MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỂ HỌC TỐT MÔN ĐỊA LÝ 9
I/ĐẶT VẤN ĐỀ:
Trong tất cả các trường phổ thông, môn đòa lý nói chung và đòa lý 9ù
nói riêng đóng một vai trò rất quan trọng trong mỗi trường.Nó không chỉ
giúp cho mỗi HS hình thành các khái niệm về đối tượng đòa lý, giúp các
em hiểu được thiên nhiên và cách thức sản xuất của con người ở đòa
phương mình, đất nước mình; hiểu được tình hình phát triển kinh tế- xã
hội của đất nước hiện nay. Từ đo,ù giúp các em thêm yêu thiên nhiên ,
quê hương, đất nước; có hướng phấn đấu để trở thành những con người có
ích cho đất nước ,cho xã hội .Bên cạnh đó,môn đòa lý 9 còn rèn luyện cho
các em các kỹ năng cơ bản như:phân tích ,nhận xét ,so sánh, đánh giá; kỹ
năng sử dụng bản đồ, biểu đồ, lược đồ, tranh ảnh cho việc khai thác kiến
thức.Môn học này không chỉ gắn liền và hòa nhập với thiên nhiên mà
còn cả với thực tế.
Mặc dù vậy nhưng các em học sinh vẫn coi đây là môn thứ yếu,không
quan trọng.Chính vì vậy, các em rất lơ là trong việc học đòa lý nhất là các
em học sinh lớp 9 .Nhưng thực tế ,môn đòa lý là một môn rất cần thiết cho
thế hệ trẻ ngày nay và cho tất cả mọi người. Lòch sử có câu :" Dân ta phải
biết sử ta. Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam" thì đòa lý cũng vậy, đã
là người dân Việt Nam thì phải nắm được đòa lý Việt Nam .
Trong việc nâng cao chất lượng giáo dục nói chung, môn đòa lý nói
riêng. Việc cải tiến phương pháp dạy học là một nhân tố quan trọng ,bên
cạnh việc bồi dưỡng kiến thức chuyên môn.Trong thực tế khi thực hiện
cải cách giáo dục trên cả ba mặt: hệ thống giáo dục ,nội dung và phương
pháp dạy học, không ít cán bộ giáo viên coi nhẹ phương pháp dạy học.
Do đó phương pháp dạy học nhìn chung còn bảo thủ tụt hậu hơn so với
trình độ phát triển khoa học chuyên ngành trong chương trình giáo dục bộ
môn . Kể từ sau khi đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới nội dung SGK
lớp 9, qua những năm thực tế đứng trên lớp giảng dạy,tôi đã áp dụng một
số phương pháp mới và thấy rằng có hiệu quả ; giúp học sinh lớp 9 có thể
học môn đòa lý tốt hơn .

người thuyết trình, giảng dạy và học sinh thụ độngtiếp nhận những điều
đã nghe ,đã học, bò lên án mạnh mẽ dần dần bò loại trừ. Nhà giáo dục
Đức DisterVerg, đã khẳng đònh đúng rằng:"Người giáo viên tồi truyền
đạt chân lý, người giáo viên giỏi dạy cách tìm ra chân lý". Điều này có
nghóa là người giáo viên không chỉ giới hạn công việc của mình ở việc
đọc cho học sinh chép những kiến thức có sẵn, bắt các em học thuộc lòng,
rồi kiểm tra điều ghi nhớ của các em thu nhận được ở bài giảng của giáo
viên hay trong sách giáo khoa. Điều quan trọng là giáo viên cung cấp cho
học sinh những kiến thức cơ bản ( bao gồm kiến thức khoa học, sự hiểu
biết về các quy luật, nguyên lý và phương pháp nhận thức ) làm cơ sở
2
đònh hướng cho việc tự khám phá các kiến thức mới, vận dụng vào học
tập và cuộc sống. Việc khơi dậy phát triển ý thức, ý chí năng lực , bồi
dưỡng ,rèn luyện việc độc lập học tập là con đường phát triển tối ưu của
giáo dục ở tất cả các cấp, càng lên cấp cao việc phát triển tối ưu của giáo
dục càng mạnh .
Xuất phát từ năng lực tư duy, tính tích cực của học sinh đòi hỏi một
trình độ học vấn phổ thông, toàn diện" uyên thâm" phù hợp với yêu cầu
mỗi câùp . Năng lực sáng tạo ,ý thức tích cực tự học, tự đào tạo phải được
rèn luyện thành thói quen và phải bắt đầu hình thành phát triển ngay từ
phổ thông, cần sớm chấm dứt tình trạng dạy học nhồi nhét, thụ động
trong việc tiếp thu kiến thức của học sinh. Bởi vì tình trạng học tập không
có nền học vấn phổ thông cơ bản, toàn diện sẽ ảnh hưởng rất sớm đến
việc đào tạo những con người sáng tạo, năng động trong cuộc sống.
Chính vì vậy tôi thấy để học sinh đạt kết quả tốt trong học tập môn đòa lý
thì chúng ta phải gây được hứng thú cho học sinh , kích thích tính tò mò,
lòng ham hiểu biết về các đối tượng đòa lý giúp các em tích cực học tập,
tự giác học tập, phát huy hết khả năng của mình trong giờ học để lónh hội
kiến thức mới. Để đạt được điều đó thì giáo viên phải nghiên cứu tìm
hiểu những phương pháp phù hợp nhất với từng đối tượng học sinh, từng

dễ hiểu ,nhớ lâu, gây được mối liên hệ thần kinh tạm thời khá phong phú,
phát triển ở học sinh năng lực chú ý, quan sát hứng thu. Ngược lại nếu không
sử dụng đúng mức và bò lạm dụng thì làm cho học sinh phân tán sự chú ý và
thậm chí hạn chế năng lực tư duy trừu tượng. Đồ dùng học sinh trong dạy
học học sinh có nhiều loại . Mỗi loại lại có cách sử dụng riêng:
a) Phương pháp sử dụng bản đồ:Trong đòa lý học có câu nói nổi tiếng
của N.N.Baranxki, nhà đòa lý Nga:" Đòa lý học bắt đầu từ bản đồ và kết thúc
bằng bản đồ " . Do vậy việc dạy học sinh đọc bản đồ là nhiệm vụ quan trọng
hàng đầu.
Vậy bản đồ là gì? Bản đồ đòa lý là hình vẽ thu nhỏ bề mặt Trái Đất
hoặc một bộ phận của bề mặt Trái Đất trên mặt phẳng dựa vào các phương
pháp toán học, phương pháp biểu hiện bằng ký hiệu để thể hiện các thông
tin về đòa lý. Đối với phương pháp này ,giáo viên cần xác đònh kiến thức
trong bài mà học sinh cần phải nắm qua bản đồ sao cho phù hợp để học sinh
có thể sử dụng kiến thức, kỹ năng đã học tự phát hiện ra kiến thức mới.Giáo
viên hướng dẫn cho học sinh thực hiện các bước sau: Nắm được mục đích
làm việc với bản đồ,xem bảng chú giải, tìm vò trí đòa lý của đối tượng trên
bản đồ,quan sát đối tượng trên bản đồ, xác lập mối quan hệ đòa lý đơn giản
giữa các yếu tố và các thành phần như : đòa hình ,khí hậu
VÍ DỤ MINH HỌA:Bài 17: Vùng trung du và miền núi Bắc Bộ
TG
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG
Cho hs mở lại bài 6 xem lược đồ các vùng kinh tế-
4
chú ý vùng trung du và miền núi Bắc bộ
GV giới thiệu trên bản đồ treo tường vùng trung
du và miền núi Bắc bộ (lưu ý cả các đảo và quần
đảo trên vònh Bắc bộ)
GVtreo bản đồ Trung du và miền núi Bắc
bộ)HSquan sát kết hợp với lược đồ hình 17.1 SGK

ĐBSH,Bắc Trung bộ,
đồng thời với các tỉnh
phía Nam Trung Quốc và
Thượng Lào.
II/ Điều kiện tự nhiên và
tài nguyên thiên nhiên
-Đòa hình : núi cao ,cắt xẻ
mạnh ở Tây Bắc; nuiù
thấp và trung bình ở
Đông Bắc.
-Khí hậu nhiệt đới ẩm có
mùa đông lạnh thích hợp
cho trồng cây công
nghiệp cận nhiệt và ôn
đới
-Nhiều khoáng sản
5
HS trả lời
GV:Em cho biết các công trình thủy điện nào đã
được xây dựng trên những con sông nào?
HS trả lời và lên bảng xác đònh: +Sơn La ,Hòa
Bình trên sông Đà
+Thác Bà trên sông Chảy
GV:Em có nhận xét gì về nguồn thủy năng của
vùng ?
HS trả lời
GV:Cho hs đọc nhanh bảng 17.1, hs thảo luận (3')
?Hãy nêu sự khác biệt về điều kiện tự nhiênvà
thế mạnh kinh tế giữa hai tiểu vùng ĐB và TB?
HS trình bày. GV có thể hướng dẫn học sinh trình

điện năng, điều tiết nước, nuôi trồng thủy sản, du lòch , điều hòa khí hậu đòa
phương.
Ví dụ khác : Trong bài 17 trang 64 SGK có tranh hình 17.2: Ruộng bậc
thang ở miền núi Bắc bộ. GV cho học sinh quan sát bức tranh đó và nêu vai
trò của ruộng bậc thang.HS có thể phát biểu là có vai trò làm giảm đất trống
đồi trọc, đem lại hiệu quả kinh tế cao
2/ Ngoài phương pháp trên , trong tiết dạy không thể không có phương
pháp tạo ra tình huống có vấn đề và giải quyết vấn đề.Trước hết cần nhận
thức các khái niệm "vấn đề", "Tình huống có vấn đề", " giải quyết vấn đề",
" vấn đề mới nảy sinh". Hiện nay có nhiều cách lý giải khác nhau về những
khái niệm trên. Có thể thống nhất với nhau một số điểm cơ bản. "Vấn đề "
là điều chúng ta chưa biết ( song "phải biết điều chưa biết" ) , trên con đường
nhận thức ( về lý luận cũng như sự kiện cụ thể). Vấn đề như vậy phải có
trọng tâm, tập trung vào chủ điểm đang học, không lan man, tản mạn, lấy
cái không thứ yếu, không cơ bản ,phụ thay cho cái chủ yếu cơ bản, chính vấn
đề đặt ra cần phải được giải quyết , được nhận thức.
"Tình huống có vấn đề " là thời điểm thể hiện mâu thuẫn trong nhận
thức của học sinh để nhận ra điều mình chưa biết và chưa giải quyết được.
Tình hình này buộc học sinh phải quyết tâm tìm hiểu, chứ không khoanh tay
khuất phục. Song không phải điều không biết nào cũng tạo ra tình huống có
vấn đề mà chỉ khi nào những điều học sinh nhận thấy không thể không
thiếu, không thể không tìm hiểu đểû nhận thức đúng, sâu vấn đề đặt ra nhằm
vào việc học tập.
"Giải quyết vấn đề " là tiến hành tìm hiểu làm sáng tỏ những điều
chưa biết ,đã biết. Muốn giải quyết vấn đề cần tìm hiểu trước hết vấn đề đặt
ra nhằm mục đích gì,"ý đồ" của vấn đềlà gì Tiếp đó là tìm hiểu những dữ
kiện cần thiết để giải quyết. Đây là khâu quan trọng của việc giải quyết vấn
đề. Cuối cùng là kiểm tra cách giải quyết vấn đề.
VÍ DỤ MINH HỌA:Bài 15: Thương mại và du lòch
TG

Bộ cao nhất ,Tây nguyên thấp
nhất
GV:Tại sao nội thương Tây
Nguyên kém phát triển?
HS:Dân rất thưa ,kinh tế chưa
phát triển
GV:Tại sao nội thương ở ĐNB
I/ Thương mại
1. Nội thương
8
phát triển nhất?
HS:Dân đông, kinh tế phát triển
GV:Quan sát hình 15.1 cho biết
hoạt động nội thương tập trung
nhiều nhất ở những vùng nào của
nước ta?
HS: Hà Nội ( Đồng bằngsông
Hồng ) và Tp. HCM(Đông Nam
Bộ)
GV:HN và Tp. HCM có những
điều kiện thuận lợi nào để trở
thành các trung tâm thương mại
dòch vụ lớn nhất của cả nước?
HS dựa SGK trả lời
GVKL:
GVgiới thiệu: Ngành nội thương
hiện nay còn những hạn chế :
-Sự phân tán manh mún, hàng
thật ,hàng giả cùng tồn tại trên thò
trường

HS:+ Giải quyết đầu ra cho các
sản phẩm
+Đổi mới công nghệ , mở rộng
sản xuất
+Cải thiện đời sống
HS quan sát hình15.6:Hãy nhận
xét biểu đồ và kể tên các mặt
hàng xuất khẩu chủ lực của nước
ta mà em biết?
+Gạo ,cá tra ,cá ba sa,tôm
+Dầu thô ,than đá
GVnhấn mạnh thêm: Nước ta
hiện nay có xuất khẩu lao
động,nêu lợi ích của vấn đề này
đối với phát triển kinh tế
GV:Hãy cho biết các mặt hàng
nhập khẩu chủ yếu của nước ta
hiện nay?
HS: Trả lời
GV:Em cho biết hiện nay nước ta
quan hệ buôn bán nhiều nhất với
thò trường nào?
HS:Châu Á -Thái Bình Dương
GV:Tại sao nước ta lại buôn bán
nhiều nhất với thò trường khu vực
Châu Á- Thái Bình Dương?
HS:-Vò trí đòa lí thuận lợi cho việc
vận chuyển, giao nhận hàng hóa
-Các mối quan hệ có tính truyền
thống

nội dung vấn đề thảo luận. Học sinh dựa trên các vấn đề đặt ra, tự
nguyện trình bày ý kiến đã chuẩn bò. Những học sinh khác nhận xét ,bổ
sung.
-Cuối cùng giáo viên tổng kết những ý kiến phát biểu, nêu một
cách tóm tắt súc tích những vấn đề đã thống nhất và chưa thống nhất,
nhận xét tinh thần , thái độ thảo luận của cả lớp và của những cá nhân
đặc biệt. Sau đó giáo viên có thể đánh gia,ù cho điểm.
VÍ DỤ MINH HỌA:Bài 11: Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát
triển và phân bố công nghiệp.
Phần II/ Các nhân tố kinh tế -xã hội
Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm:
Nhóm 1:1)Dân cư và lao động: Giáo viên gợi ý: Dân cư đông
,nguồn lao động dồi dào tạo điều kiện thuận lợi gì cho ngành công nghiệp
khai thác thế mạnh đó để phát triển?( Thuận lợi cho ngành công nghiệp
cần nhiều lao động nhiều, rẻ và thu hút vốn đầu tư nước ngoài )
Nhóm 2: 2) Cơ sở vật chất kỹ thuật trong công nghiệp và cơ sở hạ
tầng.GV hướng dẫn HS nêu về trình độ công nghệ,nơi phân bố và nhận
11
xét về cơ sở hạ tầng trong công nghiệp.Từ đó HS trả lời câu hỏi: Việc cải
thiện hệ thống đường giao thông có ý nghóa như thế nào đối với việc phát
triển công nghiệp?( Trình độ công nghệ còn thấp, chưa đồng bộ. Phân bố
tập trung ở một số vùng. Cơ sở hạ tầng được cải thiện ( nhất là vùng kinh
tế trọng điểm). Giao thông phát triển nối liền các ngành ,các vùng sản
xuất, giữa sản xuất với tiêu dùng; thúc đẩy chuyên môn hóa sản xuất và
hợp tác kinh tế công nghiệp)
Nhóm 3:Chính sách phát triển công nghiệp: HS nêu được trong giai
đoạn hiện nay chính sách phát triển công nghiệp ở nước ta có đònh hướng
như thế nào?( chính sách công nghiệp hóa và đầu tư, chính sách phát
triển kinh tế nhiều thành phần và đổi mới các chính sách khác)
Nhóm 4: Thò trường:Phần này HS trao đổi ,thảo luận với nhau để

kế hoạch trong học tập.
Muốn đảm bảo kết quả việc tổ chức học tập ở nhà cho học sinh
phải chú ý đến những điều kiện sau:
-Phải làm cho việc học tập ở nhà cũng hứng thú như ở lớp. Muốn
vậy phải kết hợp việc học ở nhà cũng như ở lớp. Việc học tập ở nhà phải
đa dạng , không chỉ giới hạn ở những công việc có tính chất ôn tập máy
móc tài liệu trong SGK, mà phải đề ra những bài làm có tính chất vấn đề,
có tính sáng tạo; bài làm đòi hỏi phải tiến hành có tính quan sát, rút ra
kết luận trên cơ sở đối chiếu, so sánh; những bài tập gắn liền với cuộc
sống, với thực tiễn lao động.
-Phải làm cho học sinh ý thức rõ mục đích và nhiệm vụ của công
việc ở nhà. Muốn thế phải kết hợp làm bài ở nhà với công việc ở lớp.
Nếu không hoàn thành bài làm ở nhà thì việc học tập ở lớp gặp nhiều
khó khăn. Ngược lại, giờ học trên lớp nếu không dành thời gian nhất đònh
để hướng dẫn thì việc học ở nhà sẽ không được đònh hướng, thiếu hình
dung rõ ràng cần phải làm gì và làm như thế nào đểû hoàn thành tốt các
bài tập.
-Trước hết học sinh cần học bài mới trước, làm đủ bài tập trong
SGK cuối mỗi bài, sau đó học sinh chuẩn bò bài mới: Đọc trước bài mới
một lần, gạch dưới những từ khó hiểu , quan sát kênh hình ,lược đồ ,biểu
đồ nếu có trong bài và dự kiến trả lời các câu hỏi trong bài dựa theo sự
hiểu biết của bản thân và dựa vào kênh chữ có trong SGK.
VÍ DỤ MINH HỌA:
Sau khi học xong bài 23: Vùng Bắc Trung bộ. HS sẽ có ba bước
cần chuẩn bò ở nhà trước khi đến lớp:
Bước 1:- Học bài theo câu hỏi SGK:
? Điều kiện tự nhiên ở Bắc Trung bộ có những thuận lợi và khó
khăn gì đối với sự phát triển kinh tế xã hội?
13
?Phân bố dân cư ở Bắc Trung bộ có những đặc điểm gì?

Để học tập môn đòa lý 9 đạt kết quả tốt, người giáo viên phải biết
xác đònh và nắm vững đặc trưng của bộ môn trên cơ sở nội dung , chức
năng, nhiệm vụ của bộ môn đòa lý ở trường phổ thông. Từ đó xác đònh
được kiến thức cơ bản, phương pháp giảng dạy của bộ môn đòa lý. Ngoài
14
ra còn phải liên hệ thực tế, giáo dục cho các em tình yêu thiên nhiên,
niềm tự hào về quê hương, đất nước; nắm vững được tình hình kinh tế-
xã hội của đất nước, để các em xác đònh được mục đích của việc học tập
và có phương hướng phấn đấu, góp phần xây dựng quê hương,đất nước
ngày càng giàu đẹp.
Muốn được như vậy thì trước khi lên lớp, người giáo viên phải
nghiên cứu phương pháp giảng dạy, tham khảo tư liệu , chuẩn bò tranh
ảnh ,bản đồ ,biểu đồ, số liệu thống kê còn đối với học sinh ,các em cũng
phải chuẩn bò kỹ bài ở nhà như : học bài, làm câu hỏi và bài tập trong
SGK, sưu tầm tư liệu tranh ảnh có liên quan và nhất là phải chuẩn bò bài
mới trước khi đến lớp: Đọc bài mới kết hợp quan sát lược đồ , tranh ảnh,
biểu đồ và dự kiến trả lời các câu hỏi trong SGK.
Ngoài truyền đạt kiến thức ,giáo viên còn phải chú ý giáo dục đạo
đức cho các em. Đồng chí Phạm Văn Đồng có nói:"Nghề dạy học là nghề
cao quý hơn tất cả các nghề". Hoặc " Người thầy giáo là kỹ sư tâm
hồn" Dạy học là một nghề vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ
thuật. Do đo,ù bất cứ một giáo viên nào đứng lớp cũng phải không ngừng
bồi dưỡng trình độ nghiệp vụ sư phạm của mình. Người thầy giáo không
chỉ dạy cho trẻ biết chữ mà còn dạy cho con trẻ biết cách sống làm
người.Người thầy giáo luôn nêu cao đời sống gương mẫõu của mình trong
mọi mặt, từ cách làm mẫu bài học cho đến cách làm mẫu của một con
người sống văn minh.
Trên đây là một số kinh nghiệm mà tôi rút ra được trong quá trình
giảng dạy thực tế trên lớp,vì vậy không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi
mong quý đồng nghiệp đóng góp ý kiến để tôi có thể dạy tốt hơn.