3. Chủ đề 3: NĂNG LƯỢNG (4 tiết)
A. Mục tiêu: Học xong chủ đề này HS có thể:
- Kể tên và nhận biết được một số dạng năng lượng quen thuộc và một số nguồn
năng lượng quan trọng (năng lượng hóa thạch, hạt nhân, các năng lượng tái tạo...)
- Nhận biết được một cách định tính sự chuyển hóa và truyền năng lượng trong
một số quá trình:
+ Tự nhiên, sinh học, sinh thái,
+ Kĩ thuật, sản xuất..., đặc biệt là các động cơ nhiệt, thiết bị điện, sản xuất và sử
dụng điện năng.
- Biết được vai trò của năng lượng đối với đời sống và sự phát triển; các nguồn
năng lượng thông dụng là có hạn....
- Có ý thức trong việc khai thác và sử dụng năng lượng an toàn, hiệu quả, giảm
thiểu ảnh hưởng không tốt đến môi trường.
- Phát triển năng lực làm việc độc lập, tích cực, hợp tác và sáng tạo, năng lực giải
quyết vấn đề để thực hiện tốt các nhiệm vụ cá nhân (Biết phát triển các ý tưởng cá
nhân về năng lượng - nhiên liệu theo sơ đồ tư duy).
- Phát triển năng lực hợp tác: Biết thảo luận chia sẻ ý tưởng với các thành viên
trong nhóm và hợp tác để lập một sơ đồ tư duy mới chung của nhóm về năng lượng,
nhiên liệu trên cơ sở tổng hợp ý tưởng của các thành viên trong nhóm.
- Biết cách thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau và xử lí các thông tin thu
nhận được (Phân tích, tổng hợp, vẽ biểu đồ...) rút ra những nhận xét về vấn đề cần tìm
hiểu về năng lượng.
B. Nội dung:
- Năng lượng. Bảo toàn và chuyển hóa năng lượng
+ Các dạng năng lượng: cơ năng (động năng, thế năng), quang năng, điện năng,
nội năng, hóa năng
+ Chuyển hóa và bảo toàn năng lượng trong các hệ và quá trình: vật lí, hóa học,
sinh học…
- Những nguồn năng lượng chính: Nhiên liệu hóa thạch, năng lượng tái tạo. Khai
thác và sử dụng năng lượng hiệu quả.


Năng lượng điện
(Điện năng)
2


Năng lượng nhiệt

Năng lượng
sinh học

Năng lượng mặt
trời

Năng lượng

Khai thác sử dụng năng
lượng, nhiên liệu và ô
nhiễm môi trường

Nhiên liệu hóa thạch

Các dạng
năng lượng

Vai trò
của năng
lượng
Năng
lượng


Vai trò của điện năng

Sản xuất điện năng

Năng lượng điện
Sử dụng điện an toàn
Sử dụng điện
tiết kiệm, hiệu
quả
Phiếu gợi ý hoạt động và thu thập xử lí thông tin
Câu hỏi- Vấn đề

Trả lời và minh chứng cụ thể

Nguồn
SGK, hóa học, vật

Năng lượng điện (Điện năng)

- Trả lời ngắn.

lí, địa lý, phòng thí - Vai trò của điện năng
- Minh chứng: Hình ảnh,
nghiệm hóa học, kĩ -Sản xuất điện năng
thông tin số liệu cụ thể.
thuật.
- Sử dụng điện hiệu quả, an - Trình bày dưới dạng slide
toàn.
- Thực tế, tranh ảnh, Ô nhiễm môi trường và khai
sách báo, internet.

Chú ý: Thời gian, năng lực HS phù hợp
Phân công nhiệm vụ trong nhóm theo các nhiệm vụ cụ thể.
Gợi ý bảng phân công nhiệm vụ:
Tên thành Nhiệm
viên
vụ
Mai- Minh...

1

Phương tiện
Thực tế,
internet

sách

Thời hạn
hoàn thành
báo,

5 ngày

Sản phẩm
dự kiến
Vật
tranh ảnh

thật,

2

năng lượng từ dạng này sang dạng khác hay truyền từ vật này sang vật khác.
- Cơ năng của một vật là tổng động năng và thế năng của nó. Thế năng hấp dẫn
của vật có khối lượng càng lớn và ở càng cao. Động năng của vật càng lớn khi vật có
khối lượng càng lớn và chuyển động càng nhanh.
2. Định luật bảo toàn năng lượng:
- Năng lượng không tự nhiên sinh ra hoặc tự nhiên mất đi mà chỉ biến đổi từ dạng
này qua dạng khác hoặc truyền từ vật này sang vật khác. Định luật này dùng cho mọi
lĩnh vực của tự nhiên.
3. Sự chuyển hóa năng lượng trong các nhà máy phát điện
- Nhiệt điện: năng lượng của nhiên liệu bị đốt cháy được chuyển hóa thành cơ
năng rồi thành điện năng.
- Thủy điện: thế năng của nước trên hồ chứa được biến đổi thành động năng rồi
thành điện năng.
- Điện gió: động năng của gió được biến đổi thành điện năng.
- Pin mặt trời: biến đổi trực tiếp quang năng thành điện năng.
- Điện hạt nhân: năng lượng hạt nhân được biến đổi thành nhiệt năng rồi thành cơ
năng cuối cùng thành điện năng.
Trong nhà máy nhiệt điện, thủy điện, điện hạt nhân, đều có máy phát điện trong đó
cơ năng được chuyển hóa thành điện năng.
4. Sự chuyển hóa năng lượng trong các dụng cụ tiêu thụ điện:
- Trong các dụng cụ tiêu thụ điện, điện năng được chuyển hóa thành các dạng năng
lượng thường dùng như cơ năng, nhiệt năng, quang năng.
5. Vai trò của năng lượng đối với con người, khai thác và sử dụng năng lượng
- Mọi hoạt động của con người, sinh vật, máy móc…đều cần đến năng lượng. Cơ
thể không tự sinh ra năng lượng mà phải lấy cơ sở từ hóa năng thức ăn chuyển thành
các dạng năng lượng cần cho sự sống.

6



7


- Điểm mỗi cá nhân bằng trung bình cộng của cá nhân và điểm chung nhóm.
GV đánh giá trên cơ sở điểm do HS đánh giá và tự đánh giá.
Gợi ý: GV có thể có các bảng kiểm quan sát, xác định các tiêu chí cần đạt (tiêu chí
này đã được thông báo trước cho HS) để HS tự đánh giá cho nhóm mình và nhóm khác.

PHỤ LỤC
1. Nội dung các bài liên quan
Để dạy học chủ đề này, GV và HS cần sử dụng kiến thức ở các bài sau:
- Môn Hóa học:
Lớp 9: Dầu mỏ và khí thiên nhiên; Nhiên liệu.
- Môn Sinh học:
Lớp 6: Quang hợp (cây xanh sử dụng năng lượng mặt trời chế tạo chất hữu cơ);
Hô hấp (cây xanh phân giải chất hữu cơ tạo năng lượng cho các hoạt động sống của
cây).
Lớp 8: Trao đổi chất và năng lượng;
Lớp 9: Hệ sinh thái (Sự dịch chuyển năng lượng trong chuỗi, lưới thức ăn)
- Môn Vật lý:
Lớp 8: Cơ năng, nhiệt năng và nhiệt lượng, Cân bằng nhiệt, nhiên liệu, ...
Lớp 9: Sự chuyển hóa và bảo toàn năng lượng
- Môn Khoa học ở tiểu học
Lớp 5: Sử dụng năng lượng
2. Giới thiệu tài liệu tham khảo
- Nguyễn Lăng Bình (chủ biên), Đỗ Hương Trà, Cao Thị Thặng và Nguyễn
Phương Hồng, 2010. Dạy và học tích cực. Một số phương pháp và kĩ thuật dạy
học. Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội.
- Sách giáo khoa hóa học lớp 9; sinh học lớp 6, lớp 9, công nghệ lớp 7.
- Các trang web có từ khóa: Năng lượng, nhiên liệu, chuyển hóa năng