Khóa luận tốt nghiệp

GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA SINH - KTNN
.......................................

VŨ THỊ NGỌC

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG TỚI MÔI TRƯỜNG
KHÔNG KHÍ DO QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT GIẤY
TẠI LÀNG NGHỀ PHONG KHÊ (XÃ PHONG
KHÊ, THÀNH PHỐ BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH)
VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: SINH THÁI - MÔI TRƯỜNG

Người hướng dẫn khoa học
TS. HOÀNG NGUYỄN BÌNH

HÀ NỘI - 2010

Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Ngọc K32A Sinh


Khóa luận tốt nghiệp


GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

LỜI CAM ĐOAN
Để đảm bảo tính trung thực của đề tài, tôi xin cam đoan như sau:
1. Đề tài của tôi không hề sao chép từ bất kỳ đề tài nào có sẵn.
2. Đề tài của tôi không trùng với bất kỳ đề tài nào khác.
3. Kết quả thu được trong đề tài là do nghiên cứu thực tiễn đảm bảo tính
chính xác và trung thực, chưa hề được công bố trong bất cứ công trình
khoa học, trong các tạo chí chuyên ngành và các hội thảo khoa học, sách
chuyên khảo,…nào khác.
Nếu sai tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Hà Nội, ngày 20 tháng 04 năm 2010
Sinh viên

Vũ Thị Ngọc

Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Ngọc K32A Sinh


Khóa luận tốt nghiệp

GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN
LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận tốt nghiệp

3.2.3

GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

Quy trình sản xuất giấy vệ sinh, giấy ăn, giấy vàng mã................ 15

CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN........................... 17
4.1. Đánh giá tác động đến môi trường không khí từ quá trình sản xuất giấy
tại làng giấy Phong Khê................................................................................ 17
4.1.1. Cơ sở lí luận ................................................................................... 17
4.1.2. Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí do quá trình sản xuất giấy tại xã
Phong Khê................................................................................................ 19
4.2. Đánh giá ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường không khí đến sức khỏe
người dân, chất lượng môi trường và năng suất cây trồng ở khu vực xã Phong
Khê, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh...................................................... 22
4.2.1. Ảnh hưởng tới sức khỏe người dân trong xã Phong Khê, thành phố
Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. .......................................................................... 22
4.2.2. Ảnh hưởng tới chất lượng môi trường............................................. 26
4.2.3 Ảnh hưởng tới năng suất cây trồng .................................................. 27
4.3. Hệ thống các giải pháp nhằm giảm thiểu ÔNMTKK do quá trình sản xuất
giấy ở xã Phong Khê, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. .......................... 28
4.3.1. Nguyên lí nghiên cứu ô nhiễm......................................................... 28
4.3.2. Các giải pháp nhằm giảm thiểu ÔNMTKK do quá trình sản xuất giấy
ở xã Phong Khê, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. .............................. 28
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .......................................................................... 32
1. Kết luận.................................................................................................... 32
2. Kiến nghị.................................................................................................. 32
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 33

ÔNKK

Ô nhiễm không khí

ÔNMT

Ô nhiễm môi trường

ÔNMTKK

Ô nhiễm môi trường không khí

TCCP

Tiêu chuẩn cho phép

TCVN

Tiêu chuẩn Việt Nam

TN - MT

Tài nguyên - môi trường

TP

Thành phố

Khóa luận tốt nghiệp


Khóa luận tốt nghiệp

GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Các Mác đã từng khẳng định một cách đúng đắn rằng: “Một xã hội chỉ có
thể phát triển cao với một nền công nghiệp”. Với lý tưởng cao đẹp là xây dựng
Việt Nam thành một nước xã hội chủ nghĩa giàu mạnh và văn minh của toàn
Đảng, toàn dân, toàn quân ta trong Nghị quyết Đại hội lần thứ VIII của Đảng
cộng sản Việt Nam đã đề ra: “Từ nay đến năm 2020 chúng ta phải phấn đấu đưa
nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp hiện đại”.
Mục tiêu công nghiệp hóa - hiện đại hóa là xây dựng nước ta thành một
nước công nghiệp có cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý,
quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất,
đời sống vật chất và tinh thần được nâng cao, quốc phòng an ninh vững chắc,
dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, xây dựng thành công xã hội
chủ nghĩa. Do đó công nghiệp hóa đang trở thành xu thế phát triển tất yếu của
nước ta.
Bắc Ninh - một tỉnh miền Bắc có tốc độ phát triển kinh tế khá mạnh, có
nhiều làng nghề truyền thống, góp phần giải quyết công ăn việc làm cho hàng
nghìn người dân lúc nông nhàn, hay cho người dân chuyển dần từ vùng nông
thôn sang khu công nghiệp hoặc đô thị [5].
Các làng nghề này, bên cạnh các mặt tích cực trên, đã gây nhiều bức xúc
cho môi trường tự nhiên và con người không chỉ vùng làng nghề mà còn ở các
khu vực lân cận.
Làng giấy Phong Khê cùng vậy, việc sản xuất giấy là một loại hình thuộc
công nghiệp hóa chất, các chất thải từ sản xuất giấy chưa được xử lý đang gây ra
những tác động xấu tới môi trường tự nhiên (đất, nước, không khí), môi trường
lao động và cảnh quan. Hiện việc xử lý ÔNMT đã vượt quá khả năng của các

Phân tích quy trình sản xuất, đánh giá tác động môi trường, đưa ra các
giải pháp để duy trì sản xuất đồng thời giảm thiểu ÔNMT không khí tại làng
nghề.
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Đề tài là giải pháp nhằm góp phần bảo tồn, phát triển bền vững làng
nghề giấy Phong Khê và nâng cao kinh tế cho địa phương.
- Các giải pháp mà đề tài đưa ra có thể áp dụng để bảo tồn và phát triển
bền vững cho các làng nghề tương tự.

Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Ngọc K32A Sinh

3


Khóa luận tốt nghiệp

GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Các nghiên cứu về ô nhiễm môi trường tại các làng nghề ở Việt Nam
Đất nước ta đang trên đà phát triển tiến đến mục tiêu năm 2020 cơ bản trở
thành nước công nghiệp. Cùng với quá trình phát triển kinh tế, đến nay số làng
nghề và làng nghề truyền thống ở nước ta đã lên đáng kể. Cùng với quá trình
phát triển kinh tế, đến nay số làng nghề và làng nghề truyền thống ở nước ta đã
lên đến trên 2.000 làng nghề. Trong đó vùng đồng bằng sông Hồng có 855 làng
nghề, Đông Bắc có 164 làng nghề, Tây Bắc có 247 làng nghề, Bắc Trung bộ có
314 làng nghề, Nam Trung bộ có 87 làng nghề, Đông Nam bộ có 101 làng nghề,
đồng bằng Sông Cửu Long có 211 làng nghề. Trong số đó, tất cả có khoảng 300

GS.TS. Đặng Kim Chi (2003) nghiên cứu về các làng nghề Việt Nam
cũng đã cảnh báo "100% mẫu nước thải ở các làng nghề được khảo sát có thông
số vượt TCCP. Môi trường không khí bị ô nhiễm có tính cục bộ tại nơi trực tiếp
sản xuất, nhất là ô nhiễm bụi vượt TCCP và ô nhiễm do sử dụng nhiên liệu than,
củi. Tỷ lệ người dân làng nghề mắc bệnh cao hơn các làng thuần nông, thường
gặp ở các bệnh về đường hô hấp, đau mắt, bệnh đường ruột, bệnh ngoài da.
Nhiều dòng sông chảy qua các làng nghề hiện nay đang bị ô nhiễm nặng; nhiều
ruộng lúa, cây trồng bị giảm năng suất do ô nhiễm không khí từ làng nghề" [5].
Khi nghiên cứu về làng nghề Dương Liễu (Hà Nội) sản xuất tinh bột sắn,
Lê Thị Việt Hà và cộng sự (2004) đã đánh giá làng nghề bị ô nhiễm nặng với
thông số BOD5, COD, TSS của nước thải vượt TCCP hàng chục lần [11].
Làng nghề dệt nhuộm Vạn Phúc cũng đang nằm trong tình trạng ô nhiễm
nặng do nước thải dệt nhuộm gây nên [15]. Làng nghề bún Thôn Đoài (Bắc
Ninh) hàm lượng COD (nhu cầu ô xy hoá học) cao gấp 3,2 đến 8,93 lần so với
tiêu chuẩn cho phép, làng nghề tái chế chì Đông Mai (Hưng Yên), nồng độ chì
vượt quá 2.600 lần TCCP.
Ngoài các làng nghề kể trên, còn rất nhiều làng nghề Việt Nam đang lên
tiếng kêu cứu bởi ô nhiễm chất thải. Làng nghề tái chế giấy Phong Khê cũng
không thoát khỏi tình trạng ô nhiễm. Các chất thải đặc biệt là nước thải giấy
gây ô nhiễm môi trường nước tại đây.
1.2. Các nghiên cứu về ô nhiễm môi trường tại làng nghề giấy Phong Khê,
thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh
Làng nghề giấy Phong Khê (trước đây thuộc huyện Yên Phong nay thuộc
thành phố Bắc Ninh) có truyền thống xeo giấy từ lâu đời nhưng mới phát triển
sản xuất giấy từ nguyên liệu tái chế cách đây không lâu. Đi liền với nó là sự

Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Ngọc K32A Sinh


Vũ Thị Ngọc K32A Sinh

6


Khóa luận tốt nghiệp

GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

CHƯƠNG 2. ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
2.1. Địa điểm nghiên cứu
Đề tài được tiến hành nghiên cứu tại làng giấy Phong Khê, TP Bắc Ninh,
tỉnh Bắc Ninh.
2.2. Thời gian nghiên cứu
Từ tháng 8 năm 2008 đến tháng 4 năm 2010.
2.3. Phương pháp nghiên cứu
* Điều tra, khảo sát thực địa:
Một tháng đi 2 ngày tại địa điểm nghiên cứu để điều tra về:
- Điều tra các số liệu về số lượng CSSX, số người tham gia sản xuất, tìm
hiểu về các quy trình sản xuất các loại giấy thông qua tư liệu của chính quyền
địa phương và qua thực tế hiện trường.
- Điều tra năng suất lúa, tình hình canh tác và tình hình sử dụng đất của
địa phương trong mấy năm gần đây.
- Điều tra tình hình sức khoẻ người dân và công nhân lao động trong các
xưởng sản xuất. Các dữ liệu ghi theo nhật ký quan sát.
- Phỏng vấn, phát phiếu điều tra nhân dân địa phương và công nhân sản
xuất.
* Phương pháp phân tích đánh giá tổng hợp:
Dựa trên các số liệu thu thập từ thực tế, đánh giá và dự báo những vấn đề

3.1.2. Khí hậu
Nằm trong vùng Đồng Bằng Sông Hồng, xã Phong Khê có khí hậu điển
hình của khí hậu miền Bắc Việt Nam, là khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm,
mưa nhiều. Trong đó mùa đông lạnh, đầu mùa đông lạnh khô, cuối mùa đông
lạnh ẩm do mưa phùn. Mưa nhiều về mùa hè, lạnh khô về mùa đông. Ngoài ra
có một số hiện tượng đặc biệt: Khô nóng, bão, sương mù, sương muối…
- Chế độ nhiệt: Nhiệt độ trung bình hàng năm của xã có nền nhiệt khá cao,
thuộc chế độ nhiệt nóng. Nhiệt độ trung bình hàng năm đạt 22,7-23,8 0C, biên độ
giao động giữa tháng cao nhất và tháng thấp nhất là 140C. Phân hóa hai mùa rõ
rệt:
+ Mùa nóng ẩm dài 6 tháng (từ tháng V đến hết tháng X): Nhiệt độ trung
bình khoảng 270C, có khi hơn 290C.
+ Mùa lạnh khô kéo dài 6 tháng (từ tháng XI đến hết tháng IV năm sau):
Nhiệt độ có khi hạ xuống dưới 160C, nhiệt độ trung bình vào khoảng 18-190C.
- Chế độ gió: Có hai hướng gió chính trong hai mùa rõ rệt:

Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Ngọc K32A Sinh

8


Khóa luận tốt nghiệp

GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

+ Trong mùa hè (từ tháng IV đến tháng IX) hướng gió chủ đạo là Đông
Nam.
+ Trong mùa đông (kéo dài từ tháng X đến tháng III năm sau) hướng gió

Đường làng
Cơ sở của ông
Chính (CCN I)
Cơ sở của ông
Chính - Bảo
Cơ sở của ông
Thăng (CCN II)

Khu dân cư
Hàm ẩm (%)
Nhiệt độ (oC)
Ngày
Đêm
Ngày
Đêm
66
87
32
22
68
87
33
22
65
85
34
25
68
85
30

-

70

70

38

38

-

-

(nguồn: Trung tâm quan trắc và TN - MT Bắc Ninh)
Nhìn chung, khí hậu của xã Phong Khê tương đối thuận lợi cho phát triển nông
nghiệp đa dạng.
3.1.3. Điều kiện kinh tế - văn hóa - xã hội
Nguồn lao động địa phương dồi dào, toàn xã có 8586 người, khoảng hơn
3000 người ở lứa tuổi lao động (theo thống kê năm 2005).
Tỉnh có chính sách đầu tư mở rộng mặt bằng hai CCN I và II cho các
doanh nghiệp tập trung sản xuất và mở rộng quy mô. Bên cạnh đó, tỉnh Bắc
Ninh còn có chính sách hỗ trợ vốn giúp các doanh nghiệp chuyển đổi dây
chuyền sản xuất hiện đại hơn, từ đó phát triển nền kinh tế bền vững.
Xung quanh Phong Khê có nhiều làng nghề truyền thống có từ lâu đời
như gốm Phù Lãng - Quế Võ, đồ gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ - Từ Sơn, tranh Đông Hồ
- Thuận Thành… Nhiều di tích lịch sử văn hóa như Đền Đô - Từ Sơn, chùa Phật

Khóa luận tốt nghiệp



Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Ngọc K32A Sinh 11


Khóa luận tốt nghiệp

GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

3.2. Các quy trình sản xuất giấy tại Phong Khê
3.2.1. Quy trình sản xuất giấy dó

Than, củi

Vỏ dó
Nấu vỏ

Nước vôi đặc
Ngâm kiềm
Chiết xuất
từ thực vật

Rửa nước
vôi
Nghiền nhỏ

Nhựa cây mò
Bể tráng



sản xuất giấy dó hoàn toàn thủ công từ giã bột dó đến phơi sản phẩm, nhưng
ngày nay người ta thay việc giã thủ công bằng máy nghiền chạy điện. Giá thành
của giấy dó cao do nhiều công đoạn sản xuất thủ công [2].
Hiện nay để hạ giá thành giấy dó người ta đã pha bột giấy dó với bột xi
măng thường là tỷ lệ 7:3. Mặt khác, khi sản phẩm được yêu cầu về độ trắng thì
người ta đã dùng nước Javen để tẩy. Nước Javen được cho vào các bể tráng
trước khi xeo giấy. Trước kia quy trình sản xuất ít gây ảnh hưởng tới môi trường
sống, nhưng hiện nay do việc tẩy trắng giấy đã sử dụng nước Javen làm phát
sinh khí Cl2 rất độc hại cho con người.

Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Ngọc K32A Sinh 13


Khóa luận tốt nghiệp

GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

3.2.2. Quy trình sản xuất bìa các tông

Giấy loại,
giấy bìa

Than, củi

Phèn
Lò hơi


thải
Bụi,
tiếng
ồn,
nhiệt
độ.

Sản phẩm

Sơ đồ 2. Quy trình sản xuất bìa các tông kèm theo dòng thải
Giấy loại, bìa loại được ngâm trong nước cho mủn ra sau đó được nghiền
nhỏ. Bột giấy được hoà loãng và đánh tơi rồi chuyển sang bể xeo. Bột giấy được
xeo thành bìa, bìa giấy sấy khô bằng nhiệt của hơi nóng sau đó được cuộn thành
các lô. Hơi nước nóng được lấy từ lò hơi chạy bằng than đá. Ở đây, nếu bìa cần
độ trắng thì dùng nước Javen để tẩy trắng. Các công đoạn nghiền đánh tơi, xeo,
cuộn đã sử dụng máy móc thay thế cho lao động thủ công. Nhưng hiện nay, các

Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Ngọc K32A Sinh 14


Khóa luận tốt nghiệp

GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

xí nghiệp nhỏ thường bỏ qua giai đoạn ngâm nước, mà đem nghiền khô các loại
giấy loại, giấy bìa loại nên tạo ra lượng bụi rất lớn.
3.2.3 Quy trình sản xuất giấy vệ sinh, giấy ăn, giấy vàng mã
Giấy loại

ồn, to
Nước
thải
Bụi,
tiếng ồn

Bụi

Đánh tơi

Xeo

Hơi nước

Khí thải
(NOx,
CO,
CO 2,
SO2,
bụi),
tiếng
ồn, to

Tro, xỉ

Cuộn
Cắt
Bao gói
Sản phẩm


vệ sinh công nghiệp không được chú ý, nơi sản xuất và sinh hoạt không được
cách ly. Chính vì những lý do đó đã dẫn đến môi trường tại làng nghề ngày càng
ô nhiễm, đặc biệt là môi trường không khí [1].

Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Ngọc K32A Sinh 16


Khóa luận tốt nghiệp

GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
4.1. Đánh giá tác động đến môi trường không khí từ quá trình sản xuất giấy
tại làng giấy Phong Khê.
4.1.1. Cơ sở lí luận
Trái đất của chúng ta là một hành tinh khá lớn trong hệ mặt trời. Trái đất
giống như một quả cầu đồng tâm gồm các quyển sau: Thủy quyển, thạch quyển,
khí quyển (3 quyển vô cơ), cùng với các hệ sinh thái chúng tạo thành sinh
quyển. Tầng khí quyển dày khoảng 2000 km, phủ phía trên bề mặt trái đất,
thường xuyên chịu ảnh hưởng của vũ trụ và mặt trời [8].
Tầng khí quyển được chia thành 5 vùng:
- Tầng đối lưu (Troposphere): Chứa 90% các phân tử không khí, trong đó: 78%
N 2, 21% O2, 0,03 % CO 2 và các khí khác như bảng sau:

Bảng 2. Hàm lượng trung bình của không khí
Chất khí

% thể tích


0,00012

He

0,0005

0,000007

CH4

0,00017

0,000009

Kr

0,00014

0,000029

N2O

0,00005

0,000008

H2

0,00005

- Tầng nhiệt quyển (Thermosphere): Có độ cao từ 80 km đến 500 km ở đây
nhiệt độ không khí có xu hướng tăng dần theo độ cao, từ -920C đến +12000C.
Tuy nhiên nhiệt độ không khí cũng thay đổi theo thời gian trong ngày, ban ngày
thường rất cao và ban đêm thường thấp.
- Tầng ngoại quyển (Exosphere): Bắt đầu từ độ cao 500 km trở lên. Do tác động
của tia tử ngoại, các phân tử không khí loãng trong tầng này bị phân hủy thành
các ion dẫn điện, các điện tử tự do. Thành phần khí quyển trong tầng có chứa
nhiều các ion nhẹ như He2+, H +, O2-.
Môi trường không khí nằm ở tầng đối lưu của khí quyển bị coi là ô nhiễm
khi các thành phần bị biến đổi khác trạng thái bình thường. Chất gây ô nhiễm là
chất có trong thành phần khí quyển ở nồng độ cao hơn nồng độ bình thường của
nó trong không khí hoặc chất đó thường không có trong không khí.
Sự ÔNKK là kết quả của việc thải ra các chất khí, hơi, giọt và các luợng
khí khác có nồng độ vượt quá thành phần bình thường trong không khí gây nên
tác động có hại hoặc gây sự khó chịu (do mùi, bụi…).
ÔNMTKK là sự thay đổi lớn trong các thành phần của không khí hoặc có
sự xuất hiện các khí lạ làm cho không khí không sạch, bụi, có sự tỏa mùi, làm
giảm tầm nhìn xa, gây biến đổi khí hậu, gây bệnh cho con người và sinh vật.

Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Ngọc K32A Sinh 18


Khóa luận tốt nghiệp

GVHD: TS. Hoàng Nguyễn Bình

4.1.2. Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí do quá trình sản xuất giấy tại xã
Phong Khê.

đậy nên khí Cl2 phát tán vào không khí gây ô nhiễm khí Cl2.

Khóa luận tốt nghiệp

Vũ Thị Ngọc K32A Sinh 19