý
u, quý
Th
ThTh
Thầy, Cô giáo tr
y, Cô giáo try, Cô giáo tr
y, Cô giáo trường THCS Đ
ng THCS Đng THCS Đ

u và thực hi
c hic hi
c hiện đ
n đn đ
n đề tài.
tài. tài.
tài. Đ
ĐĐ
Đặc bi
c bic bi
c biệt em xin bày t
t em xin bày tt em xin bày t
t em xin bày tỏ lòng bi
lòng bi lòng bi
lòng biết
t t
t ơn sâu s
n sâu sn sâu s
n sâu sắc
c c
c
đ
đđ
đến cô h
n cô hn cô h
n cô hướng d
ng dng d

thực hi
c hic hi
c hiện t
n tn t
n tốt bài khóa lu
t bài khóa lut bài khóa lu
t bài khóa luận này.
n này.n này.
n này. Cu
CuCu
Cuối cùng, em xin g
i cùng, em xin gi cùng, em xin g
i cùng, em xin gửi l
i li l
i lời c
i ci c
i cảm
mm
m

ơn
nn
n

đ
đđ
đến gia

ã ã
ã ủng h
ng hng h
ng hộ em trong su
em trong su em trong su
em trong suốt
t t
t
th
thth
thời gian qua.
i gian qua. i gian qua.
i gian qua. Đồng Hới, tháng 5 năm 2015
Sinh viên
5

Phan Thị Nhớ
MỤC LỤC

Trang phụ bìa i
Lời cảm ơn ii
Lời cam đoan iii
MỤC LỤC 1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 8
DANH MỤC CÁC HÌNH 9
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ 6
MỞ ĐẦU 11

1.3.1. CNTT hỗ trợ cho các bước trong dạy học DTVĐ 35
1.3.2. Tiến trình dạy học DTVĐ với sự hỗ trợ của CNTT 37
1.4. Kết luận chương 1 39
CHƯƠNG 2. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC DỰA TRÊN VẤN ĐỀ
MỘT SỐ KIẾN THỨC PHẦN QUANG HỌC VẬT LÍ 9 THCS VỚI SỰ HỖ
TRỢ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN 40
2.1. Tổng quan phần Quang học vật lí 9 THCS 40
2.1.1. Đặc điểm phần Quang học vật lí 9 THCS 40
2.1.2. Mức độ cần đạt về kiến thức, kỹ năng 42
2.2. Những thuận lợi và khó khăn trong dạy học Quang học vật lí 9 THCS 44
2.2.1. Thuận lợi 44
2.2.2. Khó khăn 44
2.3. Xây dựng các ứng dụng CNTT trong tổ chức hoạt động dạy học DTVĐ phần
Quang học vật lí 9 THCS 45
2.3.1. Nguyên tắc xây dựng 45
2.3.2. Quy trình xây dựng 47
2.4. Hệ thống tư liệu hỗ trợ tổ chức dạy học DTVĐ về CNTT phần Quang học
vật lí 9 THCS 49
2.4.1. Tư liệu hình ảnh 49
2.4.2. Tư liệu phim 50
2.4.3. Tư liệu sơ đồ tư duy 51
2.5. Quy trình thiết kế bài dạy học theo hướng tổ chức hoạt động dạy học DTVĐ
với sự hỗ trợ CNTT 53
2.6. Thiết kế bài dạy học theo hướng tổ chức hoạt động dạy học DTVĐ một số
kiến thức phần Quang học vật lí 9 THCS với sự hỗ trợ của CNTT 55
7

2.7. Kết luận chương 2 62
CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 63
3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 63


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt Viết đầy đủ
CNTT Công nghệ thông tin
DTVĐ Dựa trên vấn đề
ĐC Đối chứng
GV Giáo viên
GQVĐ Giải quyết vấn đề
HS Học sinh
MVT Máy vi tính
THCS Trung học cơ sở
TN Thực nghiệm

VL Vật lí


Hình 2.6. Sơ đồ tư duy bài “Hiện tượng khúc xạ ánh sáng” 56

Hình 2.7. Sơ đồ tư duy hệ thống kiến thức bài “Thấu kính phân kì” III10

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ
Bảng

Bảng 1.1. Các mức độ của vấn đề 21

Bảng 3.2. Bảng thống kê các điểm số (X
i
) của các bài kiểm tra. 67

Bảng 3.3. Bảng phân loại theo học lực học sinh 67Biểu đồ
Biểu đồ 3.1. Phân bố điểm của hai nhóm ĐC và TN 67

Biểu đồ 3.2. Phân loại học lực học sinh 68

Sơ đồ
Sơ đồ 1.1. Quá trình dạy học DTVĐ 21

Sơ đồ 2.2. Quy trình thiết kế bài dạy học DTVĐ với sự hỗ trợ của CNTT [14] 49


họp thứ 8 thông qua ngày 19 tháng 12 năm 2014 quy định:“Phương pháp giáo dục
phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp
với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng
làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến
tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS” [2].
Trước tình hình đó đòi hỏi ngành Giáo dục phải đổi mới phương pháp dạy học.
Định hướng chung về đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tính tích cực, tự giác,
chủ động, sáng tạo, kỹ năng tự học, kỹ năng vận dụng vào thực tiễn phù hợp với từng
lớp học, môn học; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui và hứng thú trong học tập
của HS; khắc phục lối dạy truyền thống truyền thụ một chiều các kiến thức có sẵn;
phát huy cao năng lực tự học, tăng cường học tập cá nhân phối hợp với học hợp tác
nhóm nhằm rèn luyện cho HS tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong việc phát hiện và
giải quyết vấn đề (GQVĐ) để tự chiếm lĩnh tri thức.
Công nghệ thông tin (CNTT) mở ra triển vọng to lớn trong việc đổi mới các
phương pháp và hình thức dạy học. Những phương pháp dạy học theo cách tiếp cận
kiến tạo, phương pháp dạy học theo dự án, dạy học phát hiện và GQVĐ ngày càng có
12

nhiều điều kiện để ứng dụng rộng rãi. Các hình thức dạy học như dạy theo lớp, dạy
theo nhóm, dạy cá nhân cũng có những đổi mới trong môi trường CNTT.
Như vậy, để đổi mới phương pháp dạy học, chúng ta cần vận dụng một cách sáng
tạo các phương pháp dạy học hiện đại theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức,
tính chủ động, sáng tạo của HS, tăng cường tự học, tự nghiên cứu; từng bước áp dụng
những thành tựu của CNTT vào hoạt động dạy và học. Một trong những phương pháp
dạy học mới có thể đáp ứng được những yêu cầu trên đó là phương pháp dạy học dựa
trên vấn đề (DTVĐ), (tên Tiếng Anh là Problem Based Learning và được viết tắt là
PBL) [15], [23].
Dạy học DTVĐ là hoạt động học tập trong bối cảnh thực tiễn nhằm cung cấp kỹ
năng GQVĐ, tăng cường năng lực tự học và khả năng làm việc nhóm, là phương pháp
học tập trong đó các vấn đề có liên quan đến thực tiễn được lựa chọn cẩn thận và được

DTVĐ tương đối cụ thể, song chưa đi vào thực nghiệm cụ thể trong thực tế, không đi
vào qui định rõ nhiệm vụ của GV, cũng như HS, tất cả mới chỉ trên cơ sở lí thuyết.
Phương pháp này còn được đưa vào nhiều đề tài luận văn thạc sĩ như: đề tài
“Phương pháp dạy học dựa trên vấn đề (PBL) và vận dụng vào thiết kế, giảng dạy
chương “Mắt và các dụng cụ quang học” Vật lí 11 Nâng cao” của tác giả Nguyễn Thị
Thu Thủy [15], đề tài này chú trọng hình thức phát triển tư duy của HS bằng phương
pháp dạy học DTVĐ; đề tài “Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh theo dạy học
giải quyết vấn đề với sự hỗ trợ của máy vi tính trong dạy học phần Quang hình học
Vật lí 11 trung học phổ thông” của tác giả Nguyễn Trang Thi [16], đề tài này tác giả
đã nhấn mạnh đến vai trò của dạy học GQVĐ; tác giả Nguyễn Thị Hồng Việt với đề
tài: “Xây dựng tình huống có vấn đề trong dạy học Vật lý nhằm nâng cao chất lượng
học tập phát triển tư duy HS trung học phổ thông” [21], đề tài này tác giả đã làm rõ
các đặc trưng của dạy học DTVĐ và đưa ra được hệ thống cơ sở lý luận về việc xây
dựng tình huống có vấn đề; đề tài “Tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh
theo hướng giải quyết vấn đề với sự hỗ trợ của phương tiện nghe nhìn ở chương chất
khí Vật lí 10 nâng cao” của tác giả Phan Bá Minh [7], đề tài này đã xây dựng cơ sở lý
luận về dạy học GQVĐ, nêu lên được một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học
DTVĐ cho HS và phát huy năng lực nhận thức của HS trong dạy học VL 10 trung học
phổ thông.
Bên cạnh đó việc ứng dụng CNTT trong dạy học cũng được nhiều luận án tiến sĩ,
luận văn thạc sĩ nghiên cứu như: tác giả Lê Công Triêm, Trần Huy Hoàng đã nghiên
cứu sử dụng thí nghiệm với sự hỗ trợ của máy vi tính trong dạy học một số kiến thức
cơ học và nhiệt học [18], đề tài này đã xây dựng được hệ thống các thí nghiệm ảo, thí
nghiệm mô phỏng để thuận lợi cho dạy học một số kiến thức cơ học và nhiệt học; tác
14

giả Mai Thị Vân Hải nghiên cứu tổ chức hoạt động ngoại khóa phần Quang học với sự
hỗ trợ của CNTT nhằm phát huy tính tích cực cho học sinh trung học phổ thông [4],
tác giả đã xây dựng cơ sở lí luận tổ chức hoạt động ngoại khóa nhằm phát huy tính tích
cực cho HS, nêu lên được một số biện pháp dạy học ngoại khóa nhằm nâng cao hiệu

6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
- Nghiên cứu những văn kiện của Đảng và Nhà nước, luật Giáo dục cùng với các
chỉ thị, công văn của bộ Giáo dục và đào tạo về việc đổi mới phương pháp dạy học
trong nhà trường THCS hiện nay.
- Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học DTVĐ.
- Nghiên cứu các tài liệu về CNTT.
- Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học DTVĐ với sự hỗ trợ của CNTT.
- Nghiên cứu mục tiêu, nội dung chương trình sách giáo khoa VL 9 THCS phần
Quang học.
6.1. Phương pháp TN sư phạm
Tiến hành TN sư phạm ở trường THCS để đánh giá hiệu quả của việc tổ chức
hoạt động dạy học DTVĐ với sự hỗ trợ của CNTT.
6.1. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phương pháp thống kê toán học để trình bày kết quả TN sư phạm.
7. Cấu trúc khóa luận
Mở đầu
Nội dung
Chương 1. Cơ sở lý luận của việc tổ chức hoạt động dạy học dựa trên vấn đề với
sự hỗ trợ của công nghệ thông tin trong dạy học vật lí.
Chương 2. Tổ chức hoạt động dạy học dựa trên vấn đề một số kiến thức phần
Quang học vật lí 9 với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.
Chương 3. Thực nghiệm sư phạm.
Kết luận
Tài liệu tham khảo
Phụ lục 16


cuộc sống đồng thời liên quan đến phần trình học. Những vấn đề này được sử dụng để
khơi dậy trí tò mò và khởi xướng nhu cầu học tập. Rèn luyện cho HS khả năng tư duy
17

nghiêm túc, kỹ năng phân tích chuyên sâu, cũng như kỹ năng tìm kiếm các nguồn tư
liệu hỗ trợ.
• Theo Henk Schmidt, PBL là một quá trình học trong đó người học giải quyết
các vấn đề trong nhóm nhỏ dưới sự giám sát và dẫn dắt của người hỗ trợ. Vấn đề trong
PBL thường bao gồm sự mô tả về các tình huống có thực. HS làm việc theo nhóm để
phân tích, định dạng vấn đề và GQVĐ trên cơ sở kiến thức đã có. Kết quả được đánh
giá thông qua quá trình hoạt động và trình bày của HS trong nhóm.
• Theo V.Ôkôn, có thể hiểu dạy học DTVĐ dưới dạng chung nhất là toàn bộ các
hành động như tổ chức các tình huống có vấn đề, biểu đạt (nêu ra) vấn đề, chú ý giúp
đỡ những điều kiện cần thiết để HS GQVĐ, kiểm tra cách giải quyết đó và cuối cùng
là chỉ đạo quá trình hệ thống hóa và củng cố kiến thức thu nhận được [23].
Như vậy, dạy học DTVĐ là một phương pháp giảng dạy lấy việc GQVĐ làm
phương hướng, nội dung kiến thức là cụ thể, HS lĩnh hội được nó thông qua việc chủ
động tích lũy kiến thức và giải quyết những vấn đề có thực trong đời sống. Theo
phương pháp này, GV sẽ đưa cho HS những vấn đề trước khi cung cấp kiến thức mới,
HS được khuyến khích để xây dựng kiến thức của mình thông qua thảo luận và hợp tác
làm việc nhóm, hoạt động cá nhân để giải quyết các vấn đề mà GV đưa ra [7].
Có thể thấy, phương pháp này chú trọng việc tổng hợp những quy tắc khoa học
và bồi dưỡng kỹ năng GQVĐ. Trong đó, GV chỉ đóng vai trò là người huấn luyện,
người hướng dẫn, còn HS sẽ phải chủ động tìm hiểu để giải quyết các vấn đề được đặt
trong tình huống gắn liền với thế giới thực và liên quan tới nội dung môn học. Hoạt
động cá nhân, làm việc theo nhóm, HS xác định những điều đã biết, những điều cần
biết và làm thế nào để có được những thông tin cần thiết trong việc GQVĐ. Trên cơ sở
đó, người học tự chiếm lĩnh tri thức và phát triển các năng lực như lập kế hoạch, tự
định hướng học tập, hợp tác, các kỹ năng tư duy, kỹ năng sống.
1.1.2. Cấu trúc của dạy học DTVĐ [7], [23]

xử lý ở giai đoạn tiếp theo. Chúng cần được phân tích, so sánh và đánh giá xem có
thực hiện được việc giải GQVĐ hay không. Nếu việc kiểm tra các phương án đã đề
xuất đưa đến kết quả là không giải quyết được vấn đề thì cần trở lại giai đoạn tìm kiếm
phương án giải quyết mới. Nếu có nhiều phương án có thể giải quyết thì cần so sánh
để xác định phương án tối ưu. Khi đã quyết định được phương án thích hợp, giải quyết
được vấn đề tức là đã kết thúc việc GQVĐ.
Để có thể tìm ra phương án tối ưu để GQVĐ cần khuyến khích người học đưa ra
nhiều phương án, chấp nhận và khuyến khích các phương án trả lời để tìm ra câu trả
lời tối ưu nhất, tạo bầu không khí học tập cởi mở… Và để giải quyết được vấn đề,
người học cần phải chứng minh tính đúng đắn của giả thuyết đã nêu ra, người học có
19

thể tiến hành bằng cách đảo ngược vấn đề (tạo nghịch lý) hoặc có thể tiến hành bằng
thí nghiệm chứng minh điển hình…
1.1.2.3. Củng cố và vận dụng tri thức
Đây là giai đoạn GV hướng dẫn HS tranh luận, bảo vệ cái xây dựng được. GV
chính xác hóa, bổ sung, thể chế hóa tri thức mới, HS tiếp nhận tri thức mới và vận
dụng vào những vấn đề liên quan.
Việc HS vận dụng sáng tạo các kiến thức mới thu nhận được là việc cần được GV
chú trọng nhất ở giai đoạn này.
1.1.3. Mục tiêu của dạy học DTVĐ
Phương pháp dạy học DTVĐ hướng đến các mục tiêu tổng quát sau:
 Về nhận thức: Giúp người học có cơ hội nắm chắc kiến thức theo chiều rộng
lẫn chiều sâu. Điều này có được là do trong quá trình tìm hiểu và GQVĐ, người học
hoàn toàn chủ động trong việc xác định những nội dung có liên quan để nghiên cứu,
tìm hiểu và vận dụng.
 Về kỹ năng: Giúp người học phát triển năng lực đọc tài liệu, kỹ năng nghiên
cứu khoa học, kỹ năng GQVĐ, hoạt động cá nhân, các kỹ năng xã hội như: làm việc
nhóm, thuyết trình, tranh luận, thương lượng, … Những kỹ năng này được hình thành
trong quá trình người học nghiên cứu, vận dụng tài liệu, làm việc cùng với nhóm để

trong nhóm phân công nhau và xây dựng lịch trình làm việc cụ thể. Trách nhiệm của
các thành viên trong nhóm là đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ được phân công. Các
thành viên trong nhóm sẽ bày tỏ những quan điểm của mình về vấn đề, thông qua đó
HS sẽ có cơ hội kiểm tra tri thức của nhau.
1.1.4.2. Những đặc điểm của dạy học DTVĐ
a) Vấn đề là bối cảnh trung tâm của hoạt động dạy và học
Có thể nói rằng phương pháp dạy học DTVĐ đảo lộn thứ tự của hoạt động dạy và
học, nếu so với các phương pháp truyền thống thì ở đó thông tin được giáo viên (GV)
trình bày từ thấp đến cao theo một trình tự nhất định, và người học sẽ chỉ được tiếp cận
với một vấn đề cần được lý giải (nếu có) một khi họ đã được trang bị đầy đủ những
kiến thức cần thiết. Trong dạy học DTVĐ, người học được tiếp cận với vấn đề ngay ở
giai đoạn đầu của một đơn vị bài giảng. Vấn đề có thể là một hiện tượng của tự nhiên
hoặc là một sự kiện, tình huống đã, đang hoặc có thể sẽ diễn ra trong thực tế và chứa
đựng những điều cần được lý giải.
b) Người học tự tìm tòi để xác định những nguồn thông tin giúp GQVĐ
Trên cơ sở vấn đề được nêu ra, chính người học phải chủ động tìm kiếm thông tin
thích hợp để GQVĐ. Thông tin có thể ở nhiều dạng và từ nhiều nguồn tài liệu khác
nhau (sách, báo, phim, ảnh, từ internet…). Nói cách khác, chính người học gần như
21

phải tự trang bị đầy đủ cho mình phần “lý thuyết” nhằm có đủ kiến thức để tiếp cận và
GQVĐ.
c) Thảo luận nhóm là hoạt động cốt lõi
Mặc dù phương pháp dạy học DTVĐ có thể được áp dụng cho riêng từng người
học, trong đa số các ứng dụng người ta thường kết hợp với hoạt động nhóm. Thông
qua thảo luận ở nhóm nhỏ, người học chia sẻ nguồn thông tin và cùng nhau hình thành
các giả thuyết giúp GQVĐ, kiểm tra giả thuyết và đi đến kết luận.
Nhờ hoạt động nhóm, người học được rèn luyện thêm các kỹ năng cần thiết khác
ngoài mục đích lĩnh hội kiến thức.
d) Vai trò của GV mang tính hỗ trợ

pháp, cả GV lẫn người học đều chưa biết.
 Mức độ V: GV và HS đều chưa biết nội dung của vấn đề cũng như phương
pháp và giải pháp tiến hành.
Ngoài cách phân loại vấn đề theo mức độ đã nêu trên, thì căn cứ vào cấu trúc nội
dung và giải pháp GQVĐ, vấn đề có thể phân thành hai dạng: Vấn đề có cấu trúc và
vấn đề phi cấu trúc [15], [23].
1.1.5.1. Vấn đề có cấu trúc
Đó là những vấn đề khi đưa ra đã có sẵn câu trả lời đúng, một giải pháp đúng duy
nhất. Đa số các vấn đề mà sách giáo khoa đưa ra trong các lĩnh vực toán học, khoa học
tự nhiên là các vấn đề luôn có câu trả lời sẵn.
Vấn đề có cấu trúc thường xuất phát từ những sự kiện được sắp đặt trước, nó đã
xảy ra và đã có kết quả, giải pháp xử lí rồi. Khi nêu lại vấn đề này GV mong muốn
hướng HS đến những kết quả có trước đó. Có thể nói vai trò của vấn đề có cấu trúc
được trình bày như một nhiệm vụ để nhớ và được tổ chức, giới thiệu bởi người dạy.
1.1.5.2. Vấn đề phi cấu trúc
Vấn đề phi cấu trúc là những vấn đề thường được hiểu là những vấn đề mà HS
thường phải đối mặt trong cuộc sống hằng ngày, chúng bao gồm những vấn đề về
chính trị, xã hội, kinh tế và khoa học. Những vấn đề này có mục đích thông tin không
đầy đủ, rõ ràng và là những vấn đề hỗn độn, phức hợp trong tự nhiên, nó đòi hỏi sự
khảo sát, thu thập thông tin để giải quyết. Tuy nhiên các giải pháp GQVĐ không đơn
giản và không cố định, không có giải pháp nào lập thành công thức và không có giải
pháp chính xác.
23

Vấn đề phi cấu trúc còn được hiểu là các vấn đề mà các dữ liệu đang mâu thuẫn
nhau, những người tham gia tranh luận không đồng ý nhau về giả định hay về những
giải pháp khác nhau. Người GQVĐ phi cấu trúc phải thấy trước những quan điểm
khác nhau và có những lí luận biện minh cho giải pháp đề nghị.
Trong dạy học DTVĐ, vấn đề đưa ra thường là những vấn đề phi cấu trúc. Từ
những vấn đề phi cấu trúc, HS phải tìm ra những giải pháp, HS sẽ phải thu thập tài liệu

Vấn đề đặt ra cần phải có nhiều tài liệu tham khảo nhưng trọng tâm nhằm giúp
người học có thể tự tìm tài liệu, tự khai thác thông tin và tự trau dồi kiến thức; các
phương tiện thông tin đại chúng như sách vở, băng cát sét, phần mềm mô phỏng,
internet,… cũng cần phải đa dạng nhằm phục vụ mục đích trên.
 Vấn đề và cách tiếp cận vấn đề [7]
Vấn đề đặt ra cần phải có tác dụng kích thích các hoạt động nhận thức cũng như
các hoạt động xã hội của người học. Theo chúng tôi, các hoạt động này thường gắn kết
với một hoạt động nghiên cứu thực thụ mà ở đó người học cần phải:
- Đặt vấn đề (Vấn đề đặt ra là gì?).
- Hiểu được vấn đề; đưa ra các giả thuyết (Các câu trả lời trước và đối chứng với
các câu hỏi đã được đặt ra trong tình huống).
- Tiến hành các hoạt động thích hợp nhằm kiểm tra các giả thuyết của mình
(nghiên cứu, phân tích, đánh giá tài liệu liên quan, sau cùng là tổng hợp việc nghiên
cứu vấn đề).
- Thảo luận và đánh giá các giải pháp khác nhau dựa theo từng tiêu chí mà hoàn
cảnh đưa ra.
- Thiết lập một cách tổng quan và đưa ra kết luận.
Các bước đặt ra trên đây sẽ giúp cho người học nâng cao khả năng tổng hợp kiến
thức để GQVĐ.
Ví dụ: Một vấn đề liên quan đến vật lí sẽ có nhiều khái niệm khác có liên quan
như: các khái niệm sinh thái, hoá học, sinh học; các khái niệm về kinh tế, sức khoẻ
cộng đồng, chính sách,…
1.1.6. Tiến trình dạy học DTVĐ
[15], [23]
Trên cơ sở phân tích khái niệm, cấu trúc và những đặc trưng cơ bản và đặc điểm
của dạy học DTVĐ, chúng tôi cho rằng tiến trình tổ chức dạy học DTVĐ trải qua các
bước sau:
Bước 1: GV xây dựng vấn đề, các câu hỏi chính cần nghiên cứu, các nguồn tài
liệu tham khảo.
Bước 2: Tổ chức lớp học để nghiên cứu vấn đề: Chia nhóm, giao vấn đề, thống S
ơ đồ 1.1. Quá trình dạy học DTVĐ
Xây dựng vấn đề học tập
(GV – HS: thảo luận)
- Xác định vấn đề
- Làm rõ các khái niệm
- Xây dựng các câu hỏi định hướng

Hướng dẫn công việc
(GV)
- Nguồn tài liệu tham khảo
-
Đ
ị
nh k
ế
ho
ạ
ch th
ờ
i gian

Tổ chức lớp học
(GV – HS)
- Hoạt động cá nhân
- Phân chia nhóm, hướng dẫn làm việc nhóm