Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Trần Thị Cúc – Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng
Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn
A.ĐẶT VẤN ĐỀ
Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và sự thách thức
trước nguy cơ tụt hậu trong cạnh tranh trí tuệ đang đòi hỏi phải đổi mới
giáo dục, trong đó có sự đổi mới cơ bản về phương pháp dạy học. Những
phương pháp dạy học kích thích sự tìm tòi, đòi hỏi sự tư duy của học sinh
được đặc biệt chú ý. Mục tiêu giáo dục của Đảng đã chỉ rõ: …Đào tạo có
chất lượng tốt những người lao động mới có ý thức và đạo đức xã hội chủ
nghĩa, có trình độ văn hóa phổ thông và hiểu biết kỹ thuật, có kỹ năng lao
động cần thiết, có óc thẩm mỹ, có sức khỏe tốt. Muốn đạt được mục tiêu
này thì dạy và học Toán trong trường phổ thông là một khâu quan trọng
của quá trình dạy học. Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng nói về vị trí
vai trò của bộ môn toán: Trong các môn khoa học và kĩ thuật, toán học
giữ một vị trí nổi bật. Nó có tác dụng lớn đối với kỹ thuật, với sản xuất và
chiến đấu. Nó là môn thể thao của trí tuệ, giúp chúng ta nhiều trong việc
rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp
học tập, phương pháp giải quyết các vấn đề, giúp chúng ta rèn luyện trí
thông minh sáng tạo. Nó còn giúp chúng ta rèn luyện nhiều đức tính quý
báu như: cần cù và nhẫn nại, tự lực cánh sinh, ý chí vượt khó, yêu thích
chính xác, ham chuộng chân lí. Để đáp ứng các yêu cầu mà xã hội đặt ra,
Giáo dục và đạo tạo phải có những cải tiến, điều chỉnh, phải thay đổi vầ
nội dung chương trình, đổi mới phương pháp giảng dạy phù hợp. Hội nhị
BCH trung ương khóa VIII lần thứ hai đã chỉ rõ: “Đổi mới mạnh mẽ
phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn
luyện tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng phương pháp
tiên tiến, phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học”. Trong luật Giáo
dục, khoản 2, điều 24 đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh; phù hợp với
giới kì diệu của toán học. Rồi mai đây, các em lớn lên, nhiều em trở thành
anh hùng, nhà giáo, nhà khoa học, nhà thơ, … trở thành những người lao
động sáng tạo trên mọi lĩnh vực lao động, đời sống, … nhưng không bao
giờ các em quên được những ngày đầu tiên đến trường học đếm và tập
viết các số 1, 2, 3,… học các phép tính cộng, trừ, … vì đó là kỉ niệm đẹp
nhất của đời người và hơn thế nữa, những con số, những phép tính ấy cần
thiết cho suốt cả cuộc đời.
Đối vớ mạch kiến thức: “Giải toán có lời văn”, là một trong năm
mạch kiến thức cơ bản xuyên suốt chương trình Toán cấp Tiểu học.
Thông qua giải toán có lời văn, các em được phát triển trí tuệ, được rèn
luyện kĩ năng tổng hợp: đọc, viết, diễn đạt, trình bày, tính toán. Toán có
lời văn là mạch kiến thức tổng hợp của các mạch kiến thức toán học, giải
toán có lời văn các em sẽ được giải các loại toán về số học, các yếu tố đại
số, các yếu tố hình học và đo đại lượng. Toán có lời văn là chiếc cầu nối
giữa toán học và thực tế đời sống, giữa toán học với các môn học khác.
Chính những yếu tố trên nên tôi đã chọn và đưa ra: Một số biện pháp
giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Trần Thị Cúc – Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng
học toán và giải toán một cách máy móc, nặng về rập khuôn, bắt
chước.
• Giáo viên:
Vẫn còn một số giáo viên chuyển đổi phương pháp giảng dạy còn
lúng túng, chưa phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh,
phương pháp dạy học truyền thống đã ăn sâu vào tư duy, vào lề lối
dạy học hằng ngày. Việc hướng dẫn giải toán có lời văn chưa theo
Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Trần Thị Cúc – Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng
quy trình thích hợp, chưa cho học sinh nhận biết cấu tạo của bài
toán có lời văn, giáo viên còn ngại sử dụng đồ dùng minh họa, ngại
tóm tắt bài toán bằng sơ đồ hình vẽ hay đoạn thẳng. Chưa tập cho
học sinh tư duy ngược cũng như việc tập cho học sinh phát triển
ngôn ngữ. mà chủ yếu là cho học sinh tìm ra phép tính gì, kết quả
bài toán là bao nhiêu?
• Thiết bị đồ dùng:
Tư duy của học sinh lớp Một là tư duy cụ thể, trực quan hình ảnh,
để học tốt “ Giải toán có lời văn” trong quá trình giảng dạy rất cần
đồ dùng thiết bị dạy học để minh họa.
Mặc dù, hằng năm qua nhà trường cũng đã được cung cấp khá
nhiều trang thiết bị và đồ dùng dạy học đồng bộ để dạy cho cả cấp
học nhưng theo thống kê danh mục thì số lượng vẫn chưa đáp ứng
được đầy đủ yêu cầu dạy “Giải toán có lời văn”.
• Phụ huynh:
Phụ huynh còn coi nhẹ kiến thức toán của lớp Một
Chưa quan tâm đúng mức đến việc hình thành các phương pháp
giải cho học sinh mà chỉ hướng dẫn một cách áp đặt, thậm chí còn
giải giúp cho học sinh.
tranh vẽ viết phép tính thích hợp”, ở đây học sinh được làm quen với việc
:
-Quan sát tranh vẽ.
-Tập nêu bài toán bằng lời.
-Nêu câu trả lời.
-Điền phép tính thích hợp (với tình huống trong tranh).
Ví dụ: Bài tập 5a trang 46 (SGK)
Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Trần Thị Cúc – Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng
Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Trần Thị Cúc – Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng
-Sau khi quan sát tranh học sinh tập nêu bằng lời: “Có 1 quả bóng,
thêm
Tiếp theo đó kể từ tuần 16, học sinh được làm quen với việc đọc
tóm tắt rồi nêu đề toán bằng lời, sau đó nêu cách giải và tự điền số cùng
phép tính thích hợp vào dãy 5 ô trống để có phép tính đúng mà không
nhìn vào tranh vẽ nữa.
Việc ngầm chuẩn bị cho học sinh các tiền đề để giải toán có lời văn là
chuẩn bị cho học sinh cả về viết câu lời giải và viết phép tính. Chính vì
vậy ngay sau các bài tập “Nhìn tranh viết phép tính thích hợp giáo viên
cần phải chịu khó đặt câu hỏi để các em trả lời miệng.
Hoặc ví dụ: Bài tập 4 trang 47
Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Trần Thị Cúc – Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng
Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Trần Thị Cúc – Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng
Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Trần Thị Cúc – Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng
Bài toán: Có … bạn, có thêm …. bạn đang đi tới. Hỏi có tất cả bao
nhiêu bạn?
-Giáo viên cho học sinh nêu yêu cầu của bài toán: Viết số thích hợp
vào chỗ chấm để có bài toán.
-Yêu cầu học sinh quan sát tranh và trả lời câu hỏi:
+Có bao nhiêu bạn đang đứng?
+Có bao nhiêu bạn nữa đang đi tới?
+Bài toán hỏi gì?
-Dựa vào phần phân tích đề toán vừa nêu giáo viên yêu cầu học
sinh tự điền các dữ kiện còn thiếu trong đề bài đã cho để có một bài toán
hoàn chỉnh “Có 1 bạn, có thêm 3 bạn đang đi tới. Hỏi có tất cả bao nhiêu
bạn?”
Giáo viên chốt lại đề bài một lần nữa để học sinh nắm.
Ví dụ: Bài 3 trang 116 SGK Toán
Viết tiếp câu hỏi để có bài toán:
toán.
-Yêu cầu học sinh quan sát tranh và hướng dẫn học sinh phân tích
đề:
+Có mấy con gà mẹ?
+Có mấy con gà con?
-Dựa vào phần cho đã biết giáo viên cho học sinh tự nêu câu hỏi
của bài toán “Hỏi có tất cả bao nhiêu con gà?”
Rồi cao hơn nữa sang bài 4 trang 116 SGK Toán 1các em quan sát
hình vẽ rồi điền dữ kiện vào chỗ chấm và viết tiếp câu hỏi.
Nhìn tranh vẽ, viết tiếp vào chỗ chấm để có bài toán: Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Trần Thị Cúc – Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Trần Thị Cúc – Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng
Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Trần Thị Cúc – Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng Bài toán “bớt” thành bài toán tìm số hạng, chẳng hạn: “Tổ em có 9
bạn, trong đó có 5 bạn nữ. Hỏi tổ em có mấy bạn nam?” (Bài 2/ trang 151
SGK toán 1) “, dạng này ít gặp vì dạng này hơi khó đối với lớp 1 (trước
đây dạy ở lớp 2 )
*Mức độ 4:
Mức độ này đòi hỏi cao hơn là các em phải biết tư duy ngược, tập
phát triển ngôn ngữ, tập ứng dụng kiến thức vào các tình huống thực tiễn.
-Về hình thức trình bày bài giải, Học sinh phải trình bày bài giải
theo quy định thống nhất từ lớp 1 đến lớp 5:
+Câu lời giải.
+Phép tính giải.
+Đáp số.
Nhưng đối với học sinh hiện nay các em phải trình bày bài giải đầy
đủ các bước theo quy định thống nhất trên.
Bài giải:
Gà nhà An có tất cả là:
5 + 4 = 9 (con gà)
Đáp số: 9 con gà.
Chính vì thế giáo viên cần lưu ý cho học sinh phải nắm vững đề
toán thông qua việc tóm tắt đề toán. Biết tóm tắt đề toán là yêu cầu đầu
tiên để giải bài toán có lời văn. Phần tóm tắt cần được rèn luyện kĩ để học
sinh nắm được bài toán đầy đủ, chính xác.
-Về số lượng bài toán trong một tiết học được rút bớt để dành thời
gian cho học sinh viết câu lời giải. Chẳng hạn, trước đây trong một tiết
“Bài toán nhiều hơn” học sinh phải giải 8 bài toán (4 bài mẫu, 4 bài
luyện tập), thì bây giờ trong tiết “Giải toán có lời băn (thêm)” học sinh
phải giải 4 bài ( 1 bài mẫu, 3 bài luyện tập).
Một số biện pháp giúp học sinh lớp Một học tốt giải toán có lời văn.
Trần Thị Cúc – Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng
-Để lường trước về vốn từ và khả năng đọc hiểu của học sinh khi
“Giải bài toán có lời văn, chương trình toán 1 đã có những giải pháp như:
+Hạn chế dùng các vần khó và tiếng khó trong đề toán như:
thuyền, quyển, Quỳnh, …mà tăng cường dùng các vần và tiếng dễ đọc, dễ
viết như: quả cam, con gà, Lan, …trong các đề toán.
+Lựa chọn câu hỏi trong đề toán sao cho học sinh chỉ cần chỉnh
sửa một chút xíu thôi là được ngay câu lời giải.
+Cài sẵn “cốt câu” lời giải vào tóm tắt để học sinh có thể dựa vào
tóm tắt mà viết câu lời giải.
-Cho phép (thậm chí khuyến khích) học sinh tự nghĩ ra nhiều cách
đặt lời giải khác nhau chứ không phải theo mẫu. Chẳng hạn, với bài
Toán: “An có 4 quả bóng, Bình có 3 quả bóng. Hỏi cả hai bạn có mấy quả
Nhìn chung ta đã biết con đường nhận thức của học sinh tiểu học
là: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, rồi từ tư duy trừu
tượng trở lại thực tiễn.”Đồ dùng phương tiện dạy học là phương tiện vật
chất, phương tiện hữu hình cực kì cần thiết khi dạy “Giải toán có lời văn”
cho học sinh lớp 1. Cũng như trong cùng một bài toán có lời văn, nếu chỉ
dùng lời để dẫn dắt, dùng lời để hướng dẫn học sinh làm bài thì vừa vất
vả tốn công, vừa không có hiệu quả và sẽ khó khăn hơn rất nhiều so với
dùng đồ thiết bị, tranh ảnh, vật thật để minh họa. Chính vì vậy rất cần
thiết phải sử đồ dùng thiết bị dạy học để dạy học sinh “Giải bài toán có
lời văn”.
Hiện nay bộ đồ dùng trang bị đến các lớp đã khá nhiều nhưng thực
sự vẫn chưa đủ, đặc biệt là đối với dạy “Giải toán có lời văn” thì về đồ
dùng tranh ảnh chưa có một cái nào cả. Vì vậy giáo viên cần sưu tầm
thêm vật thật, tranh ảnh, làm đồ dùng dùng chung trong tổ khối và dùng
riêng cho từng lớp.
Một điều hết sức quan trọng là một số giáo viên còn ngại, hoặc
lúng túng sử dụng đồ dùng dạy học khi giảng dạy nói chung và khi dạy”
Giải toán có lời văn” nói riêng. Để khắc phục tình trạng này, giáo viên
cần có ý thức chuẩn bị sử dụng đồ dùng dạy học trước khi lên lớp.
3. Biện pháp 3: Dạy “Giải bài toán có lời văn” ở lớp 1:
3.1/ Quy trình: “Giải bài toán có lời văn” ở lớp 1:
Để giúp học sinh có một phương pháp giải chính xác, trình bày bài
toán đúng theo yêu cầu, khi dạy học sinh giải toán có lời văn giáo viên
hướng dẫn học sinh thực hiện các bước sau:
+Đọc và tìm hiểu đề toán: Đề toán cho biết những gì? Yêu cầu làm
gì?
+Tóm tắt đề toán.
+Tìm đường lối giải bài toán.
+Trình bày bài giải.
Giáo viên cho học sinh quan sát tranh rồi có thể hỏi:
-Em thấy ở dưới ao có mấy con vịt? ( Dưới ao có 5 con vịt)
-Trên bờ có mấy con vịt? (Trên bờ có 4 con vịt )
-Em có bài toán như thế nào?
Copyright: Tài liệu đại học ©