Nghị luận xã hội về lễ nghĩa liêm sỉ
September 4, 2014 - Chuyên mục: Văn mẫu THPT - Tác giả: qt
Đề bài: Sách Quan Tử chép: lễ, nghĩa, liêm, sỉ là bốn cái rường để giữ vững quốc gìa. Bốn cái rường vó ấy nếu không
được căng lên, nghĩa là người trong nước mà vô lê, vô nghĩa, vô liêm sì thì quốc gia phải sụp đổ và diệt vong mất.
Em có suy nghĩ gì về vấn đề này?
Gợi ý
I. Mở bài
- Con người cần giữ bốn đức tính ở đời để xây dựng và phụng sự quốc gia. Bốn đức tính ấy không gì khác hơn là: lễ, nghĩa, liêm,
sỉ.
- Vì thế Sách Quan Tử đã chép: lễ, nghĩa, liêm, sĩ là bốn cái rường để giữ vững quốc gia. Bốn cái rường vó ấy nếu không được
căng lèn, nghĩa là người trong nước mà vô lễ, vô nghĩa, vô liêm sỉ thì quốc gia phải sụp đổ và diệt vong.
- Vậy ta hãy xem bốn đức tính ấy quan quọng đến mức nào mà có tính chất quyết định như vậy?
II. Thân bài
1. Giải thích bốn chữ: lễ, nghĩa, liêm, si:
- Lễ nằm trong hai chữ lễ phép, những phép tắc bày tỏ lòng kính trọng với mọi người xung quanh.
- Nghĩa là đi theo đường lối phải, theo việc nên làm, đánh đổ mọi xấu xa nguy hại.
- Liêm là trong sạch ngay thẳng, không tham của người, không mê phú quý.
- Sỉ là biết xấu hổ, biết nhục đối với bản thân, quốc gia, dân tộc. Nhưng sách Quan Tử còn ví những điều trên như bốn cây căng
gió, bốn cái ruờng vừng chắc của quốc gia nghĩa là thế nào?
- Cái vó kia chỉ là một tấm lưới. Nếu không có bốn cái rường căng ra thì có tác dụng gì? Cũng như một quốc gia nếu không có
người, không hồn hay chỉ là một mảnh đất nằm trong tay kẻ khác thì có khác gì so với tấm lưới kia?
- Nhưng nói đến quốc gia là nói đến dân tộc, sống còn, đến sự truyền lưu tiếng tốt mà trên đời này còn có gì tồn tại đẹp hơn là
đức hạnh?
2. Dẫn chứng:
- Bước vào ngưỡng cửa nhà trường ta đã nghe câu: Tiên học lễ, hậu học vốn.
- Dân trong nước mà biết giữ lễ với nước thì người nước khác mới tôn trọng nước mình: Đức Khổng Tử khi nhìn thấy người
nước Tần đang xây lại bức tường đã bị quân Sở xô ngã đã không cúi đầu giữ lễ vì nước mat mà họ không biết lo … làm sao
được.
- “Nghĩa” là con đường tốt đẹp mà mỗi người dân trong mỗi nước phải noi theo để phụng sự quốc gia xã hội thì quốc gia nhờ đó
cũng trở nên tốt đẹp hơn (chuyện người con gái nước Lỗ vì nghĩa mà bỏ con mình để giữ con anh).
- "Lễ nghĩa" tuy quan trọng nhưng liêm sỉ còn quan trọng hơn. Người liêm là tại biết sỉ và ở đời phải biết sỉ thì mới giữ được

nghĩa xóm sẽ tan hoang. Khi cắp sách đến trường, chúng ta thấy ngay câu “Tiên học lễ, hậu học văn”. Vì thế, chữ “lễ” có thể xem
như một cây trụ nâng đỡ nhân cách chúng ta.
Chữ nghĩa thật rộng lớn: nghĩa cha con, nghĩa thầy trò, nghĩa chồng vợ, nghĩa anh em cốt nhục đồng bào, nghĩa bằng hữu chi
giao, ấy là ngũ luân chi đạo. Mọi sự đều phải có nghĩạ, thì mới đủ tư cách làm người cao trọng. Ghét bỏ, xa lánh điều xấu tức là
đầu mối của nghĩa. Nghĩa thường đi đôi với nhân, tình: “nhân nghĩa”, “nghĩa tình” tức là cái đạo lí làm người. Vì nghĩa đồng bào,
dân tộc ta thường chia bùi sẻ ngọt “Nhiều điều phủ lấy già, gương; Người trong một nước phải thương nhau cùng". Nghĩa đồng
bào trong chín năm kháng chiến chống Pháp, nhiều khi đơn sơ chia sẻ nhau bữa cơm rau, bát xôi lúc thời gian khó. Chỉ thế thôi,
vậy mà những người lính có thể "chẳng tiếc đời xanh”; quên ngày tháng tuổi đời, nhưng quyết không quên hương nếp xôi đơn sơ,
mộc mạc nhưng thắm đượm biết bao nghĩa đồng bào: ”Đất Tây Bắc tháng ngày không có lịch; Bữa xôi đẩu còn toả nhớ mùi
hương”. Không chĩ có Chế Lan Viên viết thế, mà Quang Dũng cũng nhớ mãi cái hương vị nghĩa tình ấy "Nhớ ôi Tây Tiến cơm
lên khói; Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”. Nguyễn Đình Chiểu nói “kiến nghĩa bất vỉ” thấy việc nghĩa không làm thì “phi anh
hùng”: chẳng đáng mặt anh hùng. Cho nên Lục Vân Tiên ra tay nghĩa hiệp cứu Kiều Nguyệt Nga. Kho tàng ca dao Việt Nam rất
đề cao tình và nghĩa. Tình yêu là yêu thương nhau; nghĩa là không phụ bỏ nhau. Hây nghe tấm lòng người vợ: “Chồng em áo
rách em thương; Chồng người áo gấm xông hương mặc người". Lại có câu chuyện về một chú chó có nghĩa làm lay động lòng
người. Chuyện xảy ra cách đây hai năm tại thành phố Thẩm Dương, tinh Liêu Ninh, Trung Quốc. Sau khi chú chó vàng bị gãy
chân vì xe cán trúng. Chú chó trắng kiên quyết không rời xa cún bạn tội nghiệp. Chó trắng còn biết đường đẩy chó bạn vào chỗ
râm mát bằng mũi và sủa vang lên đẩy đe dọa khi những người lạ tìm cách tiếp cận bạn nó. Thật là một con chó có nghĩa: không
bỏ bạn lúc nguy khốn. Con vật còn thế, huống gì chúng ta! Cho nên, có thể nói "nghĩa” là cái đức quý, ví như cây cột thứ hai
nâng đỡ nhân cách chúng ta.
“Liêm” là ngay thẳng, trong sạch, không để lòng tham xói mòn nhân phẩm,… Tham là một bệnh lớn nhất trong thiên hạ và dễ
mắc phải, cho nên Thanh Liêm là một đức quý nhất và cũng khó rèn luyện nhất trong các Đức. Từ xưa đến nay, có biết bao nhiêu
tấm gương liêm khiết, họ sống đời thanh bạch như Nguyễn Trãi, Nguyễn Khuyến,… ở thế kỉ XX, lãnh tụ Hồ Chí Minh một đời
thanh bạch với hình ảnh chiếc áo kaki bạc màu, ngôi nhà sàn đơn sơ đã làm sáng ngời đức liêm khiết. Hàng ngày, ta vẫn thấy
những em nhỏ nhặt của rơi nhưng không động lòng tham. Nhiều cán bộ kiên quyết không nhận hối lộ. Những tấm gương ấy làm
ta cảm phục. Thế nhưng, bên cạnh đó vẫn còn không ít người lợi dụng chức quyền để ăn của “lót” mà người ta gọi là “ăn bẩn”.
Chắc chắn, họ là những người không có nhận cách và pháp luật sẽ trừng trị, rồi mọi người xa lánh. Kết quả họ sẽ là người sống
cô độc và vô nghĩa giữa cuộc đời.
Nếu “liêm" là cây cột thứ ba làm vững nhâm phẩm con người thì “sỉ” là cái đức của người giàu lòng tự trọng, biết xấu hổ, biết
nhục khi không vượt qua cái tầm thường. Nguyễn Tri Phương thà treo cổ chứ không chịu cái nhục hàng giặc. Trần Bình Trọng
thà “làm quỷ nước Nam” chứ không để giặc Nguyên mua chuộc, Nguyễn Trãi nuốt hận vào lòng cùng Lê Lợi mười năm kháng