ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN ĐỨC HÀ

XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
Ở HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN ĐỨC HÀ

XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
Ở HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS ĐINH VĂN THÔNG


Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
Trên cơ sở lý luận và khảo sát thực trạng về xây dựng nông thôn mới ở
huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, luận văn đánh giá việc thực hiện Chƣơng trình
xây dựng nông thôn mới ở huyện Bắc Quang giai đoạn 2011-2014, từ đó đề xuất
những giải pháp nhằm tiếp tục đẩy mạnh Chƣơng trình xây dựng nông thôn mới
giai đoạn 2015 - 2020.
Đánh giá những kết quả đạt đƣợc và hạn chế trong Chƣơng trình MTQG
xây dựng nông thôn mới của huyện Bắc Quang giai đoạn 2011-2014, trên cơ sở
đó chỉ ra nguyên nhân chủ quan, khách quan ảnh hƣởng đến kết quả thực hiện
chƣơng trình MTQG xây dựng nông thôn mới ở huyện Bắc Quang.
Đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm tiếp tục đẩy mạnh Chƣơng trình
MTQG xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2015 – 2020 theo hƣớng phát triển
nông nghiệp, nông thôn bền vững.
Những đóng góp mới của luận văn:
Để tiếp tục thực hiện hiệu quả đẩy mạnh Chƣơng trình MTQG xây dựng
nông thôn mới giai đoạn 2015 – 2020 theo hƣớng phát triển nông nghiệp, nông
thôn bền vững. Nhiệm vụ của tác giả luận văn là nghiên cứu, tìm ra những giải
pháp phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của huyện, luận văn đã nghiên cứu
những nội dung nhƣ sau:
- Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận về nông thôn mới;


- Đánh giá thực trạng chƣơng trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Bắc
Quang giai đoạn 2011-2014;
- Cung cấp thêm những tƣ liệu về thực hiện chính sách xây dựng nông
thôn mới, giúp các cơ quan của tỉnh, huyện nghiên cứu, chỉ đạo thực hiện chính
sách xây dựng nông thôn mới một cách phù hợp.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng nông thôn mới ở huyện Bắc
Quang giai đoạn 2015-2020.


2.2.5. Phương pháp tổng hợp, khái quát hoá ........................................... 30
2.2.6. Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: ............................................... 30
2.3. Hệ thống các chỉ tiêu phân tích. .......................................................... 31
Chƣơng 3: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN BẮC
QUANG............................................................................................................... 32
3.1. Tình hình chung huyện Bắc Quang. .................................................... 32
3.2. Tình hình nông thôn huyện Bắc Quang trƣớc khi thực hiện chƣơng
trình xây dựng nông thôn mới. ............................................................................ 38
3.3. Thực trạng về xây dựng nông thôn mới huyện Bắc Quang 04 năm
(2011 - 2014). ...................................................................................................... 41
3.3.1. Tình hình nông nghiệp. ................................................................... 41
3.3.2. Kết quả đầu tư lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn 2010-2014. ........ 46
3.4. Kết quả thực hiện Chƣơng trình MTQG xây dựng nông thôn mới giai
đoạn 2011- 2014 trên địa bàn huyện Bắc Quang ................................................ 54
3.4.1. Công tác chỉ đạo, điều hành quản lý .............................................. 54
3.4.2. Công tác tuyên truyền, vận động .................................................... 58
3.4.3. Về huy động nguồn lực.................................................................... 59
3.4.4. Kết quả thực hiện các nội dung xây dựng nông thôn mới đến
năm 2014 .................................................................................................. 60
3.4.5. Một số nhận xét về chương trình NTM huyện Bắc Quang ............. 72
Chƣơng 4: GIẢI PHÁP XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI HUYỆN BẮC
QUANG GIAI ĐOẠN 2016 – 2020 ................................................................... 80
4.1. Quan điểm, định hƣớng, mục tiêu ....................................................... 80
4.1.1. Quan điểm ....................................................................................... 80
4.1.2. Định hướng ..................................................................................... 80
4.1.3. Mục tiêu cụ thể ................................................................................ 81


4.1.4. Các mục tiêu khác ........................................................................... 81
4.2. Nhiệm vụ và các giải pháp .................................................................. 83


2.

BCĐ

Ban chỉ đạo

3.

BCĐ CTMTQG
XDNTM

Ban chỉ đạo chƣơng trình mục tiêu quốc gia xây
dựng nông thôn mới

4.

CNH, HĐH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

5.

CN-XD

Công nghiệp – xây dựng

6.

CTMTQG


Kinh tế quốc dân

12.

KT-XH

Kinh tế - xã hội

13.

MTQG

Mục tiêu quốc gia

14.

NLN

Nông lâm nghiệp

15.

NNNT

Nông nghiệp nông thôn

16.

NTM


21.

SX-KD

Sản xuất - kinh doanh

22.

TCN

Thủ công nghiệp

23.

TH

Tiểu học

24.

THCS

Trung học cơ sở

25.

THPT

Trung học phổ thông


31.

VH-XH

Văn hóa – xã hội

32.

XDNTM

Xây dựng nông thôn mới

ii


DANH MỤC CÁC BẢNG
STT

Bảng

1

Bảng 3.1.

2

Bảng 3.2

Nội dung

Kết quả thực hiện các nguồn vốn

59

6

Bảng 3.6.

Kết quả đánh giá tiêu chí của các xã đến năm 2014

63

iii


MỞ ĐẦU
1. Về tính cấp thiết của đề tài.
Nông nghiệp, nông dân và nông thôn có vị trí chiến lƣợc quan trọng trong
sự nghiệp CNH-HĐH. Nông thôn Việt Nam từ xƣa đến nay chiếm một vị trí
quan trọng, sống còn đối với sự nghiệp phát triển KT-XH của cả nƣớc. Phát triển
nông thôn, cùng với phát triển nông nghiệp và nông dân, là vấn đề có tầm quan
trọng chiến lƣợc trong công cuộc đổi mới ở nƣớc ta hiện nay. Đến nay nƣớc ta
nay vẫn là nƣớc nông nghiệp, nông dân chiếm đa số (68,25%) và sống chủ yếu ở
nông thôn.
Bắc Quang là huyện cửa ngõ phía Nam của Hà Giang, nằm trên Quốc lộ 2
cách thành phố Hà Giang 60 km. Huyện có 23 đơn vị hành chính cấp xã (21 xã và 2
thị trấn, trong đó có 4 xã đặc biệt khó khăn). Địa hình phần lớn là đồi núi thấp xen
kẽ cùng với nhiều sông suối, ao hồ, huyện có tổng diện tích đất tự nhiên 109.873 ha,
chiếm 13,83% diện tích toàn tỉnh. Dân số toàn huyện 109.179 ngƣời, với 19 dân
tộc. Dân số trong độ tuổi lao động của huyện có trên 55.000 ngƣời, chiếm trên 50%

7/19 tiêu chí: 03 xã; Xã đạt 6/19 tiêu chí; Xã đạt 5/19 tiêu chí: 04; Xã đạt 4/19
tiêu chí: 02 xã; Xã đạt 3/19 tiêu chí: 01 xã; Xã đạt 2/19 tiêu chí: 02 xã; Xã đạt
1/19 tiêu chí: 01 xã.
Nhƣ vậy, hầu hết các xã còn thiếu nhiều chỉ tiêu so với bộ tiêu chí, nhất
là cơ sở vật chất kỹ thuật, kết cấu hạ tầng cần đòi hỏi có những giải pháp
đồng bộ, thiết thực để thực hiện có hiệu quả chƣơng trình MTQG XDNTM.
Tuy nhiên, sau 4 năm triển khai thực hiện chính sách xây dựng nông
thôn mới ở nhiều địa phƣơng nói chung, huyện Bắc Quang nói riêng vẫn còn
khó khăn, chƣa phát huy hết vai trò, trách nhiệm trong việc huy động các
nguồn lực cho việc thực hiện chƣơng trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông
thôn mới. Cơ sở hạ tầng chƣa phát triển đồng bộ, một bộ phận nhân dân nhất
là vùng nông thôn đời sống còn gặp nhiều khó khăn :

2


Trong công tác quản lý cũng nhƣ các quy định, các hƣớng dẫn, các cơ
chế, chính sách cho tổ chức thực hiện của các sở, ngành tỉnh còn chậm. Dẫn
đến việc triển khai từ huyện đến cơ sở còn nhiều lúng túng không đồng nhất,
gây khó khăn cho các xã trong quá trình tổ chức thực hiện (nhƣ công tác quy
hoạch, chính sách hỗ trợ, cơ cấu tổ chức và quản lý Chƣơng trình...).
Chức năng, nhiệm vụ của một số cơ quan, đơn vị, địa phƣơng và công
tác phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị địa phƣơng trong việc tổ chức, triển
khai, thực hiện chƣơng trình xây dựng nông thôn mới còn chƣa có sự thống
nhất chặt chẽ và đồng bộ.
Việc thực hiện chƣơng trình xây dựng nông thôn mới tuy đã đạt nhiều kết
quả xong còn nhiều khó khăn về nguồn vốn; sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp
chƣa đáp ứng yêu cầu đạt ra; một số mô hình xây dựng nông thôn mới chƣa rõ nét.
Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài làm Luận văn Thạc sĩ: Xây
dựng Nông thôn mới ở huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang.

Bắc Quang giai đoạn 2011-2014.
- Cung cấp thêm những tƣ liệu về thực hiện chính sách xây dựng nông
thôn mới, giúp các cơ quan của tỉnh, huyện nghiên cứu, chỉ đạo thực hiện
chính sách xây dựng nông thôn mới một cách phù hợp.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng nông thôn mới ở huyện Bắc
Quang giai đoạn 2015-2020.
5. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo,
luận văn gồm có 4 chƣơng:
Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn
về xây dựng nông thôn mới.
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu
Chƣơng 3: Thực trạng xây dựng nông thôn mới ở huyện Bắc Quang
Chƣơng 4: Một số giải pháp xây dựng nông thôn mới huyện Bắc Quang
giai đoạn 2015-2020.

4


Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ
LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
1.1.1. Những công trình nghiên cứu đã công bố liên quan trực tiếp đến đề
tài luận văn
Xây dựng mô hình nông thôn mới là một một chủ trƣơng lớn của Đảng
và Nhà nƣớc . Điều này đã và đang thu hút sự quan tâm của nhiều ngành

,

nhiều cấp và nhiều giới. Vì vậy, đã có nhiều cuộc hội thảo khoa học, nhiều đề

(www.tapchicongsan.org.vn) thể hiện quan điểm hình dung những tiêu chí và
những nhân tố chính của mô hình nông thôn mới. Qua những hình dung ban
đầu về các tiêu chí của nông thôn mới, tác giả đã định nghĩa đƣợc thế nào là
nông thôn mới, và nhận định một nông thôn mới cần những gì.
Bài "Cú hích từ xây dựng nông thôn mới” (www.danviet.vn) viết về xã
Gia Phố (huyện Hƣơng Khê, Hà Tĩnh) là một trong 11 xã đƣợc Ban Bí thƣ
chọn làm điểm XDNTM từ năm 2009. Sau 5 năm triển khai, bộ mặt nông
thôn tại Gia Phố đã thực sự đổi thay.
Đề tài nghiên cứu dựa trên thực trạng tiến hành từng tiêu chí của tỉnh Hà
Giang và huyện Bắc Quang để có thể đánh giá đƣợc hiệu quả và đƣa ra quan
điểm về xây dựng NTM đang đƣợc xây dựng tại địa phƣơng.
1.1.2. Kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố và những vấn đề
cần được luận văn tiếp tục nghiên cứu, làm rõ
Các công trình nêu trên đã tiếp cận vấn đề xây dựng mô hình NTM
dƣới nhiều khía cạnh khác nhau, với các cách tiếp cận khác nhau. Nhìn
chung, các công trình đều tập trung vào 11 xã đƣợc lựa chọn làm thí điểm xây
dựng NTM. Các công trình đều thống nhất khẳng định sự cần thiết phải xây
dựng mô hình NTM, đƣa ra một số điển hình trong phong trào này, trong đó
có xã Thụy Hƣơng (Chƣơng Mỹ, Hà Nội), Hải Đƣờng (Hải Hậu - Nam Định),
Gia Phổ (Hƣơng Khê - Hà Tĩnh), Tam Phƣớc (Phú Ninh - Quảng Nam), Tân
Hội (Đức Trọng - Lâm Đồng), Tân Lập (Đồng Phú - Bình Phƣớc), Định Hòa
(Gò Quao - Kiên Giang)...
6


Tuy nhiên, do chƣơng trình MTQG XDNTM là một đề án mới đƣợc bắt
đầu từ năm 2009, tiến trình thực hiện đề án này còn đang trong giai đoạn khởi
đầu, nên vẫn còn nhiều vấn đề chƣa có sự thống nhất cao độ, vì vậy các địa
phƣơng còn lúng túng trong quá trình triển khai. Vấn đề khái niệm mô hình
NTM, tiêu chí và nội dung xây dựng mô hình NTM,... đang là những vấn đề

thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp
hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã”. Theo Thông tƣ này, khái niệm
nông thôn cũng đƣợc đƣa ra dựa trên khái niệm thành thị. Tuy nhiên trong
khái niệm này thì yếu tố dân cƣ lại không đƣợc đƣa ra.
Từ những khái niệm về nông thôn trên, có thể định nghĩa: Nông thôn là
vùng lãnh thổ trong đó đa số dân sinh sống bằng nghề nông. Tập hợp dân cư
này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong
một thể chế chính trị nhất định và được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là
ủy ban nhân dân xã.
* Nông thôn mới
Nông thôn mới trƣớc hết nó vấn là nông thôn, song so với nông thôn
truyền thống nó có những điểm khác biệt. Theo Đề án xây dựng NTM quốc
gia, để một vùng nông thôn đƣợc gọi là NTM thì phải đƣợc xây dựng theo 5
nội dung sau:
- Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cƣ dân nông thôn
tăng nhanh;
- Hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại;
- Môi trƣờng xanh, sạch, đẹp;
- Bản sắc dân tộc đƣợc bảo tồn và phát huy;
- Trình độ ngƣời dân đƣợc nâng cao, hệ thống chính trị đƣợc củng cố.
Để xây dựng nông thôn với 5 nội dung đó, Thủ tƣớng Chính phủ cũng
đã ký Quyết định số 491/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn
mới bao gồm 19 tiêu chí ( xem phần Phụ lục).

8


Có thể nói, xây dựng nông thôn đã có từ lâu tại Việt Nam. Có thời điểm
chúng ta xây dựng mô hình nông thôn ở cấp huyện, cấp thôn, nay chúng ta
xây dựng cấp xã. Nhƣng nông thôn chúng ta đang xây dựng theo mô hình

gia đình, nâng cao thu nhập. Và xây dựng nông thôn mới còn để phát huy,
nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần cho ngƣời dân nông thôn. Vì vậy cần
phải xây dựng nông thôn mới để tăng thu nhập cho ngƣời dân, đảm bảo cuộc
sống của họ đƣợc nâng cao cả về lƣợng và chất.
Thứ hai, do yêu cầu hiện đại hóa hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội
tại các vùng nông thôn
Xây dựng cơ sở hạ tầng là một yếu tố quan trọng trong phát triển nông
thôn. Xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn không những tạo điều kiện thuận lợi
để nâng cao đời sống, phát triển con ngƣời nông thôn mà còn góp phần giúp
phát triển kinh tế. Hiện nay, tại phần lớn các vùng nông thôn trên cả nƣớc
việc đầu tƣ cho phát triển cơ sở hạ tầng còn nhiều hạn chế. Xây dựng nông
thôn mới đảm bảo xây dựng và phát triển hệ thống điện, đƣờng, trƣờng, trạm
của nông thôn. Vì vậy phải xây dựng nông thôn mới để làng xã đƣợc sạch
đẹp, cơ sở hạ tầng đƣợc khang trang.
Thứ ba, do yêu cầu đƣa ngƣời nông dân sản xuất nhỏ, manh mún trở
thành ngƣời nông dân sản xuất hàng hóa lớn
Hiện nay, nƣớc ta vẫn là một nƣớc nông nghiệp, sản xuất của ngƣời dân
nông thôn chủ yếu là sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên sản xuất ở vùng nông
thôn nƣớc ta vẫn còn là sản xuất riêng lẻ và quy mô sản xuất nhỏ. Nhìn
chung, nông thôn Việt Nam còn chƣa tạo đƣợc những khu sản xuất tập trung
để nâng cao sản lƣợng, tiết kiệm sức lao động. Vì thế, phải xây dựng nông
thôn mới để đƣa ngƣời nông dân sản xuất nhỏ, manh mún trở thành ngƣời
nông dân sản xuất hàng hóa lớn. Ngƣời nông dân sản xuất hàng hóa lớn
không chỉ là ngƣời nông dân biết liên kết với ngƣời nông dân khác để mở

10


rộng quy mô sản xuất mà còn là ngƣời nông dân sản xuất có chuyên môn kỹ
thuật. Ngƣời nông dân sẽ đƣợc hƣớng dẫn, nâng cao trình độ, tay nghề của

nông thôn mới để rút ngắn khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, tạo sự
phát triển đồng đều hơn giữa hai khu vực này.
Thứ năm, do yêu cầu bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc
Bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc trong lĩnh vực kinh tế. Nhiều làng
quê ở nông thôn Việt Nam không còn duy trì nghề truyền thống do việc sản
xuất nhỏ lẻ, không tập trung. Xây dựng nông thôn mới khôi phục và phát triển
các làng nghề truyền thống vừa để phát triển kinh tế nông thôn, vừa để bảo
tổn văn hóa của địa phƣơng.
Bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc trong lĩnh vực văn hóa – xã hội.
Xây dựng nông thôn mới giúp ngƣời dân có điều kiện để hình thành nếp sống
văn minh, văn hóa, phát triển văn hóa địa phƣơng. Mặt khác, nhiều khu di tích
lịch sử, nhiều công trình có giá trị lịch sử còn chƣa đƣợc ngƣời dân nông thôn
bảo tồn và phát triển.
Vì thế phải xây dựng nông thôn mới để phát triển nếp sống văn hóa,
văn minh cho ngƣời dân nông thôn cũng nhƣ bảo tồn và phát triển văn hóa
của dân tộc.
1.2.3. Các nguyên tắc xây dựng nông thôn mới
Nội dung xây dựng nông thôn mới hƣớng tới thực hiện Bộ tiêu chí Quốc
gia đƣợc qui định tại Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tƣớng
Chính phủ.
Xây dựng nông thôn mới phải tuân thủ 5 nguyên tắc cơ bản sau:
Thứ nhất, xây dựng nông thôn mới theo phƣơng châm phát huy vai trò
chủ thể của cộng đồng dân cƣ địa phƣơng là chính, Nhà nƣớc đóng vai trò
định hƣớng, ban hành các tiêu chí, quy chuẩn xã đặt ra các chính sách, cơ chế
hỗ trợ và hƣớng dẫn. Các hoạt động cụ thể do chính cộng đồng ngƣời dân ở

12


thôn, xã bàn bạc dân chủ để quyết định và tổ chức thực hiện.