ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
LÊ QUANG HOA
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VÂN HÀ
ĐÔNG ANH - HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2015
i
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
LÊ QUANG HOA
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VÂN HÀ, ĐÔNG ANH - HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 01 14
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Trần Quốc Thành
HÀ NỘI – 2015
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
CM
Chuyên môn
DH
Dạy học
GD&ĐT
Giáo dục và Đào tạo
GV
Giáo viên
HSG
Học sinh giỏi
HT
Hiệu trưởng
KT-XH
Kinh tế - Xã hội
Tổ trưởng chuyên môn
UBND
Ủy ban nhân dân
XHCN
Xã hội chủ nghĩa
iv
MỤC LỤC
Lời cảm ơn………………………………………………………..…………...i
Danh mục chữ viết tắt………………………………………..……………….ii
Mục lục……………………………………………………………………....iii
Danh mục bảng……………………………………………………….……..vii
Danh mục sơ đồ………………………………………………………….…viii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................ i
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ
CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ............................. 16
1.1. Vài nét tổng quan nghiên cứu vấn đề ..................................................... 16
1.2. Các khái niệm có liên quan đến vấn đề nghiên cứu................................ 20
1.2.1. Quản lý và chức năng quản lý............................................................. 20
1.2.2. Quản lý giáo dục................................................................................. 24
1.2.3. Quản lí nhà trường .............................................................................. 25
1.2.4. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ...................................................... 27
1.3. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở ................... 29
1.3.1. Trường THCS trong hệ thống giáo dục quốc dân................................ 29
2.3. Thực trạng tổ chức và hoạt động các tổ chuyên môn ở trường trung học
cơ sở Vân Hà ................................................................................................ 53
2.3.1. Cơ cấu tổ chức .................................................................................... 53
2.3.2. Đặc điểm hoạt động của tổ chuyên môn ở trường Trung học cơ sở Vân
Hà ................................................................................................................ 54
2.4. Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở
Vân Hà ......................................................................................................... 55
2.4.1. Thực trạng công tác bổ nhiệm và quy hoạch tổ trưởng chuyên môn ... 56
2.4.2. Thực trạng công tác quản lý việc xây dựng và thực hiện kế hoạch của tổ
chuyên môn .................................................................................................. 57
2.4.3.Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ................................................. 59
2.4.4. Thực trạng công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học đối với tổ
chuyên môn .................................................................................................. 60
2.4.5. Thực trạng quản lý hoạt động sinh hoạt của tổ chuyên môn................ 62
2.5. Đánh giá chung...................................................................................... 77
6
2.5.1. Điểm mạnh ......................................................................................... 77
2.5.2. Điểm yếu ............................................................................................ 78
2.5.3. Thời cơ ............................................................................................... 78
2.5.4. Thách thức .......................................................................................... 79
Tiểu kết chương 2 ........................................................................................ 79
Chương 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VÂN HÀ, HUYỆN ĐÔNG ANH,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY .................... 80
3.1. Định hướng phát triển phát triển của trường và các nguyên tắc đề xuất
biện pháp ...................................................................................................... 80
3.1.1. Định hướng phát triển của trường trung học cơ sở Vân Hà ................. 80
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1.
Kết quả xếp loại hai mặt GD từ năm học 2011 - 2012 đến
năm học 2013 – 2014………………………...…………….
Bảng 2.2.
39
Thành tích thi HSG cấp Huyện - cấp Thành phố từ năm
học 2011 - 2012 đến năm học 2013 – 2014……...………...
40
Bảng 2.3.
Kết quả tốt nghiệp của trường và của Huyện Đông Anh..
41
Bảng 2.4.
Kết quả thi vào THPT các năm………………..…………..
41
Bảng 2.5.
Bảng 2.10. Kết quả khảo sát quản lý hoạt động sinh hoạt của TCM…..
50
Bảng 2.11. Kết quả khảo sát công tác quản lý lao động của đội ngũ
GV………………………………………………………….
53
Bảng 2.12. Kết quả khảo sát về quản lý hồ sơ CM……………………
54
Bảng 2.13. Kết quả khảo sát về quản lý việc thực hiện chương trình, kế
hoạch GD của TCM………………………………………..
55
Bảng 2.14. Kết quả khảo sátvề quản lý việc kèm cặp, bồi dưỡng các
thành viên của TCM………………………………………...
57
Bảng 2.15. Kết quả khảo sát về quản lý hoạt động bồi dưỡng HSGphụ
đạo HS yếu, kém của TCM…………………………………
59
Bảng 2.16. Kết quả khảo sát về quản lý việc kiểm tra đánh giá cho
Kết quả khảo sát về mức độ khả thi của các biện pháp quản
lý hoạt động TCM ở trường THCS Vân Hà……………….
10
96
DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1.
Các chức năng quản lý ……………………………………
12
Sơ đồ 1.2.
Mười thành tố cấu thành nhà trường………………………
15
Sơ đồ 3.1.
Sơ đồ tổ hợp mối quan hệ giữa các biện pháp…………….
94
11
12
Trong những năm qua, ngành GD&ĐT luôn nhận được sự quan tâm
của Đảng, Nhà nước và toàn thể xã hội. Ngành GD&ĐT đã có những chiến
lược và các giải pháp để tăng cường hiệu quả công tác quản lý dạy - học; đội
ngũ GV, cán bộ quản lý GD hoạt động có chất lượng và hiệu quả, đặc biệt
quản lý hoạt động của TCM. Đối với nhà trường THCS thì TCM là đơn vị
quản lý trực tiếp triển khai các hoạt động CM. Hoạt động TCM luôn có một
vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ, chất lượng DH
trong nhà trường. Đối với GV, TCM là nơi mà họ có thể thực hiện học tập,
trao đổi CM một cách gần gũi và thiết thực nhất. Hoạt động của tổ chuyên
môn hiệu quả thì chất lượng dạy và học trong nhà trường được nâng cao.
Tuy nhiên, trong quá trình quản lý hoạt động của các tổ chuyên môn ở
trường THCS còn bộc lộ nhiều khó khăn, bất cập. Nhiều trường chưa nhận
thức đúng và đầy đủ vị trí vai trò hoạt động của tổ chuyên môn trong hoạt
động chung của nhà trường. Các tổ chuyên môn chưa phát huy được hiệu quả
hoạt động để có thể đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Đó là đổi
mới tư duy, nhận thức, triết lý giáo dục, về sứ mạng của giáo dục; đổi mới
quan điểm phát triển giáo dục; đổi mới mục tiêu giáo dục; đổi mới và lành
mạnh hóa môi trường giáo dục; đổi mới nội dung và phương thức giáo dục;
đổi mới cơ chế phát triển giáo dục; đổi mới động lực – nguồn lực phát triển
giáo dục; đổi mới tổ chức chỉ đạo thực hiện quá trình đổi mới giáo dục.Vấn đề
quản lý hoạt động của tổ chuyên môn như thế nào vừa đảm bảo hoạt động
quản lý của hiệu trưởng vừa không làm rào cản hoạt động tổ chuyên môn, vừa
phát huy được vai trò, khả năng hoạt động sáng tạo, hiệu quả của tổ chuyên
môn trong hoạt động giảng dạy và thực hiện mục tiêu GD.
Trường THCS Vân Hà, Đông Anh, Hà Nội có đội ngũ cán bộ quản lý
mới được bổ nhiệm (Hiệu trưởng năm 2013; Hiệu phó năm 2014) nên thâm
động TCM một cách đồng bộ, có hệ thống. Nếu thực hiện đầy đủ các biện
pháp đó và áp dụng các phương pháp quản lý phù hợp với đặc điểm của giáo
viên THCS thì có thể nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn, góp
phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
14
+ Xác lập cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường
THCS;
+ Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường
THCS Vân Hà, Đông Anh, Hà Nội;
+ Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường
THCS Vân Hà, Đông Anh, Hà Nội theo hướng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo
dục hiện nay.
6. Phạm vi nghiên cứu
Nội dung nghiên cứu được giới hạn trong khuôn khổ hoạt động của các
tổ chuyên môn thuộc trường THCS.
Điều tra, khảo sát hoạt động của các tổ chuyên môn và quản lý hoạt
động tổ chuyên môn từ năm học 2010 - 2011 đến năm học 2013 - 2014 của
trường THCS Vân Hà, huyện Đông Anh, TP Hà Nội.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu các quan điểm, đường lối, chính sách, chiến lược giáo dục
của Đảng và Nhà nước về phát triển giáo dục.
- Phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá các quan điểm, đường lối giáo dục
của Đảng và Nhà nước; các phạm trù; khái niệm.
- Nghiên cứu một số các luận văn về khoa học quản lý giáo dục liên quan.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
môn với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên
THCS.
Việc nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường nói chung và
nhà trường THCS nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước
trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển Giáo
dục và Đào tạo của xã hội, nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò đóng góp
của các biện pháp là hết sức quan trọng. Đây là vấn đề luôn luôn được các nhà
khoa học trong và ngoài nước quan tâm. Họ nghiên cứu thực tiễn các nhà
16
trường để tìm ra biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn sao cho có hiệu
quả nhất.
Các nghiên cứu quản lý giáo dục Xô Viết đã cho rằng: “ Kết quả toàn
bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn
và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên” với kinh nghiệm 26 năm
làm hiệu trưởng VAXukhomlin xiki (VA.Xukhomilinki - Một số kinh nghiệm
lãnh đạo của hiệu trưởngTHPT) đã tổng kết được những thành công cũng như
thất bại của mình. Cùng với nhiều tác giả khác ông đã đưa ra một số biện
pháp quản lý của trường THCS như sau: Việc phân công công việc hợp lý qua
các thành viên trong BGH, Hiệu trưởng và phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên
môn; tổ trưởng chuyên môn.
Các tác giả nhấn mạnh đến sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý
giữa Hiệu trưởng và phó Hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn để đạt mục
tiêu đề ra. Các tác giả đều khẳng định vai trò lãnh đạo toàn diện của Hiệu
trưởng. Trong những trang viết của mình,V.A.Xukhomlinki cũng như các tác
giả V.PXtrezicodin, Gigoocscaia, Zakhonôp... đều cho rằng một trong những
chức năng của Hiệu trưởng nhà trường là phải xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ
giáo viên, phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong lao động và tạo ra khả
dục được hoàn chỉnh, trọn vẹn”.
Biện pháp giáo dục chính trị tư tưởng cho giáo viên và bồi dưỡng
chuyên môn nghiệp vụ để xây dựng tiềm lực chuyên môn cho đội ngũ giáo
viên cũng là biện pháp không thể thiếu được mà phải làm thường xuyên liên
tục.
Công tác thi đua và khen thưởng trong quá trình quản lý là vấn đề rất
quan trọng. Bởi vì thi đua là động lực cho mọi thành viên phát huy hết khả
năng, trí tuệ, động viên lẫn nhau dạy thật tốt, học thật tốt, làm cho chất lượng
và hiệu quả giáo dục ngày một nâng cao hơn.
Về vai trò công tác quản lý trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Phải không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng, điều hành và quản lý của
mình để qua đó tác động có hiệu quả vào quá trình cải tiến chất lượng ở các
khâu, các bộ phận của hệ thống giáo dục cấp vi mô cũng như cấp vĩ mô. Các
công trình khoa học này với tầm vóc quy mô cũng như ý nghĩa, lý luận và
18
thực tiễn nhất định trong quản lý, quản lý giáo dục, quản lý trường học. Tuy
nhiên các công trình này chỉ nghiên cứu về mặt lý luận, song nghiên cứu về
biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng dạy học
của giáo viên THCS chưa được đề cập cụ thể đầy đủ và chi tiết trong khoa
học giáo dục. Chính đây là vấn đề bức xúc trong chiến lược và phát triển giáo
dục mà nước ta cần “Đổi mới mạnh mẽ nội dung- phương pháp và quản lý
Giáo dục -Đào tạo”.
Gần đây một số luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục chuyên ngành quản lý
giáo dục bước đầu tổ chức nghiên cứu thực trạng và hệ thống được một số
vấn đề về quản lý cũng như đề xuất một số biện pháp quản lý như đề tài: “
Biên pháp quản lý hoạt động dạy và giao lưu thầy trò nhằm nâng cao chất
lượng giáo dục học sinh THPT tỉnh Gia lai” của Trần Ngọc Chi (1997) “ Một
C.Mac đã viết: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động
chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều đều cần đến một
sự chỉ đạo điều hành những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng
chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể, khác với sự vận động của
các khí quan độc lập với nó. Một người độc tấu vĩ cầm thì tự điều khiển lấy
mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”. [9, tr.180]
Tác giả F. W. Taylor cho rằng quản lý là biết chính xác điều bạn muốn
người khác làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt
nhất và rẻ nhất.
Còn H. Koontz thì lại khẳng định: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu,
nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục
đích của nhóm (tổ chức). Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trường
mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian,
tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất”. [16. tr. 327]
Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc, quản lý là:
“Quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng vận dụng các hoạt động (chức
năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra”. [10, tr. 9]
Tác giả Nguyễn Ngọc Quang quan niệm: “Quản lý là hoạt động có mục
đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nói
20
chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến”.
[29, tr. 25]
Từ những quan niệm của các học giả đã nêu, chúng ta có thể rút ra
nhận xét sau: Tuy cách diễn đạt khác nhau nhưng những định nghĩa trên đều
thể hiện được bản chất của hoạt động quản lý đó là hoạt động quản lý nhằm
cho hệ thống vận động theo mục tiêu đã đặt ra, tiến đến trạng thái có chất
lượng mới.
hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt
tới mục đích đã đề ra. Sự tác động của quản lý phải bằng cách nào đó để
người bị quản lý luôn luôn hồ hởi, phấn khởi đem hết năng lực và trí tuệ để
sáng tạo ra lợi ích cho bản thân, cho tổ chức và cho cả xã hội.
1.2.1.2. Chức năng quản lý
Chức năng của quản lý là hình thức biểu hiện sự tác động có chủ định của
chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý. Ta có thể hiểu chức năng quản lý là một
nội dung cơ bản của quá trình quản lý, là việc làm không thể thiếu được của chủ
thể quản lý. Về số lượng các chức năng quản lý, hầu hết các tác giả đều đề
cập tới bốn chức năng chủ yếu đó là: Kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra
và trong đó thông tin vừa là phương tiện, vừa là điều kiện để thực hiện chức
năng quản lý.
- Chức năng kế hoạch hoá: Để thực hiện chủ chương, chương trình, dự
án kế hoạch hoá là hành động đầu tiên, chức năng cơ bản để hoàn thành các
chức năng khác. Đây được coi là chức năng chỉ lối làm cho tổ chức phát triển
theo kế hoạch. Trong quản lý đây là căn cứ mang tính pháp lý quy định hành
động của cả tổ chức.
- Chức năng tổ chức: Người quản lý phải hình thành bộ máy tổ chức là
cơ cấu các bộ phận (tuỳ theo tính chất công việc, có thể tiến hành phân công,
phân nhiệm cho các cá nhân), quy định chức năng nhiệm vụ từng bộ phận,
mối quan hệ giữa chúng. Thực chất của tổ chức là thiết lập mối quan hệ, liên
hệ giữa con người với con người, giữa các bộ phận riêng rẽ thành một hệ
thống thống nhất. Một tổ chức được thiết kế phù hợp sẽ phát huy được năng
lực nội sinh và có ý nghĩa quyết định đến việc chuyển hoá kế hoạch thành
hiện thực, tổ chức tốt sẽ khơi nguồn cho các tiềm năng.
22
- Chức năng chỉ đạo: Chức năng này đòi hỏi người quản lý phải vận
Tổ chức
1.2.2. Quản lý giáo dục
QLGD là một chuyên ngành được phát triển trên nên tảng của khoa học
quản lý nói chung, cũng giống như khái niệm quản lý, khái niệm QLGD cũng
có nhiều cách tiếp cận khác nhau. Ở đây chúng tôi chỉ đề cập tới khái niệm
QLGD trong phạm vi quản lý một hệ thống GD nói chung mà hạt nhân của hệ
thống QLGD.
Ở Việt Nam, QLGD cũng là lĩnh vực được nhiều nhà quan tâm nghiên
cứu.
Theo các tác giả Bùi Minh Hiền - Vũ Ngọc Hải - Đặng Quốc Bảo thì:
“Quản lý nhà nước về giáo dục là sự tác động của chủ thể quản lý mang
quyền lực nhà nước (các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục), chủ yếu
bằng pháp luật tới các đối tượng quản lý nhằm thực hiện mục tiêu đề ra”. [19.
tr. 114-115]
Theo Đặng Xuân Hải, Nguyễn Sỹ Thư: Quản lí nhà nước về giáo dục
là: “Sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với
các hoạt động giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) do các cơ quan có trách nhiệm
về quản lí giáo dục của Nhà nước từ Trung ương đến cơ sở tiến hành để thực
hiện chức năng nhiệm vụ theo quy định của nhà nước nhằm phát triển sự
nghiệp GD&ĐT, duy trì kỉ cương, thỏa mãn nhu cầu được GD&ĐT của nhân
dân, thực hiện mục tiêu GD&ĐT của nhà nước”. [18. tr. 6]
Những khái niệm trên về QLGD tuy có những cách diễn đạt khác nhau
nhưng tựu chung lại có thể hiểu là sự tác động có tổ chức, có định hướng phù
hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý ở các cấp lên đối tượng quản
lý nhằm đưa hoạt động GD của từng cơ sở và toàn bộ hệ thống GD đạt tới
mục tiêu.
Trong QLGD, chủ thể quản lý ở các cấp chính là bộ máy QLGD từ
trung ương đến cơ sở. Còn đối tượng quản lý chính là nguồn nhân lực, cơ sở
“Nhà trường là một tổ chức chuyên biệt trong hệ thống tổ chức xã hội
thực hiện chức năng tái tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự duy trì và phát
triển xã hội”. [4, tr. 3]
Nhà trường là tổ chức GD cơ sở mang tính nhà nước, xã hội, là nơi trực
tiếp làm công tác đào tạo thế hệ trẻ, là cơ quan GD chuyên biệt, có đội ngũ
25
Copyright: Tài liệu đại học ©