Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế

Phạm Thị Thu Hà – Lớp 902

LỜI MỞ ĐẦU
Lịch sử học thuyết kinh tế là môn khoa học xã hội nghiên cứu quá trình phát
sinh, phát triển, đấu tranh và thay thế lẫn nhau của hệ thống quan điểm kinh tế
của các giai cấp cơ bản dưới những hình thái kinh tế - xã hội khác nhau. Từ
những tư tưởng kinh tế lỗi lạc thời thượng cổ đến đỉnh cao là học thuyết kinh tế
chính trị Marxism mà Marx và Anghen là người sáng lập đã tạo nên một bức
tranh toàn cảnh về nền kinh tế của nhân loại. Một trong những học thuyết kinh tế
có vai trò và tầm ảnh hưởng lớn đến lịch sử phát triển kinh tế của nhân loại đó
chính là học thuyết kinh tế của chủ nghĩa trọng nông.
Mặc dù còn những hạn chế nhất định do hoàn cảnh lịch sử, điều kiện phát
triển kinh tế đương thời cũng như nhận thức chủ quan cá nhân của các đại biểu
trong trường phái này nhưng chủ nghĩa trọng nông đã chứng tỏ sự trưởng thành
của các quan điểm kinh tế của phái trọng nông, phản ánh một giai đoạn mới hay
1


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế

Phạm Thị Thu Hà – Lớp 902

một cuộc cách mạng trong sự phát triển tư tưởng kinh tế như Marx đã nhận xét:
“Phái trọng nông đã chuyển việc nghiên cứu nguồn gốc của giá trị thặng dư từ
lĩnh vực lưu thông vào lĩnh vực sản xuất trực tiếp, và do đó đã đặt cơ sở cho việc
phân tích nền sản xuất TBCN”.
Ở nước ta, trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vấn đề nông
nghiệp, nông thôn luôn được Đảng và Nhà nước ta coi trọng, những giá trị tư
tưởng kinh tế của chủ nghĩa trọng nông lại có những ý nghĩa tích cực trong việc

trọng nông
Vào giữa thế kỷ XVIII, chủ nghĩa tư bản nói chung và chủ nghĩa tư bản
nước Pháp nói riêng đã nhận ra một vấn đề thực tế là chỉ dựa vào lý thuyết trọng
thương thì không thể giải quyết được vấn đề phát triển kinh tế. Hơn nữa, chủ
nghĩa trọng thương Pháp với những chính sách cực tả của Colbert đã làm phá sản
nền sản xuất nông nghiệp, đòi hỏi phải có một cách nhìn mới, một lý luận mới
mở đường cho kinh tế nói chung, nông nghiệp nói riêng phát triển. Đó là những
đòi hỏi bức xúc cho chủ nghĩa trọng nông Pháp ra đời. Mác đã đánh giá về các
nhà tư tưởng của chủ nghĩa trọng nông: công lao to lớn của họ là xem xét các
4


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế

Phạm Thị Thu Hà – Lớp 902

hình thức của phương thức sản xuất như những hình thức sinh lý học của xã hội,
bắt nguồn từ chính bản chất của sản xuất và độc lập với ý chí, với chính trị, v.v…
Chủ nghĩa trọng nông đã ra đời dựa trên những tiền đề kinh tế xã hội cơ bản như sau:
Thứ nhất, chủ nghĩa tư bản sinh ra trong lòng chủ nghĩa phong kiến, tuy
chưa làm được cách mạng tư sản lật đổ chế độ phong kiến, nhưng sức mạnh kinh
tế của nó đã rất to lớn, đặc biệt nó muốn cách tân kinh doanh trong nông
nghiệp…, đòi hỏi có lý luận và cương lĩnh kinh tế mở đường cho lực lượng sản
xuất phát triển.

5


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế


khoa học cao nhất của ông là những năm 60 của thế kỷ XVIII với quan điểm coi
kinh tế như một cơ thể sống, trong đó của cải và hàng hóa lưu thông từ giai cấp
7


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế

Phạm Thị Thu Hà – Lớp 902

này sang giai cấp khác. Những tư tưởng kinh tế lớn của ông là lý luận về sản
phẩm ròng, biểu kinh tế Quesney và trật tự tự nhiên.
2.2.

Turgot (1727-1781): ông là một nhà tư tưởng lỗi lạc, là người có

tầm mắt tư sản xuất sắc nhất của trường phái trọng nông. Ông đề xuất nhiều
chính sách nhằm giảm nhẹ gánh nặng cho người sản xuất nông nghiệp như: cho
tự do lưu thông ngũ cốc, khuyến khích trồng khoai tây… Cuốn sách Buôn bán
ngũ cốc của ông được xuất bản năm 1770 đã đề cập nhiều đến tư tưởng trọng
nông. Tư tưởng chủ đạo của ông là tự do mua – bán ngũ cốc.
2.3.

Boisguillebert (1646-1714): là một nhà kinh tế lớn và là người sáng

lập môn Kinh tế chính trị cổ điển Pháp. Ông luôn bảo vệ lợi ích của nông dân,
8


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế



Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế

Phạm Thị Thu Hà – Lớp 902

là trao đổi giá trị sử dụng, tuy nhiên đây chính là tiền đề để Marx nghiên cứu xây
dựng lý thuyết giá trị sau này.
Trong học thuyết về sản phẩm ròng – học thuyết trung tâm của hệ thống lý
luận trọng nông, các nhà trọng nông đã đưa ra quan điểm rằng: chỉ ngành sản
xuất nông nghiệp mới tạo ra sản phẩm ròng (hay còn gọi là sản phẩm thuần túy),
đó là tặng vật tự nhiên cho con người, không phải là do quan hệ xã hội, quan hệ
giai cấp đưa lại. Nông nghiệp là ngành kinh tế sản xuất duy nhất, chỉ có lao động
trong nông nghiệp mới là lao động sản xuất bởi nó tạo ra sản phẩm ròng còn lao
động trong các ngành khác là lao động không sinh lời vì nó không tạo ra sản
phẩm thuần túy. Trong khi đó thương nghiệp chỉ đơn thuần hoạt động theo quy
11


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế

Phạm Thị Thu Hà – Lớp 902

luật trao đổi ngang giá nên không thể có lợi nhuận, còn hoạt động công nghiệp,
tuy có làm tăng thêm giá trị của của cải song giá trị mới này chỉ tương ứng với
giá trị của tư liệu sinh hoạt mà người lao động đã tiêu dùng trong quá trình sản
xuất nên không có sản phẩm ròng.
Như vậy chủ nghĩa trọng nông đã giải thích nguồn gốc sản phẩm thuần túy
theo tinh thần của chủ nghĩa tự nhiên, coi sản phẩm ròng là tặng vật của tự nhiên.
Quan điểm này chính là mặt hạn chế về lịch sử về tầm nhìn của trường phái trọng
nông.

tưởng của những người trọng thương.
Thứ tư, xác lập một cơ chế quản lý dựa trên cơ sở tự do cạnh tranh. Quan
điểm này xuất phát từ học thuyết về trật tự tự nhiên. Các nhà trọng nông tin vào
sự hài hòa tự phát nảy sinh từ tự nhiên như một trật tự tất yếu. Họ kêu gọi nên
tuân theo quyền tự nhiên và trật tự tự nhiên, đó là quyền chính đáng, tối cao và cơ
bản của mỗi con người. Họ nêu cao khẩu hiệu “tự do buôn bán, tự do hoạt động”
và thừa nhận quyền bất khả xâm phạm đối với chế độ sở hữu.

14


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế

Phạm Thị Thu Hà – Lớp 902

Thứ năm, kêu gọi Chính phủ nên đứng ngoài mậu dịch quốc tế và để nó tự
hoạt động nghĩa là để cho tư nhân tự do kinh doanh. Các nhà trọng nông nhận
thấy rằng những quy trình tự động diễn ra đều khiến cho mậu dịch hỗ trợ dễ dàng
cho sự phát triển nền kinh tế năng động nghĩa là buôn bán lúa gạo sẽ tạo điều
kiện thuận lợi cho việc mở rộng nông nghiệp, cũng như tiền tạo điều kiện cho
mậu dịch vậy.
Thứ sáu, Nhà nước cần có chính sách đầu tư cho đường sá, cầu cống. Lợi
dụng vận tải đường thủy rẻ để chuyên chở sản phẩm. Cần chống lại chính sách
giá cả nông sản thấp để tích lũy trên lưng nông dân. Bởi như thế sẽ không khuyến

15


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế


định được mức độ tối thiểu của tiền công; đề cập đến vấn đề tái sản xuất xã hội.
3.2. Những điểm hạn chế
17


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế

Phạm Thị Thu Hà – Lớp 902

Mặc dù đã có cái nhìn tích cực và tiến bộ về nhiều mặt trong quá trình phát
triển kinh tế song tư tưởng của chủ nghĩa trọng nông còn bộc lộ nhiều hạn chế về
nhiều mặt:
Về phương pháp luận: các nhà kinh tế của chủ nghĩa trọng nông khi đưa ra
quan điểm, tư tưởng của mình mới chỉ dừng lại ở hiện tượng bề ngoài, họ nhấn
mạnh sản xuất nhưng lại phủ nhận quá trình lưu thông.
Về mặt lý luận: chưa xây dựng được các khái niệm, phạm trù khoa học làm
cơ sở cho việc nghiên cứu; nhiều cơ sở lý luận còn giản đơn.
Sai lầm lớn nhất của trường phái trọng nông là khẳng định chỉ lĩnh vực nông
nghiệp mới là lĩnh vực sản xuất từ đó đã dẫn đến kết luận sai lầm là giá trị thặng
18


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế

Phạm Thị Thu Hà – Lớp 902

dư là sản phẩm của tự nhiên, không phải do con người tạo ra. Sai lầm đó có
nguyên nhân về lịch sử, xã hội từ đó dẫn đến sai lầm về phân tích lý luận kinh tế.
Trên cơ sở phân tích những mâu thuẫn trong học thuyết của chủ nghĩa trọng
nông, Marx đã khái quát rằng: “cái bề ngoài phong kiến và cái bản chất tư sản”

nông thôn là một chủ trương lớn của nước ta hiện nay. Văn kiện Đại hội Đảng X
nhấn mạnh: “Đẩy mạnh CNH – HĐH nông nghiệp và nông thôn, giải quyết đồng
bộ các vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân”
2. Ý nghĩa tư tưởng kinh tế của trường phái trọng nông đối với phát
triển nông nghiệp trong thời kì CNH – HĐH hiện nay ở Việt Nam
Với chủ trương đẩy mạnh CNH – HĐH nông nghiệp và nông thôn của Đảng
và Nhà nước thì việc vận dụng những luận điểm, cương lĩnh của chủ nghĩa trọng
nông như chúng ta vừa phân tích ở trên sẽ cho ta cách nhìn nhận, đồng thời đưa

21


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế

Phạm Thị Thu Hà – Lớp 902

ra được những giải pháp đúng đắn cho sự phát triển nông nghiệp gắn với CNH –
HĐH ở nước ta:
Thứ nhất, đề ra những biện pháp để khuyến khích phát triển nông nghiệp đó
là kiến nghị Nhà nước đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn.
Trong những năm qua, Nhà nước đã rất quan tâm và tiến hành hàng loạt các
biện pháp như tăng cường các hoạt động khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư,
công tác bảo vệ giống cây trồng, vật nuôi. Nhìn chung, mặt bằng dân trí của nông
dân nước ta còn thấp bởi vậy Nhà nước càng chú trọng đến việc hướng dẫn, phổ
biến cho nông dân các cách thức thực hiện để đạt được hiệu quả cao.

22


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế

24


Tiểu luận Lịch sử học thuyết kinh tế

Phạm Thị Thu Hà – Lớp 902

Để cải thiện chất lượng nguồn nhân lực ở nông thôn vốn có đặc điểm là trình
độ học vấn rất thấp, phần đông người lao động chưa qua đào tạo, Nhà nước cũng
đã áp dụng các biện pháp như cử cán bộ, kỹ sư nông nghiệp về tận nơi sản xuất,
hướng dẫn nông dân cách sản xuất, canh tác sao cho khoa học và hiệu quả, cùng
với đó Nhà nước cũng chú trọng đến giáo dục đào tạo riêng cho những người làm
nông nghiệp, nông thôn đặc biệt là cho vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo…
Thứ hai, Nhà nước có chính sách giá cả, chính sách tiền lương hợp lý để hỗ
trợ, khuyến khích cho lĩnh vực nông nghiệp
Nhìn chung mức thu nhập của người làm nông nghiệp ở nước ta đang ở mức
rất thấp, tuy nhiên mức thu nhập tối thiểu của người dân đang dần được điều
25