I HM HÀ NI 2
KHOA SINH - KTNN
======
NGUYN TH BÍCH NGC
GÓP PHN NGHIÊN CU PHÂN LOI
H RAU DA (ONAGRACEAE JUSS.)
 VIT NAM KHÓA LUN TT NGHIP I HC

Chuyên ngành: Thc vt hc

ng dn khoa hc
TS. HÀ MINH TÂM
i hm Hà Ni 2
 TH XUYN
i hc Quc gia Hà Ni
L

 m bo tính trung thc ca khóa lun tt nghip,

Khóa lun tt nghip Góp phn nghiên cu phân loi h Rau da
(Onagraceae Juss.)  Vit Nam là công trình nghiên cu ca cá nhân tôi,
thc hii s ng dn ca TS. Hà Minh Tâm - i h
phm Hà Ni 2 và TS.  Th Xuyn - i hc Quc gia Hà Ni. Các kt qu
tìm thy trong luc công b trong bt kì
nghiên cu khoa h Xuân Hòa, ngày 07 tháng 05  2015

Sinh viên làm khóa lun

Nguyn Th Bích Ngc

MC LC

3.4.3. Fuchsia L. 1753  c hoa 27
3.4.3.1. Fuchsia hybrida Hort. In Sieb.& Voss, 1894  c hoa 27
3.4.4. Clarkia Pursh  Hoa g  30
3.4.4.1. Clarkia amoena (Lehm.) G. Don in Sweet, 1839 30
3.4.5. Oenothera L. 1753  Rau cc, Nguyt kin tho 31
3.4.5.1. Oenothera rosea Ait.1789  Rau c c, Nguyt kin tho
ng 32
3.5. Giá tr s dng các loài thuc h Rau da (Onagraceae) tr chi Rau da
c (Ludwigia L.)  Vit Nam. 34
KT LUN VÀ KIN NGH 36
TÀI LIU THAM KHO 38
PH LC 1: DANH M 41
PH LC 2: KÝ HIU VIT TT CÁC PHÒNG TIÊU BN 42
PH LC 3: BNG TRA TÊN KHOA HC 43
PH LC 4: BNG TRA TÊN VIT NAM 45
PH LC 5: BNG KHÓA M TRA CM CÁC CHI THUC
H ONAGRACEAE  VIT NAM 46
1

Lý do ch tài
Gii thc vng, có vai trò to ln trong t
nhiên, có th nói là s không có s st này nu không có s tn
ti ca gii thc vt. loi hc thc v
vai trò nn tng. Vic phân loi thc vt mt cách chính xác s cung cp tài
liu cho nhiu ngành khoa hc khác có liên quan.
Trên th gii, h Rau da (Onagraceae) có 20 chi vi 650 loài phân b
ch yu  i và cn nhii, ít  nhii [19].  Vit Nam, h
3
. 
1. Các nghiên cu h Rau da (Onagraceae) trên th gii
H Rau da (Onagraceae) có 20 chi vi 650 loài, phân b ch yu 
 i và cn nhii[19]. u tiên trên th gii nghiên cu
vcác chi và loài thuc h Onagraceae phi k n là:
Nhà thc vt hc Carl Linnaeus (1753) [28] c coi là ông t
ca ngành phân loi hc thc vt hii. Trong tác phm ni tingSpecies
 (mt trong nhng tác phm    quan trng nht
trong sinh hc t c ti nay) tác gi nh, xp loi và t tên cho rt
nhiu chi và loài thc vt,công b các chi mà v  c xp vào h
Onagraceae gm: Circaea, Ludwigia, Epilobium, Gaura, Oenothera
A. L. de Jussieu (1789) [22] công b trong tác phm 
  25 chi trong h Onagrae sau chnh lý
thành Onagraceae     da vào
m c
V sau có nhiu tác gi nghiên
cu v h 
DeCandolle (1828) [20]    Prodromus Systematis

Ludwigia, Epilobium 

Huang Tseng-Chieng (1993) [14] Flora of Taiwan"
khi nghiên cu thc vt T      nh loi ca 4 chi
Circaea, Oenothera, Epilobium, Ludwiga vi 25 loài dm
c.
5
Heywood V. H (1996) [16]khi nghiên cu v h thng các h thc vt
có hoa trên th giFlowering Plants of the world
b h Ongraceae gm 20 chi vi 650 loài dc  mu
hoa.
Chen Chiajui (2000) [26    Flora Reipublicae
Popularis Sinicae 7 chi thuc h Onagraceae gm Ludwigia L,
Fuchsia L,Circaea L, Gaura L, Oenothera L, Clarkia Pursh, Epilobium L
HU Qi_ming & WU De-lin (2008) [15]    Flora of
Hong Kong"khi nghiên cu h thc vt  nh
loi và mô t 2 chi vi 5 loài thuc h Onagraceae. Tác gi ng bn
mô t và khóa phân l cho 2 loài này d
Chen Jiarui (2008) [12] trong công trình  khi nghiên
cu v h thc vt  Trung Qu     nh loi cho 6 chi
Ludwigia, Circaea, Chamerion, Epilobium, Oenothera, Gaura vi 64 loài
dm v c 4-5)
Takhtajan Armen L. (2009) [19] trong công trình 
khi nghiên cu v h thc vt trên th gip h Rau da (Onagraceae)
vào b Sim (Myrtales).
2. Các nghiên cu ca h Rau da (Onagraceae)  Vit Nam
n nay các công trình nghiên cu h Rau da  Vit Nam vn
còn rt ít.
N cn h này là nhà thc vi Tây Ban Nha -
Loureiro (1793) [29] khi nghiên cu thc vt  min Nam Vit Namtrong tác

trình này, tác gi t h này vào b Sim (Myrtales).
7
Bên ct s công trình vit v giá tr s dng ca các loài
thuc h Rau d
    5] trong cun n thc vt thông d;
Nguy [9] trong cun Thc vt có hoagii thiu mt
s loài làm thuc thuc h Rau da  Vit Nam.
 y, có th nói r      t công trình nào
nghiên cu m, có h thng và cp nht c bit là các thông tin
v phân b, sinh thái, hình nh minh ha, mu nghiên cv h Rau da
(Onagraceae)  Vit Nam. Chính vì vy công trình nghiên cu:Góp phn
nghiên c Rau da (Onagraceae)  Vit Nami và
chúng tôi hy vng s là công trình nghiên cu phân loi mt cách có h
thng, cp nht v h Rau da (Onagraceae)  Vit Nam.
8
.  VÀ


 Onagraceae (tr chi Ludwigia L.) 



Onagracece 

-

(HNPM)

 





: 


:


10


)

: Tng hp, phân tích các tài liu trong và ngoài c v h
Rau dc (Onagraceae). T a chn h thng phân loi phù hp vi
vic phân loi chi này  Vit Nam.
 :   nh loi các mu vt thuc h Rau d c
(Onagraceae Juss.) hin có.
: Tham gia các chuyu tra, nghiên cu tha thu thêm
mu, tìm hiu thêm v sinh thái hc, s phân b và các thông tin có liên quan
khác.
: Tng hp kt qu nghiên cu, mô t m chung ca
chi, xây dnh loi, mô t các phân chi và các loài, chnh lý phn
danh pháp theo lut danh pháp quc t và cui cùng hoàn chnh các ni dung
khoa hc khác c tài.
-Son tho chi và các loài dc quc t v son tho thc

nhóm, li tip tc chn ra ci lp và xp chúng vào hai nhóm
khác, c tip tn khi phân bit ht các taxon.
Danh pháp c c chnh lý theo lut danh pháp quc t
hin hành và theo Quy phm son tho Thc vt chí Vit Nam. 12
. 
3.1. H thng phân loi và v trí h Rau da (Onagraceae)  Vit Nam.
c khi h Rau da (Onagraceae) c công b
công b mt s c xp vào h này là Ludwigia, Epilobium,
 Sau này, mt s tác gi  thêm các chi khác,
p xp giLinnaeus.
 p 25 chi vào h Rau da và ly tên là Onagrae,
c chnh lý lng, h này bao gm c
Circaeaceae Ruthe; Epilobiaceae Ventenat, Fuchsiaceae Lilja, Isnardiaceae
Martylov, Jussieuaceae Martylov, Lopeziaceae Lilja, Oenotheraceae C.C.
Robin.
m v h thng phân loi h Onagraceae:
m th nht (DeCandolle, 1828): Chia h Onagraceae thành 6
 chi Trapa c xp vào h C u Trapaceae.
m th hai (Bentham & Hooker, 1867): Chia h Onagraceae
trc ti chi Trapa c xp vào h C u
Trapaceae.
m th ba: Chia h Onagraceae thành 2 phân h, ri chia tip ra
các tông và chi. Tách chi Trapa ra khi h này. Tm này có hai h
thng.
1) Melchior (1964): Chia h Onagraceae thành 2 phân h
Ludwigioideae (vi 1 chi) và Onagroideae (6 tông và 22 chi).
2) Takhtajan (2009): Chia h Onagraceae thành 2 phân h

14
3.2.2. Lá
  c cách kiu xp xon (Ludwigia, Epilobium, Oenothera,
Clarkia) hay m i (Fuchsia, Circaea), không có lá kèm; không
(Epilobium, Clarkia) hoc có cung lá (Ludwigia, Oenothera, Circaea); phin
lá hình trng (Circaea, Epilobium   Ludwigia, Clarkia) hay
hình thuôn (Ludwigiang nhn; gc hình tròn (Circaea, Fuchsia)
hay nhn (Epilobium, Ludwigia, Oenothera, Clarkia    
Clarkia); gân gc 3, hình mng lông chim, gân chính
ng ni rõ.
3.2.3. Hoa và cm hoa
C  ng d    nh cành (Circaea, Fuchsia,
Oenothera, Clarkia, Epilobiumc  nách lá (Epilobium, Ludwigia,
Oenothera, Clarkiang  nách lá hay him khi  nh cành (Circaea).
 ng mu 4, lá bc nh, sm rng; hu
ht là  Fuchsia).
Cánh hoa: p xen k Circaea), ch yu 4(5)
(Epilobium, Ludwigia, Oenothera, Clarkia, Fuchsiap van,
   ng dính mt phn rt ngn   i. Cánh hoa 2
(Circaea) hay 4(5) (Epilobium, Ludwigia, Oenothera, Clarkia, Fuchsia); màu
vàng, tr , hng hay tím v   hoc tím; nguyên (Ludwigia,
Clarkia, Fuchsia) hay x 2 thùy (Epilobium, Oenothera, Circaea).
B nh: Nh bng (Circaea, Ludwigia) hoc g     Fuchsia,
Oenothera, Epilobium, Clarkia). Bao phn 2 ô, gn hình c  
 dc.
B nhy: B nhy gm 1-2 (Circaeang là 4 lá noãn hp thành bu
h 1-4 ô, noãn 1-2 (Circaea), ch yu nhiu trong m trung tr,
b ng hình tr thuôn dài (Ludwigia, Epilobium, Oenothera, Clarkia),
15
hình cu (Circaea), trng (Fuchsiang có g; vòi nhng dài;

3              
(Trib.3. Circaeeae)
3.Circaea
3
4A.  (Trib.4. Epilobieae) 4.Epilobium
4B.  (Trib.5. Onagreae).
5A. ông có  5.Oenothera
5B. có  6.Clarkia
3.4. m phân loi các chi và loài thuc h Rau da (Onagraceae)
tr chi Rau dc (Ludwigia L.)  Vit Nam.
3.4.1. CIRCAEA L. 1753  RAU NÚI, QUÁI QU
L. 1753. Sp. Pl. ed. 1, 1: 9; Gagnep. 1921. Fl. Gen. Indochn. 2(5): 992; Vu
Van Cuong & J. E. Vidal. 1973. Fl. Camb. Laos Vietn.14: 38;Phamh. 2000.
Illustr. Fl. Vietn. 2: 70; N. T. Ban. 2003. Checkl. Sp. Vietn. 2: 932; ;Chen
Jiarui. 2008. Fl. China. 13: 404.
Cây , -, lá

Typus: Circaea lutetiana L.
Chi này trên th gii có 7 loài, phân b ch yu  cái và cn
nhii. Vit Nam hin bit có 2 loài.
17
3.4.1.1. Circaea alpina L.1753  Rau núi, Quái qu núi cao
L. 1753. Sp. Pl. ed. 1: 9; Vu Van Vuong & J. E. Vidal. 1973. Fl. Camb.
Laos Vietn: 38;Phamh. 2000. Illustr. Fl. Vietn. 2: 70; N. T. Ban. 2003.Checkl.
Sp. Vietn. 2: 932; Chen Jiarui. 2008. Fl. China. 13: 406;
Cây cao t 3  50cm, nhn hoi lim
ngn trên cung và có tuyn ngn  cm hoa. Thân r vi r c c 
nh. Lá dài hình thù khó nhìn t hp trchay ô van n gn tròn 1-
11 × 0.7-5.5(-8) cm, gc hn hình tim, mép b n cui
 n, sn nhn. Gii hn cành hoa 0.7-2 × 12 (-

3.Cành mang hoa và qu
(Ngun 1.
2. www.uniprot.org
3.
3.4.1.2. Circaea mollis Sieb & Zucc. 1874  Rau núi, Quái qu lông mm
L. 1753. Sp. Pl. 1: 9;Gagnep. 1921. Fl. Gen. Indoch. 2: 992; Vu Van
Cuong & J. E. Vidal. 1973. Fl. Camb. Laos Vietn.14: 38;Phamh. 2000. Illustr.
Fl. Vietn. 2: 70; N. T. Ban. 2003. Checkl. Sp. Vietn. 2: 932; Chen Jiarui.
2008. Fl. China. 13: 405;
Cây cao 25-150 cm,  tui di lim, un
c li. Thân r không có mu. Lá hp t n hình trng hp
3-16 × 2- vào hình nêm hoc thnh thong b làm thành hình
trònn cui b nh, nhi hn
cành hoa ti gc, hi-n ca.20 cm; chùm hoa  nách lá
n; cung nh khi n hoa thng vuông góc vi trc
ca chùm hoa, không có hoc hing lá bc con  gc, thông
 i n nhn ho  u và
chùy bt du có tuyn. ng hoa 0.5-i rác hoc mt chút ánh
20
sáng phn chiu  hoa, xanh nht hong, 1.6-2.9×1-1.5 mm, không
t ngt nhn tù. Tràng màu trng, rng dng trc,
0.7-1.8×1-t khía V ¼ - ½ chiu dài cng,
nh hoa lan rng ra khi hoa n, ngc thnh thong ngang bng, him
y; tuyn mt d thy khi thò ra  bên kia ng hoa. Cung
nh và tr thành qu 5-7mm. Qu hn to bng qu lê hoc hình cu, 2.6-
3.5×2-3.2mm, nhô lên ni bi ti
cung nh. Qu 2 ô, 2 ht.
Loc.class: Typus: Japon, Siebold s. n. (L.)
Sinh hc và sinh thái: Gp  các trng c vùng núi cao khong 1600m
Phân b: Lào Cai (Sa Pa). Còn có  c Bc Á, , Trung