BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LÊ THỊ THANH NGỌC
HOÀN THIỆN KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI
CÔNG TY CỔ PHẦN DƯỢC PHẨM CỬU LONG
(PHARIMEXCO)
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
TP. Hồ Chí Minh – Năm 2015
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LÊ THỊ THANH NGỌC
HOÀN THIỆN KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI
CÔNG TY CỔ PHẦN DƯỢC PHẨM CỬU LONG
(PHARIMEXCO)
Chuyên ngành: KẾ TOÁN
Mã số: 60340301
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học: TS. HUỲNH ĐỨC LỘNG
TP. Hồ Chí Minh – Năm 2015
1.1.2.3 KTTN khuyến khích nhà quản lý hướng đến mục tiêu chung của tổ chức .... 7
1.2
Sự phân cấp quản lý ............................................................................................... 8
1.2.1 Sự phân cấp quản lý ............................................................................................. 8
1.2.2 Ưu điểm của phân cấp quản lý ............................................................................. 8
1.2.3 Nhược điểm của phân cấp quản lý ....................................................................... 9
1.2.4 Mối quan hệ của sự phân cấp quản lý và kế toán trách nhiệm ............................ 9
1.3 Nội dung của KTTN .............................................................................................. 10
1.3.1 Các trung tâm trách nhiệm ................................................................................... 10
1.3.1.1. Trung tâm chi phí: (Cost Center) ................................................................. 10
1.3.1.2. Trung tâm doanh thu (Revenue Center): ...................................................... 11
1.3.1.3. Trung tâm lợi nhuận: .................................................................................... 12
1.3.1.4. Trung tâm đầu tư:........................................................................................... 12
1.3.2 Các chỉ tiêu đánh giá thành quả của trung tâm trách nhiệm .............................. 13
1.3.3 Báo cáo thành quả của trung tâm trách nhiệm ..................................................... 17
1.3.3.1. Báo cáo đánh giá thành quả của trung tâm chi phí: ..................................... 17
1.3.3.2 Báo cáo thành quả của trung tâm doanh thu: ............................................... 18
1.3.3.3 Báo cáo thành quả của trung tâm lợi nhuận: ................................................ 19
1.3.3.4 Báo cáo thành quả của trung tâm đầu tư: ..................................................... 20
1.4
Một số nội dung liên quan đến KTTN ................................................................. 21
1.4.1 Hệ thống dự toán ngân sách ................................................................................. 21
1.4.2 Phân bổ chi phí cho các trung tâm trách nhiệm .................................................... 22
1.4.3 Phân tích biến động chi phí ................................................................................ 23
2.3.1 Những ưu điểm của hệ thống kế toán trách nhiệm .............................................. 53
2.3.2 Những hạn chế của hệ thống kế toán trách nhiệm ............................................... 53
2.3.3 Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế của hệ thống kế toán trách nhiệm tại công
ty...... .... ........................................................................................................................ 55
KẾT LUẬN CHƯƠNG II........................................................................................... 57
CHƯƠNG III: HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KẾ TOÁNTRÁCH NHIỆM TẠI
CÔNG TY CỔ PHẦN DƯỢC PHẨM CỬULONG (PHARIMEXCO) ................. 58
3.1 Quan điểm hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm tại Công Ty Cổ Phần Dược
Phẩm Cửu Long (PHARIMEXCO) ............................................................................... 58
3.1.1 Phù hợp với mô hình tổ chức quản lý .................................................................. 58
3.1.2 Phù hợp với yêu cầu và trình độ quản lý ........................................................... 59
3.1.3 Phù hợp giữa lợi ích và chi phí .......................................................................... 59
3.1.4 Đảm bảo tính hữu hiệu của kế toán trách nhiệm ............................................... 60
3.2 Hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm tại Công Ty Cổ Phần Dược Phẩm Cửu
Long (PHARIMEXCO) ................................................................................................. 60
3.2.1 Tổ chức lại sự phân cấp quản lý........................................................................... 60
3.2.2 Tổ chức các trung tâm trách nhiệm tại công ty .................................................... 64
3.2.3 Hoàn thiện các chỉ tiêu đánh giá thành quả của từng bộ phận tại công ty cổ phần
dược phẩm Cửu Long .................................................................................................. 66
3.2.3.1 Chỉ tiêu đánh giá thành quả của trung tâm chi phí ....................................... 66
3.2.3.2 Chỉ tiêu đánh giá thành quả của trung tâm doanh thu................................... 68
3.2.3.3 Chỉ tiêu đánh giá thành quả của trung tâm lợi nhuận ................................... 69
3.2.3.4 Chỉ tiêu đánh giá thành quả của trung tâm đầu tư ........................................ 70
3.2.4 Hoàn thiện hệ thống báo cáo đánh giá trách nhiệm .............................................. 73
3.2.4.1 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm chi phí....................................................... 73
3.2.4.2 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm doanh thu.............................................. 75
3.2.4.3 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm lợi nhuận .............................................. 76
3.2.4.4 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm đầu tư .................................................. 77
: Giá trị gia tăng
TSCĐ
: Tài sản cố định
HTK
: Hàng tồn kho
NVL
: Nguyên vật liệu
XNK
: Xuất nhập khẩu
Phòng KH – TH
: Phòng Kế hoạch tổng hợp
LDLK
: Liên doanh liên kết
NVLTT
: Nguyên vật liệu trực tiếp
Bảng 2.2 : Bảng tổng hợp kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty năm
2013 –2014 ........................................................................................................................ 28
Bảng 2.3: Bảng kế hoạch chỉ tiêu tài chính năm 2015 ....................................................... 30
Bảng 2.4: Báo cáo chi phí quản lý tại Pharimexco Quý IV/ 2014 ..................................... 43
Bảng 2.5: Báo cáo thành quả chi phí sản xuất theo mặt hàng Quý IV/2014 tại nhà máy
sản xuất Dược phẩm ........................................................................................................... 45
Bảng 2.6: Báo cáo tình hình thực hiện chi phí sản xuất Quý IV/2014 .............................. 47
Bảng 2.7: Báo cáo tình hình tiêu thụ các mặt hàng của công ty Quý VI/2014 .................. 49
Bảng 2.8: Báo cáo tình hình tiêu thụ tại khu vực miền Nam Quý IV/2014....................... 49
Bảng 2.9: Phân tích tình hình thực hiện doanh thu tại khu vực miền nam Quý IV/2014 ..50
Bảng 2.10: Báo cáo tình hinh thực hiện kế hoạch kinh doanh toàn công ty Quý IV/201450
Bảng 2.11: Báo cáo thực hiện chi phí tại khu vực miền Nam Quý IV/2014 ..................... 51
Bảng 2.12: Báo cáo thực hiện chi phí tại khu vực tại các chi nhánh Quý IV/2014 ........... 52
Bảng 2.13: Báo cáo lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh Quý IV/2014 .................... 53
Bảng 2.14: Bảng báo cáo tình hình thực hiện của trung tâm đầu tư Quý IV/2014 ............ 55
Bảng 3.1: Bảng phân loại chi phí theo mức độ hoạt động tại Pharimexco ........................ 69
Bảng 3.2: Bảng chỉ tiêu đánh giá thành quả của các trung tâm trách nhiệm ..................... 73
Bảng 3.3: Báo cáo phân tích biến động chi phí NVLTT tại nhà máy sản xuất Dược
phẩm ................................................................................................................................... 76
Bảng 3.4 Báo cáo phân tích biến động về chi phí nhân công trực tiếp tại nhà máy sản
xuất Dược phẩm ................................................................................................................. 76
Bảng 3.5 Báo cáo phân tích biến động về biến phí sản xuất chung tại nhà máy sản xuất
Dược phẩm ......................................................................................................................... 76
Bảng 3.6 Báo cáo phân tích biến động về định phí sản xuất chung tại nhà máy sản xuất
Dược phẩm ......................................................................................................................... 76
Bảng 3.7: Báo cáo đánh giá thành quả của trung tâm chi phí sản xuất tại nhà máy sản
xuất Dược phẩm ................................................................................................................. 76
Bảng 3.8: Báo cáo đánh giá thành quả của trung tâm chi phí sản xuất ............................. 76
hợp, xử lý và báo cáo các thông tin dựa trên dữ liệu kế toán của từng nhà quản trị, được
dùng để kiểm tra các quá trình hoạt động và đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ ở
từng bộ phận nhằm đạt được mục tiêu chung của tổ chức. Từ đó xác định trách nhiệm
của từng bộ phận, của mỗi cá nhân phụ trách bộ phận. Càng ngày, kế toán trách nhiệm
càng có vai trò và vị trí quan trọng trong quản lý ở các doanh nghiệp trên thế giới. Đối
với các doanh nghiệp Việt Nam, kế toán trách nhiệm là một lĩnh vực vẫn còn khá mới
mẻ. Vì vậy, việc nghiên cứu và tổ chức vận dụng, hoàn thiện kế toán trách nhiệm là một
yêu cầu cấp thiết, đặc biệt là các công ty với quy mô lớn, phạm vi hoạt động rộng, cơ
cấu tổ chức gắn với trách nhiệm của nhiều đơn vị, cá nhân.
Công ty cổ phần Dược Phẩm Cửu Long (PHARIMEXCO) là công ty đã có trên 35
năm kinh nghiệm hoạt động trong ngành dược. Với quy mô to lớn, hệ thống quản lý với
nhiều phân cấp và cơ chế quản lý tài chính rất đa dạng khiến cho việc đánh giá trách
nhiệm vấn đề phát sinh còn nhiều khó khăn cả về thời gian tìm ra nguyên nhân phát
sinh, trách nhiệm thuộc về bộ phận nào, cá nhân nào,... còn nhiều hạn chế. Nhà quản trị
nếu không có hệ thống kế toán trách nhiệm phù hợp làm công cụ đắc lực, dễ dẫn đến
việc không điều chỉnh kịp thời những vấn đề trên, đặc biệt là khi có những quyết định
của trưởng các bộ phận gây ảnh hưởng đến mục tiêu chung của tổ chức mà không được
xử lý kịp thời, có khả năng gây ảnh hưởng xấu tới sự phát triển lâu dài của công ty.
Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về xây dựng giải pháp quản lý toàn diện. Pharimexco
vẫn chưa có sự rõ ràng về trách nhiệm và quyền hạn được giao cho các cấp, vì vậy nâng
cao năng lực quản lý và đánh giá được thành quả của các đơn vị, bộ phận là một trong
những vấn đề cấp thiết của công ty. Việc vận dụng tốt hệ thống kế toán trách nhiệm sẽ
giúp công ty đánh giá được thành quả hoạt động của từng bộ phận công ty, xác định
được trách nhiệm của các bộ phận, từ đó có những điều chỉnh kịp thời để giúp công ty
từng bước phát triển hơn, vững vàng hơn.
2
Thông qua nghiên cứu thực trạng hệ thống kế toán trách nhiệm tại công ty cổ phần
dược phẩm Cửu Long (PHARIMEXCO), tác giả thấy được hệ thống kế toán trách
do nhóm tác giả PGS.TS Phạm Văn Dược – Ts. Huỳnh Đức Lộng – Ts. Trần Văn Tùng
–Ts. Phạm Xuân Thành – Ts. Trần Phước, NXB Phương Đông xuất bản năm
2010. Trong tài liệu này, các tác giả đã trình bày những nghiên cứu về mặt lý luận
của hệ thống báo cáo trách nhiệm nói chung, đưa ra mô hình cơ cấu tổ chức mang
tính phổ biến trong các công ty niêm yết, xây dựng hệ thống định mức – tiêu chuẩn
3
liên quan đến chỉ tiêu của các báo cáo trách nhiệm, xác định các phương pháp phân
bổ chi phí, định giá sản phẩm, dịch vụ chuyển giao nội bộ. Ngoài ra tài liệu đã nêu lên
một số giải pháp hỗ trợ nhằm xây dựng và ứng dụng hệ thống báo cáo đánh giá trách
nhiệm quản trị trong công ty niêm yết.
-
Luận văn thạc sĩ kế toán: “Hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm tại công ty
công ty dược – trang thiết bị y tế Bình Định” của tác giả Lê Văn Tân bảo vệ năm 2013.
Đề tài tập trung nghiên cứu và tìm hiểu hệ thống kế toán trách nhiệm tại công ty. Từ đó
đưa ra giải pháp để hoàn thiện.
-
Ngoài các tài liệu chính nêu trên, một số tài liệu có liên quan đến nội dung kế
toán trách nhiệm mà tác giả tham khảo có thể liệt kê như:
•
Bài báo: “Một số vấn đề về kế toán trách nhiệm ở các doanh nghiệp niêm
yết” của tác giả PGS.Ts Phạm Văn Đăng.
Những vấn đề liên quan đến kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp.
-
Thực trạng các chỉ tiêu trình bày trên các báo cáo trách nhiệm tại Pharimexco
gồm những chỉ tiêu nào và các báo cáo trách nhiệm nào công ty đang sử dụng?
-
Báo cáo trách nhiệm hiện hành có cung cấp đủ thông tin để đánh giá thành quả
4
quản lý cho từng bộ phận và người quản lý bộ phân không?
-
Yếu tố nào liên quan gây ảnh hưởng đến kế toán trách nhiệm tại công ty? Ảnh
hưởng như thế nào?
5. Đối tượng nghiên cứu của luận văn:
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hệ thống kế toán trách nhiệm tại công ty cổ
phần dược phẩm Cửu Long.
6. Phạm vi nghiên cứu của luận văn
➢ Không gian: đề tài tập trung đi vào nghiên cứu hệ thống kế toán trách nhiệm
trong phạm vi một doanh nghiệp cụ thể là Công Ty Cổ Phần Dược Phẩm Cửu Long.
➢
Thời gian: Số liệu khảo sát năm 2014.
7. Điểm mới của đề tài:
CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM
TRONG DOANH NGHIỆP
1.1 Khái niệm và vai trò của KTTN
1.1.1 Khái niệm KTTN
KTTN là một bộ phận của kế toán quản trị. Kế toán quản trị sử dụng hệ thống
KTTN để phân loại cấu trúc tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm, trên cơ sở đó
đánh giá kết quả của từng bộ phận dựa trên trách nhiệm được giao cho bộ phận đó.
Cho đến nay, ngoài quan điểm đầu tiên về KTTN được đề cập trong tác phẩm
"Basic organizational planning to tie in with responsibility accounting" của Ailman,
H.B.1950, đã xuất hiện khá nhiều quan điểm khác nhau từ những tác giả khác nhau ở
nhiều quốc gia trên thế giới. Các quan điểm như:
- Theo các tác giả Anthony A.Atkinson, Rajiv. D.Banker, Robert S.Kaplan and
S.mark Young: KTTN là một hệ thống kế toán có chức năng thu thập, tổng hợp và báo
cáo các dữ liệu kế toán có liên quan đến trách nhiệm của từng nhà quản lý riêng biệt
trong một tổ chức, cung cấp thông tin nhằm đánh giá trách nhiệm và thành quả mỗi nhà
quản lý tạo ra các báo cáo chứa cả những đối tượng có thể kiểm soát và không thể
kiểm soát đối với một cấp quản lý.
- Nhóm tác giả Clive Emmanuel, David Otley and Kenneth Mar-chant lại xác
định KTTN là sự thu thập tổng hợp và báo cáo những thông tin tài chính về những
trung tâm khác nhau trong một tổ chức (những trung tâm trách nhiệm), cũng còn được
gọi là kế toán hoạt động hay kế toán khả năng sinh lợi.
- Các quan điểm khác: KTTN là một hệ thống tạo ra những thông tin tài chính và
phi tài chính có liên quan về những hoạt động thực tế và được lập kế hoạch của những
trung tâm trách nhiệm trong một công ty. Những bộ phận chủ yếu bao gồm: hệ thống
dự toán ngân sách, các báo cáo kết quả hoạt động, các báo cáo về sự biến động và
những mức giá chuyển nhượng sản phẩm, dịch vụ nội bộ giữa các bộ phận trong công
ty.
6
7
Kiểm soát là quá trình giám sát các hoạt động của một cá nhân, nhóm hay tổ chức
nhằm bảo đảm cho các thành viên đó thực hiện tất cả các nhiệm vụ đã được thông qua
kế hoạch và trong trường hợp cần thiết đưa ra các quyết định để điều chỉnh nhằm khắc
phục sai lệch kịp thời nếu phát sinh trong phạm vi quyền hành của người kiểm soát.
Thông qua các báo cáo thành quả hoạt động của các bộ phận, nhà quản lý có thể
phân tích, đánh giá chi phí, doanh thu và lợi nhuận thực hiện của từng bộ phận. KTTN
giúp nhà quản lý theo dõi kế hoạch được thực hiện ra sao, có vấn đề phát sinh trong
quá trình thực hiện hay không và nguyên nhân xuất phát từ bộ phận nào. Điều này đảm
bảo mọi hoạt động trong DN đều có địa chỉ trách nhiệm. Từ đó nhận diện các vấn đề
hạn chế và có sự điều chỉnh kịp thời về mục tiêu bộ phận để đem lại kết quả kinh
doanh tốt nhất. Đây là nguồn thông tin để nhà quản lý nâng cao hiệu suất sử dụng vốn,
tăng doanh thu, giảm chi phí một cách hợp lý và tối đa hoá lợi nhuận đồng thời đảm
bảo vẫn đi đúng mục tiêu đã xác định.
1.1.2.3 KTTN khuyến khích nhà quản lý hướng đến mục tiêu chung của tổ
chức
Mục tiêu của DN là toàn bộ kết quả cuối cùng hay trạng thái mà DN muốn đạt tới
trong một khoảng thời gian nhất định. Mục tiêu là kết quả cụ thể của DN cần đạt khi
thực hiện chiến lược.
Trong một tổ chức có nhiều bộ phận, thường các cấp quản lý ở từng bộ phận không
biết được quyết định của bộ phận mình sẽ ảnh hưởng như thế nào đến các bộ phận
khác; thậm chí đôi khi quyết định của họ sẽ chệch hướng so với mục tiêu mà nhà quản
trị cấp trên đề ra. Do đó mục tiêu của các trung tâm trách nhiệm phải được gắn liền với
mục tiêu chung của DN. Để làm được điều đó, các nhà quản lý cấp cơ sở phải có đầy
đủ thông tin để quản lý bộ phận của mình đi đúng hướng và phù hợp với mục tiêu
chung của tổ chức.
KTTN thúc đẩy các nhà quản lý bộ phận điều hành bộ phận của mình theo cách
thức phù hợp với những mục tiêu cơ bản của toàn bộ tổ chức. Mục tiêu chiến lược của
DN được gắn với các trung tâm trách nhiệm. Khi KTTN có thể kiểm soát được công
tác tài chính và công tác quản lý sẽ điều chỉnh hoạt động hướng đến các mục tiêu
phải xử lý. Từ đó, họ có thể đầu tư thời gian để lên kế hoạch chiến lược và điều phối
hoạt động.
Do nhà quản trị ở các cấp đều có quyền ra quyết định ở các mức độ khác nhau
và chịu trách nhiệm về công việc của mình nên thúc đẩy họ phát huy khả năng quản lý
và chuyên môn.
9
Việc ra quyết định được giao lại cho nhà quản trị tại nơi xảy ra công việc nên
tính đúng đắn và khả thi của các quyết định là rất cao.
Phân cấp quản lý gắn liền với xác định quyền hạn và trách nhiệm ở từng cấp
một cách rõ ràng nên có cơ sở khi đánh giá kết quả hoạt động của từng bộ phận. Đồng
nghĩa với mỗi quyết định, mỗi hoạt động đều có địa chỉ trách nhiệm rõ ràng.
1.2.3 Nhược điểm của phân cấp quản lý
Hạn chế lớn nhất của việc phân quyền là khó đảm bảo được việc thống nhất
hướng tới thực hiện mục tiêu chung của tổ chức do các nhà quản lý thường có xu
hướng tập trung vào hoàn thành công việc của bộ phận mình hơn.
Mặt khác, do sự tách bạch về quyền lợi và trách nhiệm giữa các bộ phận dẫn
đến sự cạnh tranh thành tích giữa các bộ phận, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của
toàn công ty. Các nhà quản lý tại bộ phận có thể không chú ý đến hậu quả công việc
của bộ phận mình đối với các bộ phận khác trong tổ chức.
Khả năng xảy ra tình trạng trùng lắp công việc giữa các bộ phận gây lãng phí
nguồn lực.
1.2.4 Mối quan hệ của sự phân cấp quản lý và kế toán trách nhiệm
Phân cấp quản lý là cơ sở cho việc xây dựng KTTN tại công ty, do đó sự phân cấp
quản lý sẽ có những tác động hướng đến hệ thống KTTN mà công ty xây dựng đồng
thời sự phân cấp quản lý cũng tác động trở lại hệ thống KTTN.
Hệ thống KTTN là một công cụ quản lý phát sinh tất yếu từ phân cấp quản lý và
cũng chính phân cấp quản lý sẽ giúp hệ thống KTTN định vị mục tiêu, phát huy chức
năng, giữ một vị trí quan trọng trong hệ thống kế toán DN. Để hệ thống KTTN phát
tâm đầu tư.
1.3.1.1. Trung tâm chi phí: (Cost Center)
Trung tâm chi phí là một bộ phận mà các nhà quản trị của nó chỉ được quyền ra
quyết định đối với chi phí phát sinh trong bộ phận đó. Trung tâm chi phí thường thực
hiện các nhiệm vụ là lập dự toán chi phí; phân loại chi phí thực tế phát sinh; so sánh
mức độ hoàn thành chi phí với kế hoạch hay dự toán. Trung tâm chi phí gắn liền với
cấp quản lý mang tính chất tác nghiệp, trực tiếp tạo ra sản phẩm, dịch vụ hoặc gián tiếp
phục vụ kinh doanh như phân xưởng sản xuất hoặc các phòng ban chức năng. Theo đó,
người quản lý chỉ có quyền ra quyết định đối với chi phí phát sinh trong bộ phận của
11
họ, không có quyền hạn đối với các thu nhập, lợi nhuận kinh doanh và đầu tư vốn.
Trung tâm chi phí thường được chia làm hai dạng là trung tâm chi phí định mức
(Standard Cost Center) và trung tâm chi phí không định mức được (Discretionary
Expense Center).
Trung tâm chi phí định mức (Standard Cost Center): còn gọi là trung tâm
chi phí tiêu chuẩn. Nhà quản trị trung tâm chi phí định mức có trách nhiệm kiểm soát
chi phí thực tế phát sinh, để vẫn đảm bảo kế hoạch sản xuất cũng như đảm bảo kế
hoạch chi phí cho từng đơn vị sản phẩm, dịch vụ và tính cho toàn bộ. Trung tâm chi
phí định mức được nhận biết trên cơ sở chúng ta có thể xác định, đo lường một cách
chắn chắn đầu ra, và có thể xác định được định mức các đầu vào cần thiết để sản xuất
ra một đơn vị đầu ra đó. Đối với trung tâm này thì hiệu suất được đo lường bởi mối
liên hệ giữa đầu vào và đầu ra, còn tính hiệu quả được đo lường bằng mức độ trung
tâm đạt được sản lượng mong muốn tại những mức độ về chất lượng và thời gian đã
định. Các trung tâm chi phí thường gắn với cấp quản trị cơ sở và có thể là các nhà máy
sản xuất, các phân xưởng sản xuất, các tổ sản xuất, các trạm thu mua chế biến,…
Trung tâm chi phí không định mức được (Discretionary Expense Center):
hay còn gọi là trung tâm chi phí dự toán. Đây là trung tâm trách nhiệm mà tại đó nhà
quản trị của trung tâm này có quyền điều khiển, kiểm soát và chịu trách nhiệm đối với
điều hành trong công ty, các đơn vị kinh doanh trong tổng công ty như các công ty phụ
thuộc, các chi nhánh,...
Trung tâm lợi nhuận được đánh giá bằng việc so sánh giữa lợi nhuận thực tế đạt
được theo số liệu trên báo cáo kết quả kinh doanh thực tế và lợi nhuận dự toán dựa trên
dữ liệu báo cáo kết quả kinh doanh dự toán.
1.3.1.4. Trung tâm đầu tư:
Trung tâm đầu tư là trung tâm trách nhiệm mà nhà quản lý chịu trách nhiệm cả về
doanh thu, chi phí, lợi nhuận và cả việc xác định lượng vốn hoạt động để tiến hành quá
trình đó. Nhà quản trị trung tâm đầu tư có trách nhiệm lập kế hoạch, tổ chức và kiểm
soát mọi hoạt động sản xuất kinh doanh kể cả hoạt động đầu tư trong DN. Trong quản
lý điều hành, tác dụng của trung tâm đầu tư là đảm bảo việc đầu tư vào các lĩnh vực,
ngành nghề kinh doanh của đơn vị có hiệu quả.
13
Bằng cách tạo mối liên hệ giữa lợi nhuận và tài sản sử dụng để tạo ra lợi nhuận đó,
chúng ta có thể đánh giá lợi nhuận tạo ra có tương xứng với đồng vốn đã bỏ ra hay
không. Thông qua đó cũng hướng sự chú ý của nhà quản lý đến mức độ sử dụng hiệu
quả vốn lưu động. Trung tâm đầu tư đại diện cho cấp độ quản lý cao nhất như Hội
đồng quản trị công ty, các công ty con độc lập,...Thành quả của trung tâm đầu tư
thường được đánh giá bằng tỷ lệ hoàn vốn đầu tư (ROI) và lợi nhuận còn lại (RI).
Như vậy, các loại trung tâm trách nhiệm gắn liền với từng cấp quản lý trong một tổ
chức. Trong thực tế, việc xác định rõ ràng một bộ phận trong tổ chức là trung tâm loại
gì chỉ mang tính chất tương đối do nó còn phụ thuộc vào sự phân cấp quản lý và quan
điểm của nhà quản trị cấp cao nhất. Do đó, để có thể phân loại các bộ phận, đơn vị
trong tổ chức vào các trung tâm trách nhiệm hợp lý thì nên căn cứ vào nhiệm vụ chính
của bộ phận, đơn vị đó. Trong một tổ chức có thể tồn tại một hay nhiều trung tâm chi
phí, trung tâm doanh thu, trung tâm lợi nhuận và trung tâm đầu tư.
1.3.2 Các chỉ tiêu đánh giá thành quả của trung tâm trách nhiệm
Hoạt động của trung tâm trách nhiệm thường được xem xét trên hai mặt là hiệu quả
-
Định mức tiêu hao NVL,…
Trung tâm chi phí không định mức được – trung tâm chi phí dự toán: các
yếu tố chi phí đầu ra tại trung tâm này không thể lượng hóa bằng tiền một cách trực
tiếp (chẳng hạn đầu ra của phòng kế toán là các báo cáo), đồng thời mối quan hệ giữa
đầu vào và đầu ra của trung tâm này cũng không thể so sánh được. Do đó, thành quả
của trung tâm chi phí không định mức được đánh giá thông qua nguồn lực bỏ ra.Nhà
quản lý sẽ dựa vào chênh lệch tuyệt đối lẫn tương đối giữa chi phí thực tế với chi phí
dự toán. Bên cạnh đó, có thể đánh giá thành quả của trung tâm thông qua tỷ lệ hoàn
thành mục tiêu đã đề ra.
b. Chỉ tiêu đánh giá thành quả của trung tâm doanh thu:
Trách nhiệmcủa nhà quản trị ở trung tâm doanh thu là tổ chức hoạt động tiêu thụ
sản phẩm, dịch vụ sao cho doanh thu trong kỳ đạt tối ưu. Ngoài ra, chi phí phát sinh tại
trung tâm doanh thu thì không thể so sánh được với doanh thu của trung tâm, vì vậy để
đo lường thành quả hoạt động của trung tâm này, chúng ta sẽ sử dụng chỉ tiêu mức
chênh lệch chi phí thực tế và chi phí dự toán của trung tâm. Phân tích mức chênh lệch
giữa doanh thu thực tế phát sinh và doanh thu dự toán do ảnh hưởng bởi các yếu tố liên
Copyright: Tài liệu đại học ©