TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

HOÀNG THỊ DUYÊN

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ
CON NGƯỜI VÀO VIỆC XÂY DƯNG CON NGƯỜI
XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP ĐẠI HỌC
•

• • •

Chuyên ngành: Tư tưởng Hồ Chí Minh

HÀ NỘI, 2015


TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
______Ỷ # Ỷ_______

HOÀNG THỊ DUYÊN

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ
CON NGƯỜI VÀO VIỆC XÂY DựNG CON NGƯỜI
XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
•


cứu của những tác giả khác.
Hà nội, thảng 05 năm 2015 Người thực hiện

Hoàng Thị Duyên

HÀ NỘI, 2015


MỤC LỤC

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

60


MỞ ĐÀU
1. Lí do chọn đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh là lãnh tụ thiên tài của dân tộc Việt Nam. Người là một
chiến sĩ lỗi lạc, một người bạn chiến đấu kiên cường và thân thiết của phong trào giải
phóng dân tộc và của cả loài người tiến bộ. Sinh thời, Hồ Chí Minh rất chú ý đến
nhân tố con người, đến việc xây dựng con người, phục vụ sự nghiệp cách mạng, vấn
đề con người là vấn đề lớn, được đặt lên hàng đầu, là vấn đề trung tâm, xuyên suốt
trong toàn bộ nội dung tư tưởng của Hồ Chí Minh. Cuộc đời hoạt động và đấu tranh
của Người luôn vì mục đích đất nước được độc lập, dân tộc ta được tự do, hạnh
phúc, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành, xây dựng đất
nước giàu mạnh vững bước trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Trong tư tưởng
của Hồ Chí Minh, con người được nhìn nhận vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự
nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội. Trong kháng chiến, Người nhấn mạnh
là phải xây dựng chế độ dân chủ, phát huy tính sáng tạo của quần chúng nhân dân để
kháng chiến và kiến quốc. Trong xây dựng xã hội chủ nghĩa, Người khẳng định,

mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng, cho nên chăm sóc nâng cao dân trí, đào
tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài là vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ,
công bằng, văn minh. Vì vậy, để góp phần vào việc xây dựng con người mới phát
triển toàn diện đáp ứng yêu cầu của thời đại trên cơ sở vận dụng quan điểm về
con người của Hồ Chí Minh tôi đã chọn vấn đề ÍLvận dụng quan điểm của Hồ Chí
Minh về con người vào việc xây dựng con người xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
hiện nay”, làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Tính đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học về
con người và xây dựng con người xã hội chủ nghĩa được công bố trên các

7


sách, báo, tạp chí, các hội thảo trong nước và quốc tế, qua các cuộc thi tìm hiểu tấm
gương đạo đức Hồ Chí Minh như: Thành Duy, Tư tưởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp
xây dụng con người Viêt Nam phát trien toàn diện, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,
2002; Trần Xuân Trường, Tư tưởng Hồ Chí Minh vê con người xã hội chủ nghĩa
Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2008; “Tư tưởng Hồ Chí Minh về con
người và xã hội” do PGS - TS Lê Sỹ Thăng làm chủ nhiệm; Tư tưởng Hô Chí Minh
vê phất trỉên vãn hóa và con người, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005; PGS.TS
Lương Minh Cừ - TS Nguyễn Trung Dũng Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và
giải phóng con người, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội, 2014; Vũ Thị Kim Dung, Tư
tưởng Hồ Chí Minh về con người, Tạp chí Khoa học chính trị, số 2, 1998; Phạm
Ngọc Anh, Chiến lược con người trong Di Chúc của chủ tịch Hồ Chí Minh, Tạp chí
lịch sử Đảng, số 285, 2014.
Bằng nhiều cách tiếp cận khác nhau, những công trình, bài viết đã nghiên cứu
nhiều nội dung phong phú về từng khía cạnh cụ thể của tư tưởng Hồ Chí Minh về
con người. Song vẫn còn chưa có nhiều công trình đi sâu phân tích những quan điếm
của Người về con người mới đế từ đó định hướng và đưa ra những giải pháp thiết

Đe tài tập trung nghiên cứu quan điểm của Hồ Chí Minh về con người; thực
trạng, một số giải pháp cơ bản của việc xây dựng con người xã hội chủ nghĩa ở nước
ta hiện nay (2006 - 2014).
5. Phương pháp nghiên cún
Đe tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và
phương pháp duy vật lịch sử.
Ngoài ra, khóa luận còn sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc;
kết hợp với việc nghiên cứu lí luận, khảo sát thực tiễn, phân tích, tổng họp, so sánh,
diễn dịch, quy nạp khái quát làm rõ mục đích đề tài đề ra.

9


6. Đóng góp của khóa luận
Ket quả nghiên cứu của khóa luận sẽ góp phần hoàn thiện quan điểm của Hồ
Chí Minh về con người. Từ đó vận dụng thiết thực vào việc xây dựng con người Việt
Nam phát triến toàn diện trong giai đoạn hiện nay.
Ket quả nghiên cứu khóa luận có thể làm tài liệu phục vụ cho các bạn sinh
viên khi nghiên cứu về con người xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam; nghiên cứu về tư
tưởng của Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về con người nói riêng.
7. Kết cấu của khóa luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo
khóa luận còn bao gồm 2 chương, 5 tiết.
Chương 1. QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VÈ CON NGƯỜI
1.1.

Bản chất con ngưòi theo quan điểm của Hồ Chí Minh

Xuất phát từ quan điểm của Mác cho rằng: “Trong tính hiện thực của nó, bản
chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội”, [10, tr 11], Hồ Chí Minh đã nhắc

trí thức được thể hiện trong hoạt động. Các yếu tố này có quan hệ chặt chẽ với nhau,
làm điều kiện cho nhau, tuy rằng mỗi yếu tố có vai trò khác nhau. Một người khỏe
mạnh thì sẽ có một đời sống tinh thần khỏe mạnh. Con người luôn có xu hướng vươn
tới cái chân - thiện - mỹ, đó là những con người biết sống theo cái đúng, lẽ phải,
sống chân thật, đối lập với cái giả, cái sai trái luôn làm điều lành, điều tốt, đối lập với
điều ác và đặc biệt đó còn là những con người biết rung động và cảm thụ cái đẹp, cái
cao cả, có quan điểm thẩm mỹ đúng đắn và có khả năng sáng tạo ra cái đẹp, mặc dù
có thế này, thế khác.
Hồ Chí Minh có cách nhìn nhận, xem xét con người trong tính đa dạng của
nó: đa dạng trong quan hệ xã hội (quan hệ dân tộc, giai cấp, tầng lớp, đồng chí, đồng
bào...); đa dạng trong tính cách, khát vọng, phấm chất, khả năng; đa dạng trong hoàn
cảnh xuất thân, điều kiện sống, làm việc... Hồ Chí Minhchỉ rõ: “Năm ngón tay cũng
có ngón vắn, ngón dài. Nhưng vắn dài đều hợp nhau ở nơi bàn tay. Trong mấy triệu
người cũng có người thế này, thế khác, nhưng thế này hay thế khác đều dòng dõi của
tổ tiên ta. Vậy nên ta phải khoan hồng đại độ. Ta phải nhận rằng đã là con Lạc cháu
Hồng thì ai cũng có ít hay nhiều lòng ái quốc” [15, tr 280].
Hồ Chí Minh xem xét con người trong sự thống nhất của hai mặt đối lập:
thiện và ác, hay và dở, tốt và xấu, hiền và dữ...bao gồm cả tính người - mặt xã hội và
tính bản năng - mặt sinh học của con người. Hồ Chí Minh nói: “Con người dù xấu,
tốt, văn minh hay dã man đều có tình” [19, tr 99]. Chữ tình đó không phải tình cảm
anh - em, vợ - chồng, bạn bè, cha - con, dòng họ mà đó là tình người. Tình người

1
1


theo nghĩa rộng nhất đó là đời sống tinh thần của con người biểu hiện tập trung ở
mặt văn hóa - đạo đức. Đó là nhân tính, nó đối lập với thú tính của loài vật. Đã là
con người đều yêu sự lành, ghét sự dữ; yêu cái thiện, cái tốt, ghét cái ác, cái xấu. Sức
mạnh của ý thức cuối cùng phải được biểu hiện qua hoạt động thực tiễn của con

của phong kiến, đế quốc; là dân tộc Việt Nam đang bị đô hộ bởi chủ nghĩa thực
dân; và mở rộng hơn nữa là những “người nô lệ mất nước” và “người cùng khổ”.
Hồ Chí Minh cũng dùng khái niệm “con người” theo nghĩa rộng trong một số
trường hợp như : “phẩm giá con người”, “giải phóng con người”, “người ta”,
“ai”... Người từng nói: “Tôi chỉ có một điều ham muốn là làm cho Tổ quốc tôi
được độc lập, thống nhất dân chủ” [16, tr 201].
Những con người ấy được đặt trong một bối cảnh cụ thể và một tư duy
chung, còn phần lớn. Người xem xét con người trong mối quan hệ xã hội, quan
hệ giai cấp, theo giới tính (thanh niên, phụ nữ), theo lứa tuổi (phụ lão,
nhi đồng), nghề nghiệp (công nhân, nông dân trí thức...), trong khối thống nhất cộng
đồng dân tộc (sĩ, nông, công, thương) và quan hệ quốc tế ( bầu bạn năm châu, các
dân tộc bị áp bức, bốn phương vô sản). Đó là con người hiện thực, cụ thế, khách
quan. Trong quan niệm về con người, Hồ Chí Minh rất chú ý kết hợp hài hòa giữa cá
nhân và tập thể, cộng đồng. Trong suốt cuộc đời làm cách mạng của mình, Hồ Chí
Minh luôn mong muốn: “quét sạch chủ nghĩa cá nhân” vì nó đem cá nhân đối lập với
tập thế, đối lập với xã hội, với cộng đồng. Mưu cầu hạnh phúc cá nhân dưới cách
làm tổn hại đến hạnh phúc của những người khác, của tập thể và cộng đồng thì đó là
điều không thể tồn tại trong tư tưởng của Người.
Thế nhưng, Người chỉ chống chủ nghĩa cá nhân chứ không “dày xéo lên
quyền lợi cá nhân” không vùi dập cá nhân con người. Trái lại, Người hết coi trọng
những quyền lợi cơ bản của con người có thể nói Hồ Chí Minh là người luôn quan
tâm và tôn trọng “tính cách riêng”, “sở trường riêng”, “đời sống riêng”, “quyền lợi
riêng của mỗi người”, nhằm phát huy đến mức cao nhất vai trò, khả năng của từng
người, vì lợi ích riêng chính đáng của mỗi người và lợi ích của cả cộng đồng.
1.1.3.

Bản chất con người mang tính xã hội

1
3

4


1.2.

Vai trò của con người theo quan điểm của Hồ Chí Minh

1.2.1.Con người là vốn quý nhất, nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp
cách mạng
Đây là nội dung bao trùm trong tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, có ý
nghĩa như một tiền đề xuất phát, một tư tưởng xuất phát, một tư tưởng chủ đạo, đồng
thời là mục đích tư tưởng, bắt đầu từ con người, vì con người, cho con người và trở
lại con người. Hồ Chí Minh coi con người là vốn quý nhất được đặt trên cơ sở khoa
học của chủ nghĩa Mác - Lênin khi xem con người là chủ thể tích cực sáng tạo ra lịch
sử, vai trò của con người được quy vào vai trò của quần chúng nhân dân trong mối
quan hệ với vai trò của cá nhân lãnh tụ trong lịch sử. Người đã kế thừa những tư
tưởng truyền thống của dân tộc ‘7ạy dân làm gốc” đã trở thành truyền thống đạo lí
xuyên suốt quá trình lịch sử Việt Nam và được các bậc minh quân, trung thần, các
bậc tiền nhân vận dụng rất thành công trong quá trình dựng nước và giữ nước. Thời
nhà Lý, Lý Công Ưấn vì “trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân” mà dời đô về Thăng
Long, cốt đế “dân cư khỏi chịu cảnh khốn khố”. Nguyễn Trãi xem “việc nhân nghĩa
cốt ở yên dân”, "chở thuyền là dân, mà lật thuyền cũng là dân”...
Theo Hồ Chí Minh, “trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân, trong thế
giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân” [21, tr 453]. Vì vậy, “vô
luận việc gì, đều do người làm ra, và từ nhỏ đến to, từ gần đến xa, đều thế cả” [16, tr
281]. Người đặt nhân dân lên vị trí làm chủ đất nước; trong tất cả mọi việc, kể cả
huy động sức dân trước hết là vì chính lợi ích của dân, vì theo Người lợi ích của dân
càng cao, sức dân càng mạnh. Chủ tịch Hồ Chí Minh thấy rõ vai trò lịch sử to lớn
của quần chúng nhân dân, thấy được sức mạnh vô địch của quần chúng nhân dân
Người khắng định: cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, quần chúng là động lực

Trong quam điểm của Hồ Chí Minh luôn có sự nhất quán coi con người vừa
là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng Việt Nam theo tinh thần cách mạng và
khoa học. vấn đề con người gắn liền với cách mạng giải phóng dân tộc và cách mạng

1
6


xã hội chủ nghĩa. Đưa mục tiêu giải phóng con người gắn liền với mục tiêu giải
phóng dân tộc, giải phóng xã hội. Hồ Chí Minh nói: “Phải dùng lực lượng của dân,
bồi dưỡng lực lượng cho dân. Phải bồi dưỡng lực lượng cho dân nhiều hơn yêu cầu
đóng góp” [18, tr 397].
* Con người là mục tiêu của cách mạng
Sự phát triển của xã hội, theo Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở mục tiêu
kinh tế, chính trị, văn hóa... đây chỉ là cơ sở nền tảng cho sự phát triển.
Người cho rằng tiêu chí cao nhất đánh dấu sự phát triển xã hội chính là sự giải
phóng con người, tạo ra những điều kiện cho sự phát triến con người, trình độ
phát triển con người trong xã hội.Vì sống gần dân, với dân, giữa lòng dân, hiểu
rõ dân tình, dân tâm, dân ý, Hồ Chí Minh thấy rõ yêu cầu giải phóng dân tộc, giải
phóng con người, giải phóng lao động xã hội. Nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là
động lực của cách mạng. Năm 1911, giữa lúc đất nước đang bị xâm lược, nhân
dân phải chịu cảnh lầm than, Người ra đi với ý chí quyết giải phóng gông cùm nô
lệ cho đồng bào. Người xác định rõ trách nhiệm của Người cũng là của Đảng và
của Chính phủ là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn
toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.
Lấy con người làm mục tiêu của sự phát triển xã hội, theo Hồ Chí Minh,
đó là việc phát triển xã hội theo hướng nhân văn nhằm đáp ứng mọi khát vọng
của con người, tạo điều kiện cho con người ngày càng phát triển toàn diện, hài
hòa như một chủ thể xã hội, chủ thể làm chủ vận mệnh, tương lai của mình. Giải
phóng con người là mục tiêu cao cả của Hồ Chí Minh, và ở mỗi giai đoạn lịch sử

sách của Đảng, Chính phủ đều vì lợi ích chính đáng của con người. Có thể là lợi ích
lâu dài, lợi ích trước mắt, lợi ích cả dân tộc và lợi ích của bộ phận, giai cấp tầng lóp
và cá nhân. Mọi công việc đều vì lợi ích của nhân dân mà làm: “Muốn cho dân yêu,
muốn được lòng dân, việc gì có lợi cho dân phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân
phải hết sức tránh. Phải giải quyết hết các vấn đề dầu khó đến đâu cũng mặc lòng,

1
8


những vấn đề quan hệ tới đời sống nhân dân” [15, tr 51]. Muốn an dân thì mọi công
việc của Đảng, Nhà nước phải được nhân dân đồng ý, chung sức, chung lòng: “Việc
gì cũng phải hỏi ý kiến quần chúng, cùng dân chúng bàn bạc. Giải thích cho dân
chúng hiểu rõ. Được dân chúng đồng ý. Do dân chúng vui lòng ra sức làm” [16, tr
334].
Tóm lại, Hồ Chí Minh coi giải phóng con người là mục tiêu cao nhất của toàn
bộ sự nghiệp cách mạng nước ta. Mục tiêu đó trước hết nhằm giải phóng con người
về mặt chính trị - xã hội đồng thời với quá trình phát triến toàn diện về kinh tế, khoa
học kĩ thuật, pháp luật.. .theo từng mức độ, trình độ cụ thế. Đó là sự nghiệp lâu dài,
khó khăn, gian khố của nhiều thế hệ người Việt Nam mà Hồ Chí Minh là người khởi
xướng.
* Con người là động lực của cách mạng
Trong quan điếm của Hồ Chí Minh, con người không chỉ là mục tiêu của sự
phát triển xã hội, mà còn là chủ thể của lịch sử, là động lực quan trọng thúc đẩy sự
phát triển của xã hội. Đứng vững trên lập trường của chủ nghĩa duy vật lịch sử và
với kinh nghiệm đúc rút từ hoạt động thực tiễn của chính mình, Hồ Chí Minh đã có
những nhận thức, đánh giá đúng đắn về vai trò của con người.
Vượt qua chủ nghĩa yêu nước truyền thống, đến với chủ nghĩa Mác - Lênin và
cách mạng tháng Mười Nga, từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã khắng định nhân dân lao
động là lực lượng chủ yếu, là gốc rễ thắng lợi của sự nghiệp cách mạng. Họ có mặt ở

chức, khéo lãnh đạo, thì lực lượng ấy sẽ là xoay chuyến trời đất, bao nhiêu thực dân
và phong kiến cũng sẽ bị lực lượng to lớn ấy đánh tan” [19, tr 358].
Nhân dân là gốc rễ của thắng lợi, vì nhân dân là đối tượng chiếm số lượng
đông đảo, vì lực lượng của dân chúng nhiều vô cùng, vì mọi lực lượng đều ở nơi
dân”. Nhân dân là lực lượng hùng hậu còn bởi nhân dân là những người cần cù,
thông minh, khéo léo, nhiều kinh nghiệm quý báu. Hồ Chí Minh nói: “Dân chúng

2
0


biết giải quyết nhiều vấn đề một cách đơn giản, mau chóng, đầy đủ, mà những người
tài giỏi, những đoàn thế to lớn, nghĩ mãi không ra” [16, tr 335].
Con người là vừa chủ thể của lịch sử, vừa là sản phẩm của lịch sử. Sự phát
triển của lịch sử sẽ tác động mạnh mẽ tích cực đối với con người, làm cho năng lực
sáng tạo của quần chúng nhân dân phát triển hơn. Con người chính là sự kết tinh
những giá trị vật chất và tinh thần cao nhất, có khả năng lao động, đấu tranh cách
mạng, sáng tạo và do vậy, là động lực thúc đẩy tiến bộ xã hội. Nhận thức được vai
trò to lớn của con người, của quần chúng nhân dân, Đảng ta đứng đầu là Chủ tịch Hồ
Chí Minh đã lãnh đạo, tập hợp, giáo dục, tố chức quần chúng đấu tranh giành chính
quyền, thực hiện thắng lợi hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc và bước vào
công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội.
1.3.

Quan điểm của Hồ Chí Minh về con người mới và nội dung về xây

dựng con người mói
1.3.1.

Quan điểm của Hồ Chí Minh về con người mới

Bên cạnh đó, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, để có thể xây dựng đất nước,
thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trước hết cần có những
con người xã hội chủ nghĩa. Đó là những con người mới hội tụ được một số đặc
điểm, phẩm chất cơ bản sau:
Thứ nhất, theo Hồ Chí Minh con người mới xã hội chủ nghĩa là con người có
ý thức làm chủ tập thể và tinh thần tập thể xã hội chủ nghĩa. Với Người đã là chủ thì
phải biết tự lo toan gánh vác, không ỷ lại, không ngồi chờ. Mỗi người phải ra sức
góp công, góp của để xây dựng nước nhà. Đe thực hiện được ý thức làm chủ đó đòi
hỏi mọi người phải xử lí đúng đắn mối quan hệ giữa cá nhân và tập thể, giữa quyền
lợi và nghĩa vụ, giữa cống hiến và hưởng thụ, giải quyết hài hòa lợi íchcủa xã hội
với lợi ích của cá nhân và tập thể.
Thứ hai, Con người mới xã hội chủ nghĩa phải có tri thức và trình độ chuyên
môn nghiệp vụ. Xây dựng chủ nghĩa xã hội là một nhiệm vụ mới mẻ, khó khăn. Với
nước ta nền kinh tế còn lạc hậu, cơ sở kinh tế còn nghèo nàn, thì khó khăn càng tăng

2
2


lên gấp bội. Sự nghiệp mới mẻ đó đòi hỏi phải có tri thức, nếu không có tri thức thì
không thế xây dựng được chủ nghĩa xã hội. Tri thức ở đây gồm nhiều mặt: lý luận
của chủ nghĩa Mác, khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, văn hóa, nghệ thuật...Hồ
Chí Minh yêu cầu đối với cán bộ, Đảng viên chẳng những thạo về chính trị mà còn
phải giỏi về chuyên môn, không thế lãnh đạo chung chung. Trong Di chúc Người
cũng nhắc nhở: “Những chiến sĩ trẻ tuối trong các lực lượng vũ trang nhân dân và
thanh niên xung phong đều đã được rèn luyện trong chiến đấu và đều tỏ ra dũng
cảm, Đảng và Chính phủ phải chọn một số ưu tú nhất cho các cháu ấy học thêm các
ngành nghề để đào tạo thành những cán bộ, công nhân có kỹ thuật giỏi, tư tưởng tốt,
lập trường vững chắc. Đó là đội quân chủ lực trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa
xã hội ở nước ta” [26, tr 616 ].

cách mạng theo hướng xã hội chủ nghĩa tất nhiên là những con người mới.
Xây dựng con người, theo nghĩa rộng, có quan hệ mật thiết với phát triến kinh
tế, phát triến xã hội và phát triến văn hóa - tinh thần. Theo nghĩa hẹp, xây dựng con
người trước hết và cơ bản dựa trên giáo dục - đào tạo. Nói cụ thể, xây dựng con
người là xây dựng một hệ thống giá trị về đạo đức, trí tuệ, thể lực, kỹ năng, tâm
hồn... làm cho con người có những phẩm chất và năng lực đáp ứng được những yêu
cầu của sự phát triển kinh tế xã hội.
Con người xã hội chủ nghĩa vừa là sản phẩm sinh thành của quá trình phát
triến xã hội mới, vừa là kết quả của hoạt động tích cực, chủ động của hàng triệu
người trong xã hội. Con người xã hội chủ nghĩa là những con người có phẩm chất
mới mà xã hội cũ không có. Con người xã hội chủ nghĩa khác với nhân cách của kẻ
sĩ, thương gia, trượng phu, quân tử, nhà tư bản. Đó là những con người được hình
thành không chỉ gắn với tiến trình cách mạng của nhân dân ta, mà còn phải đại diện
cho các giá trị đạo đức mới, lý tưởng xã hội mới. Đó là nhũng con người kiên quyết
chống áp bức bóc lột, coi lao động là nguồn sống, là trách nhiệm, là vinh dự, là
nguồn tạo ra hạnh phúc. Đó là những con người yêu nước sâu sắc kết hợp với yêu
đồng loại tạo thành tính cách của những con người như vậy là tính cách mạng của
nó.
Muốn có một cách phổ biến những con người như vậy xuất hiện trong công
nhân, nông dân, lao động trí óc và các tầng lớp xã hội khác, theo Hồ Chí Minh, cần

2
4


chủ động xây dựng nó. Người cho rằng: “Ta xây dựng con người cũng phải có ý
định rõ ràng như nhà kiến trúc. Định xây dựng ngôi nhà như thế nào rồi mới dùng
gạch, ve, vôi, cát, tre, gỗ,., mà xây nên” [26, tr 665].
Con người mà Hồ Chí Minh hướng đến xây dựng trước hết là những con người có lí
tưởng sống cao đẹp, mà Người gọi là “hồng thắm”; có đạo đức trung thực, thẳng