sở giáo dục và đào tạo thành phố hà nội
trường bồi dưỡng cán bộ giáo dục
-----***-----

Học viên: Hà Thị Hồng Thái

Đề tài:
kĩ năng giải toán đạt hiệu quả cao
cho học sinh lớp 3
(Khoá luận tốt nghiệp Bồi dưỡng tt CM trường Tiểu học)

Hà Nội - 2008
Lời cảm ơn
Qua thời gian được học tổ trưởng chuyên môn trường Tiểu học khoá 4, năm
học 2007- 2008 tại trường Bồi dưỡng cán bộ giáo dục Hà Nội, em vô cùng cảm
ơn các thầy cô giáo đã nhiệt tình giảng dạy ; đã kích thích cho em lòng ham học
hỏi và tạo cho em động lực để cố gắng vươn lên trong sự nghiệp giáo dục. Thời
gian học tại trường là quãng thời gian bổ ích giúp cho các giáo viên (khối trưởng
CM trường Tiểu học) được giao lưu,bàn bạc, trao đổi, học hỏi kinh nghiệm của
thầy cô, của đồng nghiệp.
Em xin chân thành cảm ơn .
Phần 1: mở đầu


 

1

1. Lý do chọn đề tài:
Mỗi môn học ở bậc tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và phát triển
những cơ sở bản đầu rất quan trọng của nhân cách con người Việt Nam.

 

2

• Giải bài toán có lời văn
Các bài toán có lời văn dành cho học sinh tiểu học trong chương trình là
những vấn để trong thực tế cuộc sống kết sức phong phú và có cấu trúc đa dạng
khác nhau của cùng một phép tính (cộng, trừ, nhân, chia) đến những dạng toán
kết hợp của hai hay nhiều phép tính. Vì vậy, giải các bài toán có lời văn là dịp để
học sinh vận dụng một cách tổng hợp các tri thức và kĩ năng giải toán với kiến
thức cuộc sống.
Là giáo viên có nhiều năm giảng dạy ở lớp 3 tôi thấy năng lực giải toán có
lời văn của học sinh tiểu học còn bị hạn chế bởi một số nguyên nhân chính như
sau:
+ Thứ nhất, do các em ngại và chưa có thói quen đọc kĩ đề bài, phân tích
các yếu tố ngôn ngữ để nắm được nội dung bài toán.
+ Thứ hai, do kiến thức thực tế còn quá ít ỏi, nên nhiều khi học sinh không
nhận thấy những điều vô lí trong những kết quả sai của mình.
+ Thứ ba, do khả năng tư duy lô gíc chưa tốt, và đôi khi do không biết bắt
đầu từ đâu, nên con đường đến đáp số nhiều khi chỉ là một sự ước đoán, mò
mẫm.
+ Thứ tư, một phấn nữa là do tính vội vàng hấp tấp, muốn khám phả nhanh
đáp số bài toán.
Việc giúp học sinh khắc phục những hạn chế và những nguyên nhân nêu
trên khi học toán có lời văn là một trong những vấn đề cần được coi trọng. Nó
nhằm các mục đích sau:
• Củng cố và vận dụng những khái niệm, kĩ năng kĩ xảo đã được hình
thành.
• Phát triển tư duy lô gíc của học sinh.
2. Mục đích của đề tài:

(2003- 2007); tài liệu bồi dưỡng giáo viên dạy các môn học lớp 3; sách giáo viên;
sách giáo khoa toán.
- Phương pháp tổng hợp.
5.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
+Phiếu bài tậph
+Phương pháp quan sát (thăm lớp, dự giờ)
+Phương pháp thử nghiệm (tổ chức hội vui học tập)
+ Phương pháp mô hình hoá kết quả thu được(biểu bảng)

 


 

4

6. Phạm vi, giới hạn nghiên cứu:
Nội dung môn Toán bao gồm 5 chủ đề kiến thức lớn, tôi đi sâu vào nghiên
cứu, trình bày phần : “Giải toán có lời văn”.
+Các bài toán trong chương trình lớp 3.
+Học sinh khối lớp 3(60 em) tường Tiểu học Nghĩa Đô, Quận Cầu Giấy,
Thành phố Hà Nội.
+Tập thể giáo viên tổ 3(2người)
7. Đóng góp mới của đề tài.
7.1. Thu thập, bổ sung nguồn tư liệu, đồ dùng cho môn toán lớp 3.
7.2. Thống nhất về nội dung, phương pháp dạy học giúp cho học sinh có kĩ
năng giải toán đạt hiệu quả cao.

 


+ Cách 2: Dưới dạng các sơ đồ đoạn thẳng
+ Cách 3: Dưới dạng các hình vẽ.

 


 

6

* Bước 2: Lựa chọn phép tính thích hợp cho bài toán
Để tìm phép tính thích hợp, cần tiến hành:
- Phân tích ý nghĩa các lời văn, đặc biệt là dựa vào các từ khoá.
- Dựa vào các bài toán đã được phân chia theo từng thể loại hoặc hệ thống các
bài tập đã được tổng kết, sắp xếp theo từng nhóm cho mỗi khối lớp.
Có nhiều cách phân loại toán có lời văn.
Ví dụ:
- Phân tích theo số phép tính ta có bài toán đơn (khi giải chỉ cần một phép
tính), bài toán hợp (khi giải cần ít nhất hai phép tính).
- Có thể phân loại theo đại lượng (các bài toán về số lượng, các bài toán về
khối lượng của vật, các bài toán về đại lượng chuyển động).
* Bước 3: Thực hiện phép tính:
Sử dụng các bảng cộng, trừ, nhân, chia hoặc các thao tác tính để tìm kết
quả.
* Bước 4: Trình bày lời giải bài toán
Đối với giáo viên, khi dạy về toán có lời văn, cần phải thực hiện đúng quy
trình 4 bước giải nêu trên nhằm rèn cho học sinh các thao tác và kĩ năng giải toán
có lời văn ngay từ bước đầu được làm quen.

Chương 2: Cơ sở lí luận của đề tài

truyền thống về kinh nghiệm giảng dạy. Trường luôn luôn đạt trường tiên tiến.
Trường Nghĩa Đô gồm 10 lớp (289 học sinh). Trường có đủ phòng BGH, 10
phòng học, phòng kế toán, phòng thư viện, phòng vi tính…

 


 

8

3.2. Mục đích nghiên cứu thực trạng việc giúp học sinh giải toán đạt
hiệu quả cao:
Trong chương trình Toán ở lớp 3 theo chương trình Tiểu học hiện hành có
nhiều vấn đề mới mẻ với học sinh.
Là một giáo viên dạy lớp 3 nhiều năm; qua “Bài toán nâng cao để học giỏi
Toán lớp 3” cho học sinh, qua thực hiện giảng dạy tôi các em có một số nhận xét
sau:
- Một số em biết giải bài toán theo đúng dạng bài vừa học.
Ví dụ: Bài toán liên quan đến rút về đơn vị.
Các em biết giải bài toán bằng hai phép tính
+ Bước 1: Tìm giá trị của 1 phần trong các phần bằng nhau (phép chia)
+ Bước 2: Tìm giá trị nhiều phần (phép nhân)
Nhưng trong chương trình giải toán có lời văn ở lớp 3 có nhiều dạng toán:
Tìm một phần mấy của một số; gấp một số lên nhiều lần; Giảm một số đi nhiều
lần; số bé bằng một phần mấy số lớn; Bài toán liên quan đến yếu tố hình học
(tính chu vi, diện tích hình chữ nhật, hình vuông); Sau khi học xong một dạng
toán thì các em biết làm ngay, nhưng chỉ sau một vài bài toán thì một số em lại
nhầm lẫn.
Ví dụ:

35 : 5 = 7 (con gà)
Đáp số: 7 con gà
Vậy làm thế nào để các em tìm mối liên quan giữa các dạng toán? Sau
đây tôi xin mạnh dạn trình bày một vài suy nghĩ khi thực hiện dạy giải toán có lời
văn đạt hiệu quả cao mà tôi áp dụng đối với học sinh lớp 3A do tôi chủ nhiệm
trong năm học 2007-2008 này.
Chương 4:
Thực nghiệm khoa học và kết quả thực nghiệm.
4.1. Mục đích thực nghiệm
Nhằm so sánh kết quả trước khi dạy thử nghiệm và sau khi dạy thử nghiệm
để rút ra được một số việc cần làm trong việc chỉ đạo tổ chuyên môn dạy môn
toán lớp 3.
4.2. Cách tiến hành
Trong một lớp học có rất nhiều đối tượng học sinh, vậy làm thế nào để các
em được học với đúng khả năng của mình và gây được hứng thú cho các em
trong các giờ học toán?

 


 

10

Ngay từ đầu năm học, tôi cho các em làm bài kiểm tra chất lượng. Dựa trên
kết quả bài kiểm tra đó tôi đánh giá, phân loại học sinh theo các nhóm: Giỏi Khá - Trung bình.
Với học sinh trung bình tôi hướng dẫn thực hiện tốt các bước giải một bài
toán (đọc đề toán, phân tích đề toán, tóm tắt đề toán, giải bài toán). Với học sinh
khá, giỏi tôi khuyến khích các em tìm mối liên quan giữa các dạng toán. Chính
bởi lẽ đó mà tôi đã khai thác các bài toán theo các mức độ khác nhau. Sau đây tôi

+ Giải và trình bày bài giải (khuyến khích học sinh tìm nhiều cách giải và
lựa chọn lời giải đủ ý, ngắn gọn).
Bài giải
Số quả cam mẹ hái được là:
7 x 5 = 35 (quả)
Đáp số: 35 quả cam
*Mức độ 2: (Đối với học sinh trung bình khá)
Giải bài toán tương tự
Từ bài toán trên, tôi sửa số liệu (thay đổi số quả cam hoặc thay đổi số
lần)
Ví dụ:
Bài toán: Con hái được 6 quả cam, mẹ hái gấp 7 lần số cam của con.
Hỏi mẹ hái được bao nhiêu quả cam?
Hoặc từ tóm tắt của bài toán ban đầu ở trên, tôi sửa số liệu từ tóm tắt của
bài toán để có tóm tắt mới của bài toán cùng dạng. Đồng thời tôi khuyến khích
học sinh nêu nội dung thực tế của bài toán bằng nhiều cách.
*Mức độ 3: (Đối với học sinh khá, giỏi)
Mối quan hệ giữa một số dạng toán
Trong chương trình giải toán có lời văn lớp 3 có nhiều dạng toán như:
+ Gấp một số lên nhiều lần
+ Giảm đi một số lần
+ So sánh số lớn gấp mấy lần số bé
+ So sánh số bé bằng một phần mấy số bé
+ So sánh số bé bằng một mấy số lớn

 


 



Bài giải
Con hái được số quả cam là:
35 : 5 = 7 (quả)
Đáp số: 7 quả cam
b) Cũng bài toán ban đầu, tôi chuyển sang dạng toán: So sánh số lớn gấp
mấy lần số bé.
 


 

13

Bài toán:
Con hái được 7 quả cam, mẹ hái được 35 quả cam. Hỏi số cam mẹ hái
được gấp mấy lần số cam của con?
Tóm tắt:

35 quả 

Con:

Mẹ:

7 quả 

Bài giải
Số cam của mẹ gấp số cam của con một số lần là:
35 : 7 = 5 (lần)

15

Phần 3: Kết luận và khuyến nghị
3.1. Kết luận
Qua việc sửa dữ kiện bài toán như tôi vừa nêu ở trên không những học sinh nắm
được đặc trưng của một dạng toán có lời văn mà còn nắm chắc đặc trưng của các dạng
bài toán có liên quan và mối quan hệ giữa các dạng toán đó.
So với kết quả dạy toán ở các năm trước (chương trình CCGD) cũng như
hai năm trước tôi thấy chất lượng giải toán của các em học sinh còn bị hạn chế.
(30% học sinh biết giải toán). Năm học này tôi áp dụng cách khai thác bài toán
như trên tôi nhận thấy các em nắm chắc, hiểu sâu các bài toán có lời văn góp
phần dạy học mạch toán có lời văn nói riêng và dạy toán nói chung có chất lượng
vững chắc.
Kết quả cụ thể:
+ Có 28/30 học sinh giải toán nhanh, chính xác đạt điểm khá, giỏi.
+ Chỉ còn 2/30 học sinh đạt điểm trung bình
+ Không còn học sinh nào yếu về giải toán
+ Học sinh giải toán tốt giúp các em học tốt các môn học khác như Tiếng
Việt.
Trên đây là những việc làm của tôi để giúp các em "giải toán có lời văn có
hiệu quả cao hơn". Rất mong nhận được sự góp ý quý báu của thầy giáo và các
bạn đồng nghiệp.
3.2. Khuyến nghị
Nhà trường và phòng GD thường xuyên mở các chuyên đề toán ở khối 1,2,3 để
giáo viên có thể học hỏi chia sẻ kinh nghiệm với nhau khi dạy toán.
Mua thêm các trang thiết bịdạy học môn toán để giáo có thể minh hoạ cho
bài giảng thêm hấp dẫn, cụ thể.
Tôi xin chân thành cảm ơn !
Hà Nội, ngày 10 tháng 6 năm 2008
Người viết