Sáng kiến kinh nghiệm
Một số biện pháp giúp
học sinh lớp Một học tốt
giải toán có lời văn


A.ĐẶT VẤN ĐỀ

Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và sự thách thức
trước nguy cơ tụt hậu trong cạnh tranh trí tuệ đang đòi hỏi phải đổi mới
giáo dục, trong đó có sự đổi mới cơ bản về phương pháp dạy học. Những
phương pháp dạy học kích thích sự tìm tòi, đòi hỏi sự tư duy của học sinh
được đặc biệt chú ý. Mục tiêu giáo dục của Đảng đã chỉ rõ: …Đào tạo có
chất lượng tốt những người lao động mới có ý thức và đạo đức xã hội chủ
nghĩa, có trình độ văn hóa phổ thông và hiểu biết kỹ thuật, có kỹ năng lao
động cần thiết, có óc thẩm mỹ, có sức khỏe tốt. Muốn đạt được mục tiêu
này thì dạy và học Toán trong trường phổ thông là một khâu quan trọng
của quá trình dạy học. Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng nói về vị trí
vai trò của bộ môn toán: Trong các môn khoa học và kĩ thuật, toán học
giữ một vị trí nổi bật. Nó có tác dụng lớn đối với kỹ thuật, với sản xuất và
chiến đấu. Nó là môn thể thao của trí tuệ, giúp chúng ta nhiều trong việc
rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp
học tập, phương pháp giải quyết các vấn đề, giúp chúng ta rèn luyện trí
thông minh sáng tạo. Nó còn giúp chúng ta rèn luyện nhiều đức tính quý
báu như: cần cù và nhẫn nại, tự lực cánh sinh, ý chí vượt khó, yêu thích
chính xác, ham chuộng chân lí. Để đáp ứng các yêu cầu mà xã hội đặt ra,
Giáo dục và đạo tạo phải có những cải tiến, điều chỉnh, phải thay đổi vầ


nội dung chương trình, đổi mới phương pháp giảng dạy phù hợp. Hội nhị
BCH trung ương khóa VIII lần thứ hai đã chỉ rõ: “Đổi mới mạnh mẽ

học sinh sẽ có cơ sở để tiếp thu và diễn đạt các môn học khác. Nắm vững
kiến thức toán và luyện tập thành thạo các thao tác kỹ năng tính toán các
em sẽ áp dụng vào thao tác tính toán trong cuộc sống hằng ngày. Đối với
môn Toán lớp 1, môn học có vị trí nền tảng, là cái gốc, là điểm xuất phát
của cả một bộ môn khoa học. Môn Toán mở đường cho các em đi vào thế
giới kì diệu của toán học. Rồi mai đây, các em lớn lên, nhiều em trở thành
anh hùng, nhà giáo, nhà khoa học, nhà thơ, … trở thành những người lao
động sáng tạo trên mọi lĩnh vực lao động, đời sống, … nhưng không bao
giờ các em quên được những ngày đầu tiên đến trường học đếm và tập
viết các số 1, 2, 3,… học các phép tính cộng, trừ, … vì đó là kỉ niệm đẹp
nhất của đời người và hơn thế nữa, những con số, những phép tính ấy cần
thiết cho suốt cả cuộc đời.
Đối vớ mạch kiến thức: “Giải toán có lời văn”, là một trong năm
mạch kiến thức cơ bản xuyên suốt chương trình Toán cấp Tiểu học.


Thông qua giải toán có lời văn, các em được phát triển trí tuệ, được rèn
luyện kĩ năng tổng hợp: đọc, viết, diễn đạt, trình bày, tính toán. Toán có
lời văn là mạch kiến thức tổng hợp của các mạch kiến thức toán học, giải
toán có lời văn các em sẽ được giải các loại toán về số học, các yếu tố đại
số, các yếu tố hình học và đo đại lượng. Toán có lời văn là chiếc cầu nối
giữa toán học và thực tế đời sống, giữa toán học với các môn học khác.
Chính những yếu tố trên nên tôi đã chọn và đưa ra: Một số biện pháp
giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.


B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
I/ Một số thực trạng:
Học sinh:
Trong tuyến kiến thức toán ở chương trình Toán Tiểu học thì tuyến

Thiết bị đồ dùng:
Tư duy của học sinh lớp Một là tư duy cụ thể, trực quan hình ảnh,
để học tốt “ Giải toán có lời văn” trong quá trình giảng dạy rất cần
đồ dùng thiết bị dạy học để minh họa.
Mặc dù, hằng năm qua nhà trường cũng đã được cung cấp khá
nhiều trang thiết bị và đồ dùng dạy học đồng bộ để dạy cho cả cấp
học nhưng theo thống kê danh mục thì số lượng vẫn chưa đáp ứng
được đầy đủ yêu cầu dạy “Giải toán có lời văn”.
Phụ huynh:
Phụ huynh còn coi nhẹ kiến thức toán của lớp Một


Chưa quan tâm đúng mức đến việc hình thành các phương pháp
giải cho học sinh mà chỉ hướng dẫn một cách áp đặt, thậm chí còn
giải giúp cho học sinh.

II/ Các biện pháp thực hiện:
Chúng ta biết rằng khả năng giải toán phản ánh năng lực vận dụng
kiến thức toán của học sinh. Giải toán có lời văn là cách giải quyết vấn đề
trong môn toán. Từ ngôn ngữ thông thường trong các đề toán đưa về các
phép tính và kèm theo lời giải và cuối cùng ra đưa ra đáp số của bài toán.
Giải toán có lời văn góp phần củng cố kiến thức toán, rèn luyện khả năng
diễn đạt, tích cực phát triển tư duy cho học sinh Tiểu học đặc biệt là học
sinh lớp Một. Vì thế tôi xin đưa ra một số biện pháp sau:
1.

Biện pháp 1: Nắm bắt nội dung chương trình:

Để dạy tốt môn Toán lớp Một nói chung, “Giải bài toán có lời văn”
nói riêng, điều đầu tiên mỗi giáo viên phải nắm bắt hệ thông hóa nội

2 quả bóng. Hỏi có tất cả bao nhiêu quả bóng?” , rồi học sinh tập nêu
miệng bằng lời: “có tất cả 3 quả bóng”, sau đó viết vào dãy 5 ô trống để
có phép tính đúng:

1

+

2

=

3


Với bài toán này khi học sinh trả lời các câu hỏi và nêu phép tính:
1 + 2 = 3 thì giáo viên hỏi ngay học sinh là em còn có phép tính nào khác
nữa? Nhiều em sẽ trả lời được là phép tính: 2 + 1 = 3

2

+

1

=

3

Hoặc:

+Những cái đã cho (dữ kiện )
+Và cái phải tìm (câu hỏi )
Bài toán này giúp các em hiểu sâu hơn về cấu tạo của “Bài toán có
lời văn”
Ví dụ: Bài 1 trang 115 SGK Toán 1:
Viết số thích hợp vào chỗ chấm để có bài toán:


Bài toán: Có … bạn, có thêm …. bạn đang đi tới. Hỏi có tất cả bao
nhiêu bạn?


-Giáo viên cho học sinh nêu yêu cầu của bài toán: Viết số thích hợp
vào chỗ chấm để có bài toán.
-Yêu cầu học sinh quan sát tranh và trả lời câu hỏi:
+Có bao nhiêu bạn đang đứng?
+Có bao nhiêu bạn nữa đang đi tới?
+Bài toán hỏi gì?
-Dựa vào phần phân tích đề toán vừa nêu giáo viên yêu cầu học
sinh tự điền các dữ kiện còn thiếu trong đề bài đã cho để có một bài toán
hoàn chỉnh “Có 1 bạn, có thêm 3 bạn đang đi tới. Hỏi có tất cả bao nhiêu
bạn?”
Giáo viên chốt lại đề bài một lần nữa để học sinh nắm.
Ví dụ: Bài 3 trang 116 SGK Toán
Viết tiếp câu hỏi để có bài toán:



Bài toán: Có 1 gà mẹ và có 7 gà con.
Hỏi …………………………………?




Bài toán “bớt” thành bài toán tìm số hạng, chẳng hạn: “Tổ em có 9
bạn, trong đó có 5 bạn nữ. Hỏi tổ em có mấy bạn nam?” (Bài 2/ trang 151
SGK toán 1) “, dạng này ít gặp vì dạng này hơi khó đối với lớp 1 (trước
đây dạy ở lớp 2 )

*Mức độ 4:
Mức độ này đòi hỏi cao hơn là các em phải biết tư duy ngược, tập
phát triển ngôn ngữ, tập ứng dụng kiến thức vào các tình huống thực tiễn.
-Về hình thức trình bày bài giải, Học sinh phải trình bày bài giải
theo quy định thống nhất từ lớp 1 đến lớp 5:
+Câu lời giải.
+Phép tính giải.
+Đáp số.


Ví dụ: Bài toán: trang 117 SGK Toán 1
Nhà An có 5 con gà, mẹ mua thêm 4 con gà. Hỏi nhà An có tất cả
mấy con gà?


Đối với bài này học sinh lớp 1 cũ chỉ cần giải bài toán trên như sau:
Bài giải:
5 + 4 = 9 (con gà )
Nhưng đối với học sinh hiện nay các em phải trình bày bài giải đầy
đủ các bước theo quy định thống nhất trên.
Bài giải:
Gà nhà An có tất cả là: