SỞ GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO NAM ĐỊNH
Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - Thành phố Nam Định
**************************

CHUYÊN ĐỀ HỘI THẢO MÔN LỊCH SỬ
CỤM ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ - 2012
Giảng dạy chuyên đề :

“ CUỘC VẬN ĐỘNG CÁCH MẠNG THÁNG TÁM”
( Phần lịch sử Việt Nam - Lớp 12 )
nhằm mục tiêu:
Luyện thi đại học
&
Bồi dưỡng học sinh giỏi.

Tác giả : Trần Thị Kim Oanh
Nghề nghiệp : Giáo viên dạy môn Lịch sử
Chức vụ : Tổ trưởng tổ Sử - Địa - GDCD

1


Đã nhiều năm nay, trường THPT chuyên Lê Hồng Phong có nhiều học sinh
tham dự thi học sinh giỏi Tỉnh và Quốc gia đạt nhiều giải cao. Môn Lịch sử cũng
có sự đóng góp sức mình trong đó. Là một giáo viên dạy môn Lịch sử của trường,
tôi luôn có ý thức giảng dạy để đạt 3 mục tiêu:
• Lên lớp - Tốt nghiệp
• Thi đại học
• Thi học sinh giỏi
Tôi xin trình bày một số kinh nghiệm, ý kiến riêng thông qua việc soạn giảng
bài : Cuộc vận động cách mạng tháng Tám ( Phần Lịch sử Việt Nam lớp 12 ) để

2


3. Về mặt phương pháp:
Thông qua các giờ giảng trên lớp của giáo viên và việc học bài, làm bài tập
của học sinh, học sinh phải biết:
• Chọn lọc sự kiện tiêu biểu trong hệ thống các sự kiện.
• Biết hệ thống sự kiện.
• Biết so sánh, phân tích, đánh giá sự kiện để tìm ra bản chất của sự kiện.
• Trên cơ sở đó giáo viên rèn kỹ năng làm bài cho học sinh ( ra đề, yêu cầu
phân tích để thấy được trọng tâm của đề, phạm vi kiến thức, phân bố thời
gian cho hợp lý, định lượng kiến thức cần dùng ...)
• Học sinh phải biết phân tích các ván đề lịch sử để đánh giá, kết luận.
• Phải biết so sánh, liên hệ

Phương pháp và kinh nghiệm giảng dạy
A. Tổng hợp kiến thức, rèn kĩ năng và luyện đề.
Trên cơ sở kiến thức cơ bản, tôi nâng lên thành những vấn đề mang tính chất
khái quát để giúp học sinh giải quyết những đề thi của học sinh trong các kì thi
Tuyển sinh đại học và thi học sinh giỏi. Cụ thể :
• Trình bày quá trình và nội dung chuyển hướng chỉ đạo chiến lược cách
mạng của Đảng từ khi chiến tranh thế giới thứ 2 bùng nổ.
• Điều kiện và nội dung chủ trương chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, sách
lược cách mạng của Đảng trong thời kỳ 1939- 1945 khác với thời kỳ 19361939 như thế nào?
• Các cuộc khởi nghĩa Bắc sơn, Nam kỳ, binh biến Đô lương đã để lại những
bài học kinh nghiệm gì cho tổng khởi nghĩa giành chính quyền?
• Quá trình ra đời, phát triển và vai trò của lực lượng vũ trang trong cách
mạng tháng Tám 1945.
• Quá trình ra đời phát triển và vai trò của lực lượng chính trị trong cách mạng
tháng Tám năm 1945.

sinh.
Ngoài dạng bài tập viết, tôi cho các em vẽ bản đồ Việt Nam và trình bày diễn
biến của cách mạng tháng Tám trên bản đồ.Tôi còn tổ chức cho học sinh hội thảo.
Sau đây tôi trình bày một số ví dụ cụ thể:
1. Đề kiểm tra:
“ Các hình thức tổ chức Mặt trận dân tộc thống nhất do Đảng Cộng Sản
Đông Dương đề ra và vận động thực hiện trong những năm từ 1930 - 1945 ở
nước ta”.
Giải quyết:
 Nêu khái niệm mặt trận:
• Mặt trận là hình thức tập trung lực lượng.
• Mặt trận dân tộc thống nhất là lực lượng của dân tộc đã được hình
thành như thế nào.
• Ơ Việt Nam, Mặt trận dân tộc thống nhất được xây dựng trên nền tảng
khối liên minh công nông vững chắc và đặt dưới sự lãnh đạo của
Đảng Cộng Sản.
 Nêu yêu cầu thành lập mặt trận ở Việt Nam trong giai đoạn cách mạng 1930
- 1945, và tên các mặt trận 1930 - 1931 : Hội phản đế Đồng minh Đông
dương ( chưa thực hiện được ). 7/1936: Mặt trận nhân dân phản đế Đ D
3/ 1938: Mặt trận dân chủ Đông dương
11/ 1939: Mặt trận dân tộc thống nhất phản đế Đông dương
5/ 1941: Mặt trận Việt Minh
 Trình bày các hình thức mặt trận trong từng giai đoạn cách mạng
4


Cụ thể:

• Bối cảnh, yêu cầu lịch sử ở từng giai đoạn.
• Mặt trận hình thành và tác dụng của nó.

lãnh đạo quần chúng đấu tranh chống phát xít, chống nguy cơ chiến
tranh, bảo vệ hoà bình và đòi những quyền tự do, dân sinh, dân chủ.
 Tháng 7/1936, Đảng họp hội nghị và đề ra chủ trương thành lập
Mặt trận nhân dân phản đế Đông dương. Đến tháng 3/ 1938 đổi
thành Mặt trận dân chủ Đông dương. Mặt trận được thành lập
trong giai đoạn này vẫn lấy liên minh công nông làm nòng cốt, đặt
dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Đông dương. Bên cạnh đó,
mặt trận còn tập hợp những cá nhân, những tổ chức yêu nước khác
ngoài công nông, đấu tranh vì mục đích hoà bình và dân chủ.
5




Tác dụng : trong suốt giai đoạn tồn tại từ 1936 - 1939, Mặt trận
đã lãnh đạo quần chúng đấu tranh đòi những quyền tự do, dân sinh,
dân chủ và tuyên truyền Chủ nghĩa Mác - Lê Nin, đường lối của
Đảng. Tập dượt cho quần chúng đấu tranh bằng phương pháp mới
là công khai, hợp pháp, đấu tranh chính trị.

3. Giai đoạn 1939 - 1945:
• Bối cảnh: Điều kiện thế giới và Việt Nam đã thay đổi. Tháng 9/1939,
chiến tranh thế giới thứ II bùng nổ, chỉ trong một thời gian ngắn nước
Pháp bị chiếm đóng, bon Pháp ở Đông dương đã phát xít hoá bộ máy
chính quyền, tăng cường bóc lột, đàn áp nhân dân Đông dương. Những
điều kiện đấu tranh công khai không còn nữa. Đảng nhanh chóng rút vào
hoạt động bí mật.
• Mặt trận ra đời: Tháng 11/1939 Đảng họp hội nghị Trung wowng lần thứ
6 đề ra chủ trương thành lập Mặt trận ddaan tộc thống nhất phản đế Đông
dương nhằm chĩa mũi nhọn vào kẻ thù chủ yếu là bọn đế quốc, phát xít,

Ngày 31/1/1977: Tại thành phố Hồ Chí Minh Đại hội đại biểu các mặt
trận Dân tộc ở hai miền Bắc - Nam họp thống nhất lại gọi chung là: Mặt
trận Tổ quốc Việt Nam.
2. Đề kiểm tra số 2
“Phân tích vai trò của Bác Hồ đối với cách mạng Tháng Tám và sự ra đời
của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa”
Giải quyết:
 Nêu tiểu sử của Bác Hồ và công lao của Bác đối với Cách mạng Việt Nam
 Nêu ý nghĩa lịch sử trọng đại của Cách mạng Tháng Tám và sự ra đời của
nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
 Nêu và phân tích vai trò của Bác: thông qua những hoạt động của Người để
đánh giá vai trò.
Vai trò 1:
- 28/1/1941 Bác Hồ về đến Trung Quốc, cùng với Đảng trực tiếp lãnh đạo Cách
mạng
- Vận động quần chúng các dân tộc ở Cao Bằng làm Cách mạng, thành lập các
Hội cứu quốc của Việt Minh.
- Mở nhiều khóa huấn luyện chính trị, quân sự cho cán bộ, nhân dân.
- Dịch và viết sách về quân sự, chính trị để làm tài liệu học tập và tuyên truyền.
- Chuẩn bị Hội nghị Trung ương VIII của Đảng vào tháng 5/1941.
Vai trò 2:
- Bác chủ trì Hội nghị Trung ương VIII của Đảng tháng 5/1941 và hoàn chỉnh
chủ trương chỉ đạo chiến lược và sách lược Cách mạng Việt Nam từ năm 1939 1945 được đề ra tại Hội nghị VI
Vai trò 3:
- Bác Hồ trực tiếp chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền
(gồm lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang)
- Lực lượng chính trị: Thành lập Việt Minh ngày 19/5/1941 trong đó có các
đoàn thể quần chúng là: Hội cứu quốc (thành phần của Mặt trận Việt Minh,
Việt Minh là trung tâm đoàn kết toàn dân, tiến hành đấu tranh đánh đuổi Pháp Nhật)
- Lực lượng vũ trang: 22/12/1944 Bác thành lập đội Việt Nam tuyên truyền giải

- Năm đầu sau khi giành được độc lập và chính quyền Bác đã
có những chủ trương biện pháp, sách lược đúng đắn, sáng
suốt nhằm xây dựng và bảo vệ chính quyền khi còn non trẻ
phải đứng trước những kẻ thù lớn mạnh.
3- Đề kiểm tra số 3 :
Trình bày hoàn cảnh lịch sử và chủ trương của Đảng trong thời kì
cách mạng 1939 – 1945
Giải quyết:
Chủ trương của Đảng được thay đổi linh hoạt qua nhiều thời kì nhỏ :9/1939 –
5/1941, 5/1941 – 9/3/1945, 9/3/1945 – 15/8/1945, 15/8/1945 – 2/9/1945
Ở mỗi thời kì nhỏ cần nêu hoàn cảnh lịch sử , sau đó nêu chủ trương của Đảng
4 – Đề kiểm tra số 4:
8


Thời cơ cách mạng tháng Tám năm 1945 đến như thế nào? Tại sao
đây là thời cơ “ ngàn năm có một” ?
Giải quyết:
Ý 1 : Thời cơ cách mạng tháng Tám đã đến;
+ Lý luận về thời cơ :
- Thời cơ cách mạng là sự kết hợp nhuần nhuyễn những điều
kiện bên trong và bên ngoài, những yếu tố chủ quan và
khách quan, trong đó điều kiện bên trong, yếu tố chủ quan
đóng vai trò quan trọng nhất
- Thời cơ đến và đi rất nhanh, không lặp lại. Vì vậy các nhà
lãnh đạo phải chuẩn bị sẵn sàng để chớp thời cơ, không
được để lỡ mất thời cơ
+ Thời cơ cách mạng tháng Tám ở Việt nam :
- Điều kiện khách quan: Chủ nghĩa phát xít bị đánh bại…
- Điều kiện chủ quan : Vai trò lãnh đạo của Đảng và vai trò

+ Truyền thống này có ở tất cả các dân tộc nhưng đối với Việt Nam do hoàn
cảnh đặc biệt trong quá trình dựng nước và giữ nước nên truyền thống này có nét
đặc trưng riêng. Nêu quá trình từ thời Bắc thuộc đến thời hiện đại , dẫn các cuộc
đấu tranh tiêu biểu , nêu hoàn cảnh đặc biệt , kẻ thù nguy hiểm lớn mạnh … và
chiến thắng to lớn của dân tộc ta
+ Ách áp bức bóc lột tàn bạo của phát xít Nhật, Pháp đã thúc đẩy lòng yêu nước
có từ ngàn xưa , làm bùng lên sức mạnh của mấy nghìn năm lịch sử. Vì vậy khi
Đảng cộng sản Đông dương và mặt trận Việt Minh giương cao ngọn cờ cứu nước
thì mọi người đã nhất tề đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền khi thời cơ đến
2/ Nhờ có đường lối lãnh đạo sáng suốt của Đảng ta
Đảng đã kịp thời chuyển hướng chỉ đạo cách mạng , chuẩn bị trong suốt 15
năm qua các thời kì cách mạng 1930 – 1931, 1932 – 1935, 1936 – 1939, 1939 –
1945, qua các hội nghị 6,7,8 của BCHTW Đảng, qua các Mặt trận dân tộc thống
nhất, nhận biết thời cơ mau lẹ và lãnh đạo nhân dân chớp thời cơ khởi nghĩa giành
chính quyền
3/Nhờ có hoàn cảnh khách quan vô cùng thuận lợi
Quân đội Nhật trên chiến trường châu Á Thái bình dương bị Hồng quân Liên
xô và lực lượng Đồng minh đánh bại. Quân Nhật ở Đông dương hoang mang tan rã
cùng chính phủ bù nhin Trần Trọng Kim – đó là thời cơ vô cùng thuận lợi cho cách
mạng nước ta
Quá trình giải quyết câu hỏi là dựa trên những nguyên nhân thắng lợi đó mà
nêu lên những suy nghĩ của mình . Trong những nguyên nhân trên thì do có sự
lãnh đạo của Đảng là quan trọng nhất , từ đó đánh giá vai trò lãnh dạo của
Đảng và công lao vĩ đại của Bác Hồ đối với cách mạng Việt Nam
III .Kết luận:
Giảng dạy bài để phục vụ cho mục đích luyện thi đại học và bồi dưỡng học
sinh giỏi, tôi đã tiến hành những công việc như trên. Mục đích cuối cùng là giúp
cho học sinh hiểu sâu sắc những vấn đề cơ bản của kiến thức mà sách giáo khoa
trình bày, trên cơ sở đó phải phân tích, giải thích, liên hệ để tìm đến những mối
liên quan, giải quyết những đề thi mang tính chất khái quát, tổng hợp cao.