Trờng đại học s phạm hà nội
Khoa giáo dục mầm non
Bài tập nghiệp vụ cuối khoá
Giáo dục hành vi giao tiếp có văn hóa
cho trẻ mẫu giáo
trờng Cao Xá - lâm thao - phú thọ

Ngời hớng dẫn : T.s Đinh Hồng Thái
Ngời thực hiện : Nguyễn Thị Tuyết Lan
Lớp ĐHTC Việt trì - Khoa GDMN

1
Vĩnh yên, tháng 3 năm 2004
Phần I : Mở đầu
I. Lý do chọn đề tài :
Từ lâu cộng đồng nhân loại đã nhận thức rằng trẻ em không chỉ là niềm
hạnh phúc của mỗi gia đình mà còn là tơng lai của nhân loại. Khẩu hiệu Trẻ
em hôm nay, thế giới ngày mai đã cho chúng ta thấy đợc sự cần thiết của việc
chăm sóc giáo dục trẻ. Việc chăm sóc giáo dục trẻ càng chu đáo và đầy đủ bao
nhiêu thì càng có ý nghĩa chuẩn bị cho thế giới ngày mai bấy nhiêu. Chính vì lẽ
đó, việc chăm sóc giáo dục trẻ nói chung cũng nh việc phát triển ngôn ngữ nói
riêng là trách nhiệm mỗi con ngời trong xã hội.
Bác Hồ đã dạy : Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng
quý báu của dân tộc. Chúng ta phải gữi gìn nó, quý trọng nó
Trong tất cả các hoạt động của trẻ mẫu giáo từ vui chơi, học tập đến trò
chuyện với nhau, với cô giáo, cha mẹ trẻ đều sử dụng từ ngữ. Vì thế ngôn ngữ
giúp cho hoạt động của trẻ thêm sinh động và hấp dẫn. Trong mọi hoạt động
nếu không có lời giải thích của cô giáo hay ngời lớn thì trẻ không hiểu đợc
nhiệm vụ cần thiết. Sự phát triển trí tuệ của trẻ chỉ diễn ra khi trẻ lĩnh hội những
tri thức về sự vật. Song sự lĩnh hội những tri thức đó lại không thể thực hiện nếu
thiếu ngôn ngữ . Muốn phát triển một cách chính xác rõ ràng những ý nghĩ phức

câu đúng ngữ pháp sẽ góp phần giáo dục văn hoá nói, văn hoá giao tiếp cho trẻ.
Dạy trẻ nói đúng ngữ pháp tức là chúng ta dạy cho trẻ biết diễn đạt chính
xác, biểu cảm mạch lạc những suy nghĩ bằng lời nói của trẻ. Nói năng mạch lạc
thể hiện một trình độ phát triển cao không những về phơng diện ngôn ngữ mà
cả về phơng diện t duy nữa. Kiểu nói năng mạch lạc đòi hỏi đứa trẻ khi trình
bày ý kiến của mình cần phải theo một trình tự nhất định, phải nêu đợc những
điểm chủ yếu và những mối quan hệ liên kết giữa sự vật, hiện tợng một cách
hợp lý để ngời nghe dễ hiểu và đồng tình. Đây là một yêu cầu cao đối với trẻ
nhng không phải là không thực hiện đợc, nhất là đối với trẻ mẫu giáo lớn 5- 6
3
tuổi. Nh vậy, dạy trẻ nói đúng ngữ pháp tức là chúng ta dạy trẻ nói năng mạch
lạc. Đây là nhiệm vụ trọng tâm trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo.
Lời nói mạch lạc thể hiện hoàn thiện việc sử dụng tiếng mẹ đẻ, đó là việc cần có
của một con ngời.
Là một giáo viên mầm non trực tiếp đứng lớp tôi thấy trẻ mẫu giáo 5- 6
tuổi của Trờng mầm non Hoa Hồng- Vĩnh Yên - Vĩnh Phúc còn nhiều cháu nói
sai ngữ pháp. Trẻ cha biết sắp xếp trật tự câu, trẻ còn nói sai các từ trong câu,
nói câu què câu cụt, thiếu thành phần câu Nguyên nhân chủ yếu là do giáo
viên khi dạy trẻ nói chỉ chú trọng đến phát triển vốn từ cho trẻ, cha chú ý rèn
cho trẻ nói câu đúng ngữ pháp và sử dụng câu đúng. Với tâm huyết yêu nghề
mến trẻ, sự ham muốn tìm tòi điểm mạnh yếu trong việc sử dụng một số loại
câu của trẻ 5- 6 tuổi tại trờng mình công tác nên tôi đã chọn đề tài nghiên cứu :
Điều tra thực trạng sử dụng một số kiểu câu theo cấu trúc ngữ
pháp của trẻ 5 - 6 tuổi . Từ đó đề xuất một số biện pháp để phát triển
ngôn ngữ cho trẻ, daỵ trẻ nói đúng câu, nói đúng ngữ pháp.
II. Mục đích nghiên cứu
Đánh giá thực trạng sử dụng một số kiểu câu phân loại theo cấu trúc ngữ
pháp của trẻ 5 - 6 tuổi.
III. Khách thể và đối tợng nghiên cứu.
1. Khách thể : 20 trẻ 5 - 6 tuổi của Trờng mầm non Hoa Hồng- Vĩnh

- Câu có cấu tạo ngữ pháp nhất định, có ngữ điệu kết thúc biểu hiện thái
độ của ngời nói đối với nội dung của câu nói.
2. Phân loại câu :
Câu đợc phân loại căn cứ vào các mặt sau đây :
5
- Mặt cấu tạo ngữ pháp của câu : Chúng ta có thể quy số lợng vô hạn các
câu cụ thể về một số kiểu câu có hạn căn cứ vào cấu tạo ngữ pháp của câu.
VD : Căn cứ vào sự có mặt của các câu nhỏ có mối quan hệ với nhau ng-
ời ta chia thành câu đơn giản và câu phức tạp; Dựa vào tính chất của vị ngữ ngời
ta chia thành câu danh từ, câu động từ, câu tính từ
- Mặt tác dụng giao tiếp hay mục đích nói năng, chúng ta có thể chia
thành câu tờng thuật, câu nghi vấn, câu mệnh lệnh và câu cảm thán.
Câu phân loại theo kết cấu gồm có câu đơn và câu ghép :
Câu đơn là câu đợc cấu tạo từ hai thành phần nòng cốt là chủ ngữ và vị
ngữ . Chủ ngữ và vị ngữ đợc gắn bó với nhau bằng quan hệ chủ vị. Chủ ngữ là
thành phần biểu thị đối tợng thông báo, còn vị ngữ biểu thị nội dung thông báo
về đối tợng đó.
VD : Trong câu : Cháu là học sinh ngoan thì cháu là chủ ngữ; là học
sinh ngoan là vị ngữ. Thông thờng chủ ngữ đi trớc vị ngữ . Trong một số ít tr-
ờng hợp vị ngữ có thể đứng trớc chủ ngữ.
Câu đơn đặc biệt : Trong hoàn cảnh giao tiếp nhất định, câu có thể cấu
tạo đặc biệt chỉ có một từ hoặc một nhóm từ chính phụ hay đẳng lập.
Câu ghép là câu có từ hai kết cấu chủ vị trở lên, có quan hệ ý nghĩa với
nhau và không bao hàm lẫn nhau. Trong câu ghép có câu ghép đẳng lập, câu
ghép chính phụ, câu ghép nhiều tầng.
Câu phân loại theo mục đích nói : Câu tờng thuật, câu nghi vấn, câu cầu
khiến, câu cảm thán.
Ngữ pháp có tính chất trừu tợng và khái quát cao vì các quy luật ngữ
pháp không thuộc về một từ hay một câu cụ thể mà là chung cho các từ các câu
cùng loại các quy luật ngữ pháp. Vì vậy, thờng đợc biểu hiện dới dạng mô hình

ý thức của trẻ đợc xác định rõ ràng giúp trẻ điều khiển và điều chỉnh
hành vi của mình cho phù hợp với những chuẩn mực, những quy tắc xã hội. Từ
đó mà hành vi của trẻ mang tính xã hội, tính nhân văn đậm nét hơn trớc. Trong
sự phát triển các hành động ý chí của trẻ mẫu giáo lớn có thể thấy đợc sự liên
kết giữa 3 mặt :
7
- Thứ nhất là sự phát triển tính mục đích của hành động.
- Thứ hai là xác lập quan hệ giữa mục đích của hành động với động cơ.
- Thứ ba là tăng vai trò điều chỉnh của ngôn ngữ trong việc thực hiện các
hành động.
Nh vậy, chúng ta thấy đặc điểm tâm lý lứa tuổi ảnh hởng trực tiếp đến sự
phát triển ngôn ngữ và sử dụng ngữ pháp của trẻ. Đứa trẻ nói đúng tiếng mẹ đẻ
thể hiện việc sử dụng ngôn ngữ và câu theo cấu trúc ngữ pháp đã đạt tới trình độ
cao. Thực chất ngôn ngữ lúc này trở thành phơng tiện giao tiếp để tiếp thu kinh
nghiệm lịch sử loài ngời.
Muốn hiểu biết và diễn đạt ý nghĩ, nguyện vọng của mình trong bất cứ
lĩnh vực nào trẻ đều phải sử dụng ngôn ngữ và sử dụng câu theo đúng cấu trúc
ngữ pháp. Muốn cho ngôn ngữ của trẻ phát triển thì điều quan trọng là cho trẻ
tích luỹ đợc nhiều từ và rèn luyện cho trẻ nói câu đúng ngữ pháp. Trên cơ sở đó
trẻ có thể giao tiếp một cách thành thạo. Ngôn ngữ và cấu trúc câu của trẻ chỉ
hình thành và phát triển qua giao tiếp với ngời lớn, với các sự vật, hiện tợng
xung quanh. Làm giàu ngôn ngữ cho trẻ không thể tách việc tạo điều kiện cho
trẻ giao tiếp với môi trờng xung quanh. Cùng với sự hớng dẫn của giáo viên trẻ
đợc quan sát nhận xét, phân tích tổng hợp, đánh gía. Qua đó trẻ sẽ tích luỹ đợc
những hiểu biết để có điều kiện diễn đạt những thu nhận bằng ngôn ngữ, bằng
câu theo đúng cấu trúc ngữ pháp từ đơn giản đến phức tạp.
Vì vậy, khi hớng dẫn trẻ nhận xét về môi trờng xung quanh, cô giáo nên
theo những nội dung trọng tâm đã xây dựng trên nguyên tắc s phạm. Đó là đảm
bảo tính vừa sức hệ thống đồng bộ. Có những kiến thức sẽ đợc nhắc lại, song
phải có sự mở rộng củng cố dần theo lứa tuổi. Khi dạy trẻ biết sử dụng các kiểu

lý đặc trng của con ngời trong sự hình thành và phát triển. Cùng với sự giáo dục
của nhà trờng mẫu giáo và của ngời lớn, những thuộc tính tâm lý sẽ đợc hoàn
thiện một cách tốt đẹp về mọi phơng diện của hoạt động, làm cho nhân cách của
trẻ ở quá trình hình thành mang tính độc đáo rõ nét. Do đó ở trờng lớp mẫu giáo
cần tập trung hết sức để giúp trẻ phát triển những đặc trng tâm lý đó, để từ đó
hình thành việc xây dựng nền tảng nhân cách ban đầu của con ngời.
IV. Đặc điểm ngữ pháp của trẻ 5 - 6 tuổi
9
Giai đoạn 5 - 6 tuổi là độ tuổi mẫu giáo lớn, là giai đoạn cuối cùng của
trẻ em lứa tuổi mầm non, tức là lứa tuổi trớc khi đến trờng phổ thông. ở giai
đoạn này trẻ đã sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ trong đời sống hàng ngày.
Tiếng mẹ đẻ là phơng tiện quan trọng nhất để lĩnh hội nền văn hoá dân tộc, để
giao lu với những ngời xung quanh, để t duy, tiếp thu khoa học, bồi bổ tâm hồn.
Trẻ em tốt nghiệp xong trờng mẫu giáo là đứng trớc một nền văn hoá
đồ sộ của dân tộc và nhân loại mà nó có nhiệm vụ phải lĩnh hội những kinh
nghiệm mà cha ông để lại. Do vậy, phát triển ngôn ngữ và phát triển các kiểu
câu theo cấu trúc ngữ pháp cho trẻ ở giai đoạn này là cực kỳ quan trọng.
Nếu một đứa trẻ 5 - 6 tuổi mà nói năng ấp úng, phát âm ngọng líu ngọng
lô, vốn từ nghèo nàn không đủ để diễn đạt những điều mình cần nói, không sử
dụng đợc các kiểu câu đúng ngữ pháp để nói mạch lạc cho mọi ngời hiểu và
hiểu đợc lời ngời khác nói thì có thể liệt kê vào loại chậm phát triển.
Do nhu cầu giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi đợc mở rộng nên vốn từ
của trẻ tăng lên rất nhanh và ngôn ngữ ngữ pháp của trẻ phát triển mạnh. Đặc
điểm nổi bật của trẻ ở độ tuổi này là số lợng câu đơn mở rộng trong lời nói của
trẻ tăng. Sự mở rộng không còn hạn chế ở thành phần phụ trạng ngữ mà còn ở
cả các thành phần chính là chủ ngữ và vị ngữ .
VD : Bạn Phơng lớp cháu hay khóc.
ĐN
Còn các kiểu câu ghép trong lời nói của trẻ cũng tăng lên. Ngoài các kiểu
câu ghép đẳng lập liệt kê và ghép chính phụ nhân quả còn xuất hiện kiểu câu

Trong đó : Nhà trẻ + mẫu giáo 3 tuổi : 206 cháu/ 7 lớp.
Mẫu giáo 4 -5 tuổi : 339 cháu /8 lớp
11
+ Cơ sở vật chất : Trờng đợc đầu t nhiều đồ dùng, đồ chơi và các trang
thiết bị phục vụ cho việc dạy và học. Lớp học đợc xây dựng đúng quy cách,
phòng học khang trang, sạch sẽ đảm bảo vệ sinh.
- Khó khăn :
Trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ giáo viên cha đồng đều, một số
giáo viên mới ra trờng tay nghề còn non yếu. Do vậy, việc tuyên truyền kiến
thức nuôi dạy trẻ theo khoa học còn hạn chế. Nhất là việc phát triển ngôn ngữ
cho trẻ.
II. Điều tra thực trạng :
1. Thời gian điều tra : Từ 12/9 đén 12/10/ 2003.
Điều tra tại Trờng mầm non Hoa Hồng- Vĩnh Yên - Vĩnh Phúc.
2. Phơng pháp điều tra :
- Phơng pháp quan sát, đàm thoại trực tiếp với trẻ.
- Phơng pháp trò chuyện
- Phiếu điều tra.
3. Tiến hành điều tra :
Điều tra trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở Trờng mầm non Hoa Hồng- Vĩnh
Yên - Vĩnh Phúc.
Số trẻ điều tra : 20 cháu (10 trai, 10 gái)
4. Hình thức điều tra
*Điều tra trên tiết học qua các bộ môn.
- âm nhạc
- Môi trờng xung quanh
- Văn học (thơ, truyện)
- Tạo hình
-Toán
12