Website: Email : Tel : 0918.775.368
Đề tài: Hoạt động quản lý quỹ BHXH ở Việt Nam
Mục lục
LỜI NÓI ĐẦU........................................................................................3
I – KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BHXH.......................................................4
1. Sự cần thiết khách quan của BHXH..................................................4
2. Khái niệm BHXH................................................................................5
3. Bản chất BHXH...................................................................................6
4. Vai trò BHXH......................................................................................7
II – BHXH VỚI CÔNG TÁC QUẢN LÝ QUỸ BHXH...........................8
1. Quỹ BHXH...........................................................................................8
1.1. Khái niệm......................................................................................8
1.2. Đặc điểm quỹ BHXH.....................................................................9
1.3. Vai trò của quỹ BHXH................................................................10
1.4. Nguồn hình thành quỹ BHXH......................................................11
1.5. Mục đích sử dụng quỹ BHXH......................................................12
2. Nội dung quản lý quỹ BHXH...........................................................13
2.1. Vai trò của công tác quản lý quỹ BHXH.....................................13
2.2. Nội dung quản lý quỹ BHXH.......................................................13
2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc quản lý quỹ.............................16
III – TÌNH HÌNH QUẢN LÝ QUỸ BHXH VIỆT NAM TRONG THỜI
GIAN QUA.................................................................................................18
1. Quản lý thu BHXH............................................................................18
1.1. Quản lý đối tượng tham gia........................................................19
1.2 Quản lý quỹ lương của doanh nghiệp.........................................20
1.3 Quản lý tiền thu BHXH................................................................20
2. Quản lý chi BHXH............................................................................21
2.1. Quản lý chi BHXH ngắn hạn .....................................................21
2.2 Quản lý chi trả BHXH dài hạn.....................................................22
1
Website: Email : Tel : 0918.775.368
sâu sắc. Chính sách này còn thể hiện trình độ văn minh, văn hóa, tiềm lực
kinh tế và khả năng tổ chức quản lý của Nhà nước.
Từ khi đất nước chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền
kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN thì
việc bao cấp toàn bộ cho hoạt động BHXH tỏ ra không còn phù hợp với tình
hình mới nữa. Vì vậy để từng bước đổi mới công tác tổ chức thì Chính phủ đã
ra nhiều nghị định, thông tư về việc ban hành các quy chế tổ chức và hoạt
động của BHXH Việt Nam. Với mục đích là thống nhất việc quản lý và thực
hiện các chế độ BHXH nhằm đảm bảo lợi ích của người lao động thì BHXH
đã được thành lập trên hệ cơ sở thống nhất các tổ chức BHXH ở trung ương
và địa phương. Theo sau đó là những mối quan hệ đa dạng và phức tạp giữa
những người lao động với nhau và giữa những người lao động với chủ sử
dụng lao động. Những mối quan hệ này cũng đã gây ra không ít những khó
khăn cho việc thực hiện các chính sách BHXH nói chung và công tác thu chi
quỹ BHXH nói riêng. Vì thế mà các chính sách BHXH luôn cần được nghiên
cứu, tìm hiểu nhằm để đổi mới chính sách BHXH nói chung và công tác quản
lý quỹ BHXH nói riêng.
Quỹ BHXH là một trong những nội dung quan trọng trong mỗi chính
sách của BHXH. Nó vừa mang tính kinh tế xã hội lại vừa mang tính chính trị
để nhằm ổn định ASXH cho một đất nước đang phát triển. Chính vì vậy việc
đảm bảo hệ thống tài chính cho quỹ BHXH là hết sức cần thiết và mang ý
nghĩa sống còn đối với hoạt động của BHXH. Thông qua việc xem xét đánh
giá cơ chế quản lý BHXH ở Việt Nam từ đó đưa ra những kiến nghị nhằm
3
Website: Email : Tel : 0918.775.368
hoàn thiện và đổi mới cơ chế quản lý quỹ BHXH cho phù hợp với giai đoạn
mới.
I – KHÁI QUÁT CHUNG V BHXHỀ
1. Sự cần thiết khách quan của BHXH
Ai cũng có nhu cầu làm việc, lao động và mong muốn được trả công
hiểm có phạm vi và đối tượng tham gia rất rộng và không phải ngẫu nhiên tất
cả các nước trên thế giới đều tham gia BHXH.
2. Khái niệm BHXH.
Có rất nhiều khái niệm khác nhau về BHXH.
- Từ giác độ pháp luật: BHXH là một chế định bảo vệ người lao động sử
dụng nguồn đóng góp của mình, đóng góp của người sử dụng lao động và
được sự tài trợ, bảo hộ của Nhà nước nhằm trợ cấp vật chất cho người lao
động được bảo hiểm và gia đình họ trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu
nhập bình thường do ốm đau, tai nạn lao động hoặc hết tuổi lao động theo quy
định của pháp luật hoặc người lao động bị chết.
- Dưới giác độ tài chính: BHXH là quá trình san sẻ rủi ro và san sẻ tài
chính giữa những người tham gia BHXH theo quy định của pháp luật.
- Theo Luật BHXH Việt Nam năm 2006: BHXH là sự đảm bảo thay thế
hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất
thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp,
hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng góp vào quỹ BHXH.
- Gần đây một số quan điểm lại cho rằng: BHXH là sự đảm bảo thay thế
hoặc bù đắp một phần thu nhập đối với người lao động khi họ gặp phải những
biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc bị mất việc làm, bằng
cách hình thành và sử dụng một quỹ tài chính tập trung do sự đóng góp của
các bên tham gia BHXH, nhằm góp phần bảo đảm an toàn đời sống của người
lao động và gia đình họ, góp phần bảo đảm ASXH.
5
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Tuy có nhiều cách hiểu khác nhau, song bản chất của BHXH lại được
thể hiện khá rõ ràng và cụ thể.
3. Bản chất BHXH
BHXH ra đời tồn tại và phát triển là một tất yếu khách quan cùng với sự
phát triển của xã hội loài người. Bản chất của BHXH là sự phân phối lại thu
nhập dựa vào sự tập trung, san sẻ những rủi ro mang tính chất xã hội.
năng suất lao động của mình, góp phần nâng cao năng suất lao động của xã
hội.
+ Thông qua BHXH còn góp phần đoàn kết những người lao động trong
nội bộ các cơ quan doanh nghiệp và kích thích những người lao động chưa
tham gia BHXH hăng hái tham gia.
- Đối với người sử dụng lao động: mặc dù phải đóng góp vào quỹ BHXH
một khoản tiền nhất định trích ra từ lợi nhuận của mình xong xét về lâu dài
BHXH vẫn có vai trò rất lớn đối với người sử dụng lao động:
+ Người lao động làm thuê cho mình sẽ yên tâm phấn khởi hơn, gắn bó
với cơ quan, doanh nghiệp hơn.
+ Nếu chính sách BHXH được thực hiện tốt sẽ hạn chế các hiện tượng
đình công, bãi công, biểu tình. Từ đó làm cho sản xuất kinh doanh diễn ra liên
tục ổn định.
+ Người sử dụng lao động không phải bỏ ra những khoản tiền lớn cùng
một lúc để giải quyết hậu quả những vụ tai nạn rủi ro mang tính tập thể.
+ Thông qua chính sách BHXH, người sử dụng lao động thể hiện được
nghĩa vụ và trách nhiệm của mình đối với người lao động và đối với xã hội.
Sự thể hiện này là công khai minh bạch và được pháp luật công nhận, điều đó
càng làm cho người lao động tin tưởng hơn vào giới chủ và Nhà nước.
7
Website: Email : Tel : 0918.775.368
- Đối với nền kinh tế:
+ Mối quan hệ trên thị trường lao động phát triển lành mạnh hơn vì có sự
gắn bó giữa giới chủ và giới thợ.
+ Mâu thuẫn vốn có giữa giới chủ và giới thợ về cơ bản được giải quyết
và đây là tiền đề rất quan trọng để giúp người lao động nâng cao năng suất lao
động, phát huy sáng tạo, góp phần thúc đẩy sản xuất ngày càng phát triển.
+ Nhờ có chính sách BHXH mà quỹ BHXH được hình thành và tồn tích
lại theo thời gian. Đặc biệt ở các nước phát triển, quỹ BHXH đã trở thành một
khâu tài chính trung gian vô cùng quan trọng góp phần đầu tư, tăng trưởng,
ro làm giảm hoặc mất thu nhập từ người lao động. Như vậy hoạt động của
quỹ BHXH không nhằm mục tiêu lợi nhuận mà vì quyền lợi của người lao
động và của cả cộng đồng.
- Phân phối quỹ vừa mang tính hoàn trả vừa mang tính không hoàn trả.
Tính hoàn trả thể hiện ở chỗ người lao động là đối tượng tham gia và đóng
góp BHXH, đồng thời họ cũng là đối tượng nhận trợ cấp, được chi trả từ quỹ
BHXH cho dù chế độ, thời gian trợ cấp và mức trợ cấp của mỗi người khác
nhau là khác nhau. Tính không hoàn trả thể hiện ở chỗ cùng tham gia và đóng
góp BHXH, nhưng cũng có người được hưởng trợ cấp nhiều lần, nhiều chế độ
khác nhau nhưng cũng có người được hưởng trợ cấp ít hơn, thậm chí không
được hưởng.
- Quá trình tích lũy để bảo tồn giá trị và bảo đảm an toàn về tài chính đối
với quỹ BHXH là một vấn đề mang tính nguyên tắc. Đặc điểm này xuất phát
từ chức năng cơ bản nhất của BHXH là đảm bảo an toàn về thu nhập cho
người lao động. Vì vậy mà quỹ BHXH phải luôn bảo tồn giá trị và tăng
9
Website: Email : Tel : 0918.775.368
trưởng quỹ BHXH đã trở thành yêu cầu mang tính nguyên tắc trong quá trình
hoạt động của BHXH.
- Quỹ BHXH là hạt nhân, là nội dung vật chất của tài chính BHXH. Nó
là khâu tài chính trung gian cùng với Ngân sách Nhà nước và tài chính doanh
nghiệp hình thành nên hệ thống tài chính quốc gia, đều chịu sự chi phối của
pháp luật Nhà nước.
- Sự ra đời, tồn tại và phát triển quỹ BHXH phụ thuộc vào trình độ phát
triển kinh tế xã hội và điều kiện phát triển lịch sử của từng thời kỳ nhất định
của đất nước.
1.3. Vai trò của quỹ BHXH
Quỹ BHXH là một trong những quỹ tài chính quan trọng trong hệ thống
tài chính – tiền tệ của Nhà nước và nó có vai trò quan trọng trong việc thực
hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước ở mỗi quốc gia. Tùy thuộc vào chính
cho gia đình trong trường hợp họ gặp phải rủi ro, bất trắc trong cuộc sống làm
suy giảm khả năng lao động từ đó làm giảm thu nhập của họ.
Về phía người sử dụng lao động thì họ tham gia đóng góp BHXH chính
là đóng bảo hiểm cho người lao động mà họ thuê mướn, vì vậy người sử dụng
lao động sẽ tránh được thiệt hại về kinh tế do phải chi ra một khoản tiền lớn
khi có rủi ro xảy ra đối với người lao động mà họ thuê mướn.
Còn về phía Nhà nước thì Nhà nước có thể đóng góp trực tiếp hoặc gián
tiếp vào quỹ BHXH. Nhưng sự tham gia của Nhà nước chủ yếu dưới hình
thức đảm bảo giá trị đồng vốn của quỹ BHXH trong trường hợp có khủng
hoảng kinh tế hay mất giá tiền tệ. Ngoài ra Nhà nước còn có thể hỗ trợ trực
tiếp cho quỹ BHXH trong một số trường hợp như bội chi quỹ BHXH.
11
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Bên cạnh những nguồn thu nói trên thì quỹ BHXH còn có một nguồn thu
quan trọng là thu từ các hoạt động đầu tư bằng chính số tiền tạm thời nhàn rỗi
của quỹ. Và quỹ BHXH còn là nguồn thu khác như thu từ nguồn tài trợ, viện
trợ của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, thu từ tiền phạt nộp chậm
BHXH…
Tuỳ theo điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội của mỗi nước mà tỷ lệ đóng
góp của mỗi bên được quy định khác nhau.
Ví dụ: Ở Việt Nam, theo quy định hiện hành thì người lao động đóng
bằng 6% lương hàng tháng; người sử dụng lao động đóng bằng 16% so với
tổng quỹ lương của những người tham gia trong đơn vị.
1.5. Mục đích sử dụng quỹ BHXH
Mục đích của việc sử dụng quỹ BHXH là tập trung được một quỹ tiền tệ
lớn nhằm đảm bảo chi trả trợ cấp BHXH cho những người tham gia đóng góp
BHXH và có đủ điều kiện thụ hưởng các chế độ BHXH. Và quỹ BHXH hoạt
động không vì mục tiêu lợi nhuận mà vì mục đích đảm bảo an sinh xã hội.
Ngoài ra quỹ BHXH còn phải chi cho bộ máy quản lý sự nghiệp như:
tiền lương cho cán bộ nhân viên, chi phí đào tạo…
Nguyên tắc của việc quản lý quỹ BHXH là phải chú trọng tới mục đích
của hoạt động BHXH: quỹ BHXH không lấy lợi nhuận làm mục đích hoạt
động của mình. Sự huy động một quỹ tiền tệ nhàn rỗi lớn cũng không phải là
mục đích thuần túy của nó. Quỹ BHXH này được thành lập dựa trên nguyên
tắc sự đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động nhằm mục
đích là tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong lúc khó khăn để tránh gây sức ép
căng thẳng bất lợi trong xã hội.
13
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Cơ quan quản lý quỹ BHXH phải có nghĩa vụ và trách nhiệm chi trả trợ
cấp BHXH đầy đủ, kịp thời, đúng hạn, đúng đối tượng. Mức chi trả BHXH
phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như mức đóng, thời gian đóng góp và những
quy định cụ thể về tín hiệu được phép trả BHXH theo đúng quy định của pháp
luật. Cơ quan quản lý quỹ BHXH vừa phải đảm bảo chi trả đúng đối tượng,
đúng chế độ lại vừa phải tích cực thu BHXH. Nguyên tắc cơ bản của quỹ này
là thu phải cân bằng với chi.
Nếu xét trên góc độ tài chính thì quản lý quỹ BHXH về bản chất chính là
điều hành sự vận động của tiền tệ. Trong hoạt động BHXH thì tồn tại ba loại
hình độc lập tương đối với nhau: đó chính là hoạt động bán bảo hiểm (hay thu
BHXH), hoạt động chi BHXH và hoạt động bảo toàn và phát triển vốn.
Thứ nhất là việc quản lý hoạt động thu BHXH.
Như chúng ta đã biết thì quỹ BHXH được hình thành chủ yếu từ sự đóng
góp của người lao động, người sử dụng lao động và một phần từ sự hỗ trợ của
Nhà nước. Ngoài ra quỹ này còn được hình thành từ lợi nhuận của hoạt động
đầu tư tăng trưởng quỹ. Vì vậy công tác quản lý thu BHXH là hết sức quan
trọng, bởi vì các nguồn thu là cơ sở để hình thành nên quỹ tài chính của cơ
quan. Trong khi đó nguồn thu chính của cơ quan BHXH là thu từ các chế độ
BHXH, BHYT. Vì vậy cần phải có những biện pháp cụ thể để công tác quản
lý có hiệu quả:
Phải tính toán cụ thể mức thu của mỗi doanh nghiệp, cá nhân cụ thể.
trợ của Nhà nước tạm thời nhàn rỗi. Vì vậy để đảm bảo quyền lợi cho người
lao động thì cần phải có những biện pháp cụ thể để quá trình đầu tư đạt được
an toàn và hiệu quả cao.
15
Copyright: Tài liệu đại học ©