Bài viết gửi hội thảo
Phương pháp dạy và ôn tập giai đoạn 1930- 1945 cho
học sinh giỏi quốc gia
Người thực hiện: Gv Trương Thị
Quyên
Trường THPT Chuyên Biên Hoà
A. PHẦN MỞ ĐẦU
Giai đoạn từ 1930- 1945 là một trong những nội dung quan
trọng nhất của chương trình lịch sử lớp 12, là phần giới hạn không
thể thiếu của nội dung ôn thi tốt nghiệp THPT, thi đại học và thi
học sinh giỏi quốc gia. Vì vậy, vấn đề phương pháp dạy và ôn tập
cho học sinh giai đoạn lịch sử này cần được hết sức chú trọng đặc
biệt là kỳ thi học sinh giỏi quốc gia.
Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới (1929- 1933) đã tác động
sâu sắc đến tình hình kinh tế Việt Nam, làm cho kinh tế Việt Nam
ngày càng phụ thuộc vào nền kinh tế Pháp. Tình trạng đói nghèo
của người Việt ngày càng trầm trọng. Từ đó, mâu thuẫn giữa các
tầng lớp nhân dân Việt Nam với đế quốc Pháp ngày càng thêm
gay gắt. Trong bối cảnh đó, Đảng Cộng Sản Việt Nam ra đời đã
nhanh chóng tập hợp và lãnh đạo quần chúng đấu tranh, đã tạo
nên một phong trào cách mạng rộng lớn, chưa từng có kể từ khi
đế quốc Pháp xâm lược nước ta, đó là phong trào cách mạng
1930- 1931 mà đỉnh cao là phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, làm
cho đế quốc Pháp và bọn tay sai vô cùng run sợ. Mặc dù bị đàn


áp, khủng bố vô cùng dã man, nhưng Đảng Cộng Sản Việt Nam
vẫn giữ được mối liên hệ với quần chúng, tiếp tục khôi phục, củng
cố và gây dựng phong trào trong thời kỳ 1932- 1935. Từ đó, Đảng
tiếp tục lãnh đạo nhân dân đấu tranh, dấy lên một phong trào cách
mạng mới, đòi dân sinh dân chủ trong thời kỳ 1936- 1939 với

thức một cách linh hoạt trong các loại câu hỏi khác nhau, các loại
đề bài khác nhau. Trên cơ sở đó, các em sẽ tránh được tình trạng
bị động khi gặp phải các vấn đề mà chưa được ôn kỹ. Kiến thức
cơ bản của giai đoạn lịch sử này được sách giáo khoa viết tương
đối rõ ràng, được phân thành các giai đoạn qua từng bài. Thông
qua các giai đoạn 1930- 1935; 1936- 1939; 1939- 1945, giáo viên
phải làm nổi bật được bối cảnh lịch sử thế giới và trong nước có
nhiều nét mới tác động tới cuộc vận động giải phóng dân tộc, sự
chỉ đạo của Đảng trước những thay đổi đó, diễn biến cơ bản của
phong trào cách mạng, kết quả, ý nghĩa, bài học kinh nghiệm.
Thứ hai, trên cơ sở nắm vững kiến thức cơ bản, giáo viên
có thể chuyển sang ôn tập cho các em bằng các chuyên đề.
Chúng ta có thể ôn theo các chuyên đề từng giai đoạn nhỏ: 19301931; 1936- 1939; 1939- 1945. Trong đó giai đoạn 1939- 1945 là
cuộc vận động giải phóng dân tộc trực tiếp đưa tới thắng lợi của
cách mạng tháng Tám có nhiều nội dung phức tạp hơn cả. Ở giai
đoạn 1939- 1945, giáo viên có thể chia thành nhiều vấn đề để tìm
hiểu.
- Bối cảnh lịch sử thế giới và trong nước


- Các hội nghị trung ương và sự chuyển hướng chỉ đạo của
Đảng
- Các cuộc đấu tranh mở đầu thời kỳ mới
- Quá trình chuẩn bị mọi mặt của Đảng cho thắng lợi của cách
mạng.
- Cao trào kháng Nhật cứu nước.
- Vấn đề thời cơ và chớp thời cơ trong cách mạng tháng Tám.
- Cách mạng Tháng Tám.
- Sự lãnh đạo của Đảng và Nguyễn Ái Quốc trong cách mạng
tháng Tám


mạng 1930- 1931

1936- 1939

Xác định kẻ thù
trước mắt
Xác định mục tiêu,
nhiệm vụ trước mắt
Động lực
Phương pháp đấu
tranh
Hình thức mặt trận
Ý nghĩa
- Lập bảng về các hội nghị trung ương lần thứ 6,7,8 theo các
tiêu chí: hoàn cảnh lịch sử, xác định kẻ thù, nhiệm vụ,
phương pháp đấu tranh, khẩu hiệu, hình thức mặt trận, ý
nghĩa.


Hội nghị tháng Hội nghị tháng Hội nghị tháng
11/1939

11/1940

5/1941

Hoàn cảnh lịch
sử
Xác định kẻ

Thứ tư, cần luyện kĩ năng viết bài cho học sinh . Đây là
một trong những yêu cầu cần thiết trong công tác ôn luyện cho
học sinh giỏi quốc gia. Đề bài có thể là 7 câu, 5 câu, … tuỳ thời
gian mà giáo viên yêu cầu. Kĩ năng lập dàn ý trong làm bài lịch sử
hết sức quan trọng. Lập dàn ý tốt, các em vừa có thể phân bố
được thời gian hợp lý cho từng câu hỏi của đề, vừa viết các ý một
cách liền mạch mà không bị quên ý, tránh tình trạng sa đà vào các
ý mà các em có nhiều kiến thức mà quên đi yêu cầu của đề bài.
Trong quá trình làm các bài viết, giáo viên sẽ nắm bắt được mức
độ nhận thức của học sinh, khả năng viết bài, nhận thức đề của
từng học sinh từ đó giáo viên sẽ điều chỉnh, bổ sung kiến thức và
phương pháp làm bài cho từng em. áo Sau mỗi một bài viết, giáo
viên cần phải chấm cẩn thận, chữa bài, nhận xét ưu điểm, khuyết
điểm của từng bài làm để các em rút kinh nghiệm cho các bài làm
sau. Trong thời gian ôn luyện học sinh giỏi quốc gia, giáo viên có
thể cho học sinh làm càng nhiều bài viết càng tốt, kĩ năng nhận
thức đề và kĩ năng viết của các em sẽ trở nên thành thạo. Nếu có
điều kiện, giáo viên có thể yêu cầu học sinh mỗi tuần làm một bài
viết. Để làm tốt được yêu cầu này đòi hỏi người giáo viên phải
đầu tư nhiều thời gian, công sức, sự tâm huyết đối với nghề và
học sinh


Thứ năm, cần phát huy khả năng tự học cho học sinh, đặc
biệt là học sinh trong đội tuyển dự thi học sinh giỏi quốc gia. Vấn
đề tự học là vấn đề quan trọng, vì đó là một khâu trong quá trình
thống nhất của việc dạy học, nhằm phát huy năng lực học tập tư
duy của các em ở trên lớp cũng như ở nhà. Điều này xuất phát từ
nguyên lý giáo dục, gắn nhà trường với đời sống. Vậy thế nào là
tự học của học sinh? Trong việc tự học không chỉ chú ý đến việc

+ Ghi lại nội dung khó hiểu, đặc biệt là các thuật ngữ, khái
niệm lịch sử.
+ Hoàn thành câu hỏi, bài tập trong sách.
+ Tìm hiểu bản đồ, tranh ảnh ngoài sách giáo khoa.
+ Đọc các tài liệu lịch sử, văn học trong các tư liệu tham khảo,
sách đọc thêm… nhằm hiểu rõ hơn những kiến thức đã học, mở
rộng sự hiểu biết.
- Nêu những vấn đề cần tìm hiểu, được nảy sinh trong quá
trình tự học
- Tự ôn tập dưới sự hướng dẫn của thầy.
Vấn đề tự học là hết sức quan trọng đối với học sinh phổ thông
nói chung và học sinh giỏi trong đội tuyển quốc gia nói riêng. Yêu
cầu đối với học sinh giỏi môn lịch sử không chỉ là khả năng học
thuộc lòng những kiến thức có trong sgk hoặc là bài giảng của
giáo viên trên lớp mà còn đòi hỏi khả năng tư duy độc lập, làm


việc sáng tạo của các em. Vì vậy, yêu cầu tự học đối với các em là
cần thiết. Trong việc giảng dạy và học tập giai đoạn 1930- 1945,
đây là một giai đoạn lịch sử quan trọng, với nhiều biến cố phức
tạp, đòi hỏi ở học sinh khả năng tự học cao. Việc tự học của học
sinh ở giai đoạn lịch sử có thể được thực hiện như sau:
- Tự đọc sách giáo khoa về giai đoạn 1930- 1945, tự lập dàn ý,
hoàn thành các câu hỏi và bài tập trong sgk
- Lập các loại bảng biểu như trên về giai đoạn 1930- 1945.
- Thực hiện các bài tập chuyên đề mà giáo viên giao
- Đọc thêm các tài liệu tham khảo, sách đọc thêm về giai đoạn
này như: Văn kiện Đảng 1930- 1945, Vấn đề dân cày của
Qua Ninh và Vân Đình…