Nguyễn Bỉnh Khiêm là nhà triết học vĩ đại để lại nhiều sấm kỳ
linh diệu, là nhà thơ lỗi lạc của dân tộc trong thế kỉ XVI. Thơ ông
hàm súc, hàm chứa chất triết lí, giáo huấn, thương dân, lo đời,
ghét chiến tranh
Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585) quê ở làng Trung Am, xã Lý Học, Vĩnh Bảo. Hải Phòng. Học giỏi, đỗ
Trạng nguyên. Ông có câu thơ: “Văn khôi tam thượng tiến tài sơ”, nghĩa là 3 lần đỗ đầu vần cười mình tài
tầm thường. Làm quan dưới triều Mạc một thời rồi ông treo ấn từ quan, về quê dựng am Bạch Vân, lấy
hiệu là Bạch Vân cư sĩ, lập quán Trung Tân, xây Nghinh Phong kiều, mở trường dạy học, có nhiều học
trò thành tài nổi tiếng như Phùng Khắc Khoan (Trạng Bùng). Nguyễn Dữ... Ông đức trọng tài cao, được
người đời kính ái gọi là Tuyết Giang phu tử. Lúc ông mất, vua nhà Mạc truy phong là Trình Quốc Công.
Nguyễn Bỉnh Khiêm là nhà triết học vĩ đại để lại nhiều sấm kỳ linh diệu, là nhà thơ lỗi lạc của dân tộc
trong thế kỉ XVI. Thơ ông hàm súc, hàm chứa chất triết lí, giáo huấn, thương dân, lo đời, ghét chiến
tranh. Nhũng câu thơ viết về thiên nhiên rất tươi tắn, thú vị. Hiện còn lại gần 200 bài thơ Nôm trong
"Bạch Vân quốc ngữ thi tập" và trên 1.000 bài thơ chữ Hán trong "Bạch Vân Am thi tập".
Năm Nhâm Dần (1543) Nguyễn Bỉnh Khiêm thoái quan về sống giữa xóm làng quê hương. Mùa thu năm
ấy, ông cùng các bô lão dựng quán Trung Tân làm chỗ ngồi chơi hóng gió và để khách qua đường nghỉ
chân. Trong “Bài bia ở quán Trung Tân". Nguyễn Bỉnh Khiêm nói rõ:
Có người hỏi ta rằng: “Qnán ấy đặt tên Trung Tân có nghĩa là gì?". Ta trả lời rằng: “Trung có nghĩa là
đứng giữa không chênh lệch, giữ vẹn được điều thiện là trung, không giữ được điều thiện thời không phải
là trung vậy, tân có nghĩa là cái bến, biết chỗ đáng đậu là bến chính, không biết chỗ đáng đậu là bến mê
vậy"...
Trạng Trình có chùm thơ nhiều bài lấy nhan đề “Trung Tân ngu hứng". Bài thơ thứ nhất này gồm 24 câu
thơ theo thể ngụ ngôn trường thiên, lấy vần trắc (bắc-trắc- thực sắc...) làm âm vận chủ đạo. Bài thơ dịch
của Ngô Lập Chi rất hay, vừa giữ được nguyên điệu thanh thoát, vừa sát nguyên tác, nhất là phép đối.
Hai câu đầu nói lên vị trí quán Trung Tân:
“Sông ngòi vòng tây bắc
Làng xóm bọc tây nam
Quán ở giữa xóm làng đông vui, có sông ngòi uốn quanh, rất hữu tình. Trong “Bài bia ở quán Trung Tân
”, tác giả cho biết rất cụ thể: ... "bến Trung Tân, trông sang phía Đông nhìn Đông Hải, ngoảnh sang phía
Tây nhìn Tây Kinh; bên Nam trông sang Ngư Khê, thì thấy Trung Am, Bích Động, cái kia cái nọ quanh
dựa vào nhau: bên Bắc cúi nhìn sông Tuyết Giang, thì thấy chợ Hàn, bến Nguyệt bao bọc tả hữu; một con