A - mở đầu :
Chúng ta đang sống những năm đầu tiên của một thiên niên kỉ mới :
thiên niên kỉ thứ 3. Xã hội loài ngời đã có những bớc tiến vô cùng to ln trong
tất cả mọi mặt : Kinh tế, chính trị, khoa học kĩ thuật và nghệ thuật. Trong một
xã hội nh vậy có một bộ phận không thể thiếu đợc, bởi nó chính là một bộ
phận cấu thành nên thợng tầng kiến trúc và hạ tầng cơ sở của một xã hội, đó
chính là tôn giáo.
Tôn giáo một vấn đề tởng chừng nh vô cùng cũ kĩ, nhng thực chất nú
luôn luôn mới mẻ . Cũng bởi vì tôn giáo nằm trong một bộ phận cấu thành
nên xã hội này nên cùng với sự thay đổi của loài ngời mà tôn giáo cũng có
những sự biến đổi dù là về nội dung hay chỉ là về hình thức . Tụn giỏo - mt
hin tng xó hi phc tp , ch cú th gii thớch nú mt cỏch khỏch quan
khoa hc da trờn nhng quan nim ca nn tng Trit hc duy vt v lich
s ,cng nh nhn thc duy vt khoa hc. Tôn giáo là một hình thức phản
ánh h ảo , xuyên tạc đời sống hiện thực và đã ra đời cách đây hàng chục
nghìn nm nhng ngày nay trớc sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật
trên thế giới , tôn giáo dờng nh vẫn có sự phát triển đa dạng về hình thức và
rộng lớn về quy mô . Vì vậy dờng nh không thể giải quyết vấn đề tôn giáo
một cách đơn thuần về mặt nhận thức xã hội.
Mặt khác vai trò của tôn giáo trong đời sống xã hội ngày càng thể hiện
rõ nét , tôn giáo tham gia vào rất nhiều lĩnh vực của đời sống tinh thần , các
tôn giáo lớn thờng không chỉ ảnh hởng sâu sắc trong phạm vi một quốc gia
riêng lẻ mà tầm ảnh hởng còn mang tính quốc tế.
Một số học giả phơng Tây còn cho rằng trong thế kỉ tới cuộc đấu tranh
trong ý thức hệ không còn nữa mà chuyển sang đấu tranh tôn giáo.
1

Trong sự nghiệp xây dựng CNXH ở nớc ta hiện nay, vấn đề tôn giáo hiện
nay đã đợc Đảng và Nhà nớc ta xem xét, đánh giá lại trên quan điểm khách
quan hơn, không xoá bỏ một cách duy ý chí nh trớc nữa mà nhìn nhận trên

mnh bờn ngoi thng tr cuc sng hng ngy ca con ngi ,cũn phng
thc nhn thc to ra tụn giỏo l phng thc h o .Vi ch th , i
tng v phng thc ca nhn thc nh trờn thỡ kt qu l con ngi to ra
cai siờunhiờn thn thỏnh trong u úc ca mỡnh thuc lnh vc ý thc ,nim
tin.
nhngha ca PH. nghen v tụn giỏo tuy l nh ngha cú tớnh cht
bao quỏtv hin tng tụn giỏo ,l nh ngha rng nhng cng ó ch rừ cỏi
c trng , cỏi bn cht ca tụn giỏo ú l nim tin hay th gii quan hoang
3

đường hư ảo của con người . Sự ra đời hiện tượng tôn giáo với bản chất như
trên là tất yếu khách quan ,vì khi con ngưòi bị bất lực trước sức mạnh của
thế giới bên ngoài thì con người cần đến tôn giáo nhằm bù đắp cho sự bất
lực ấy . Điều đó cũng có nghĩa là bản chất của tôn giáo được thể hiện rõ nhất
thông qua chức năng đền bù hư ảo của nó .
b. Nguồn gốc :
VI.Lê-nin đã gọi toàn bộ những nguyên nhân và điều kiện tất yếu làm
nảy sinh niềm tin tôn giáo là những nguồn gốc của tôn giáo .Nguồn gốc đó
bao gồm : Nguồn gốc xã hội ,nguồn gốc nhận thức ,nguồn gốc tâm lý .
Nguồn gốc xã hội của tôn giáo là toàn bộ những nguyên nhân và điều
kiện khach quan của đời sống xã hội tất yếu làm nảy sinh và tái hiện những
niềm tin tôn giáo .Trong đó có một số nguyên nhân và điều kiện gắn với mối
quan hệ giữa con người với con người .Chúng ta thấy rằng ,sự thống trị của
tự nhiên đối với con người không phải được quyết địnhbởi những thuộc tính
và quy luật của bản thân giới tự nhiên mà được quyết định bởi tính chất mối
quan hệ của con người với tự nhiên ,nghĩa là bởi sự phát triển kém của lực
lượng sản xuất xã hội mà trước hết là công cụ lao động .Như vậy không phải
bản thân giới tự nhiên sinh ra tôn giáo mà là mối quan hệ đặc thù của con
người với tự nhiên ,do trình độ sản xuất quyết định .Trong tất cả các hình
thái xã hội trước Cộng sản Chủ Nghĩa ,những mối quan hệ xã hội đã phát

khi tạo ra ở họ nhu cầu thường xuyên tách khỏi hiện thực ,tiêm nhiễm cho
họ những quan niệm phản khoa học .
Trong những điều kiện lịch sử cụ thể ,tôn giáo thậm chí có thể là chỗ
dựa tinh thần cho những ước muốn chân chính của quần chúng bị áp bức
,phục vụ cho lợi ích của họ .Ví dụ nó đã từng làm vỏ bọc tư tưởng của các
5

phong tro xó hi tin b .Nhng õy nú vn khụng h mt chc nng n
bự h o ,vỡ ht nhõn c bn ca cỏc tụn giỏo -nim tin vo cỏi siờu nhiờn
luụn luụn gõy tỏc ng kỡm hóm i vi tớnh tớch cc ca qun chỳng ,
chuyn hng nim tin v s n lc ca h vo con ng h o . Chớnh vỡ
vy VI.Lờ nin ó nhn mnh : Tụn giỏo l thuc phin i vi nhõn dõn
cõu núi ú ca C.Mỏc l hũn ỏ tng ca ton b quan im ca ch ngha
Mỏc trong vn tụn giỏo .
3.Thời kì đầu : hình thành và phát triển dới t tởng của chủ nghĩa
duy tâm
Có thể nói ngay từ khi xuất hiện loài ngời trên trái đất này thì tôn giáo
cũng xuất hiện theo. Nh Lênin đã viết : sự sợ hãi đã tạo ra thần linh, con ngời
từ thuở đầu sơ khai vô cùng nhỏ bé và yếu ớt, họ cảm thấy kinh sợ trớc sức
mạnh của tự nhiên. Trong thế giới quan của họ thiên nhiên đợc cai quản bởi
các vị thần : thần sấm, thần ma, thần gió... đợc phác hoạ trong các cuốn Kinh
thánh hay các cuốn sách nh : Thần thoại Hi lạp, hay các sách kinh của các đạo
Hinđu ( đạo của ngời ấn ).ví dụ nh đạo Hinđu là một hệ thống tôn giáo - tín
ngỡng- triết học. Tôn giáo này quan niệm các vị thần cai quản thế giới này nh
indra( thần sấm ), Surya ( Thần mặt trời ), Varu ( Thần gió ), Agni ( Thần
Lửa , Varuna ( thần không trung )... Con ngời không hề có sự tác động gì đối
với thế giới họ đang sống do đó chỉ có cúng tế kêu cầu thì con ngời mới đợc
Thần linh phù hộ trong mọi công việc.
Chính vì vậy mà trên quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng
thì : sự bất lực của con ngời trớc những sức mạnh tự nhiên là nguyên nhân

chõn thc tc l nht mc trung thnh vi mt ai hoc mt vic gỡ ú
m khụng dao ng ,nghiờng ng. Nếu nói sự ra đời của tôn giáo là một
7