Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Lời nói đầu
Vấn đề sở hữu và sở hữu nhà nớc là một vấn đề lý luận và thực tiễn hết sức quan
trọng và rất phức tạp có nhiều ý kiến rất khác nhau về vấn đề này, do nội dung đề cập
tơng đối rộng đòi hỏi phải có sự thảo luận, nghiên cứu có quy mô và nghiêm túc. Tuy
nhiên do khả năng kiến thức em khó có thể đề cập đầy đủ khía cạnh của vấn đề nay.
Chắn em sẽ nhiều thiếu sót vì vậy em rất mong sự góp ý và chỉ bảo của thầy ! Em
xin cảm ơn!
A. Đặt vấn đề:
Sở hữu và sở hữu nhà nớc, lý do và tầm quan trọng của việc nghiên cứu vấn đề
này.
Sở hữu là một phạm trù lịch sử, là hệ thống các quan hệ xã hội giữa ngời và ngời
trong quá trình sử dụng TLSX. Sở hữu biến đổi tính chất của nó cùng với sự biến đổi
của các hình thái kinh tế, xã hội tong lịch sử. Mỗi hình thái kinh tế xã hội có một
hình thức sở hữu đặc trng biểu hiện QHSX trong xã hội đó. Đây là một vấn đề có tính
chất sống còn của mọi giai cấp, mọi tổ chức và cá nhân. Sở hữu về TLSX là cơ sở
đầu tiên quyết định địa vị thống trị xã hội của giai cấp cầm quyền. Sở hữu là cơ sở
kinh tế và là cơ sở pháp lý để các chủ thể thực hiện các quyền năng pháp lý của nhà
nớc.
Đối với nớc ta hiện nay, việc quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội không qua giai đoạn phát
triển TBCN là một mô hình trớc nay cha từng có thì việc đòi hỏi phải củng cố và hoàn
thiện một hệ thống lý luận khoa học sắc bén, trong đó có lý luận về vấn đề sở hữu" là
tất yếu khách quan.
Năm 1986 đât nớc ta bắt đầu thực hiện đổi mới nền kinh tế từ cơ chế kế hoạch
hóa tập trung sang cơ chế thị trờng. Trong những năm đầu đổi mới, đất nớc ta đã thu
đợc những thành công nhất định tuy nhiên bên cạnh đó là một loạt những vấn đề nảy

1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
sinh. Trong đó, cải cách chế độ sở hữu nhà nớc là một vấn đề hết sức nan giải nhng
không thể không tránh đợc. Những quan niệm về sở hữu nhà nớc trớc đây đã không

hữu.
Sở hữu toàn dân là sở hữu trong đó của cải tự nhiên đợc toàn dân sử dụng, các thành
viên trong xã hội có quyền ngang nhau trong việc sử dụng của cải này.
Sở hữu nhà nớc là một phần của sở hữu toàn dân (bao gồm những tài nguyên thiên
nhiên, t liệu sản xuất nhất định...) đợc chuyển cho cơ quan nhà nớc điều hành và sử
dụng theo ý chí của nhân dân, theo quyết định của cơ quan quyền lực đại diện cho
nhân dân với những điều kiện nhất định.
Sở hữu tập thể là hình thức sở hữu mà chủ thể sở hữu không phải là một các nhân cụ
thể mà là một tập hợp ngời, một tập thể cùng sở hữu.
Sở hữu t nhân là hình thức chiếm hữu trong đó những sản phẩm lao động rơi vào tay
chủ thể và khác với sở hữu các nhân sở hữu t nhân có quy mô lớn hơn nhiều.
Nh chúng ta đã biết mỗi hình thái kinh tế xã hội có một hình thức sở hữu đặc trng
biểu hiện QHSX trong xã hội đó. Trong các tác phẩm của Mác luôn xuyên xuốt một
quan điểm: Sở hữu không phải là vật dụng mà con ngời có quyền sở hữu nó, càng
không phải là quan hệ của con ngời với vật dụng. Sở hữu là một quan hệ khách quan
giữa ngời với ngời trong sản xuất. Trong lịch sử không có một hình thái sở hữu nào
mà không phản ánh những quan hệ trong sản xuất. Theo cách diễn đạt của Mác thì sở
hữu đợc thực hiện chỉ thông qua chính nền sản xuất. Nơi nào không có một hình
thái sở hữu nào cả thì ở đó cũng không thể có một nền sản xuất nào cả . Sở hữu- đó
là những quan hệ về các điều kiện khách quan của sản xuất, phân phối, trao đổi và
tiêu dùng những của cải vật chất.
Sở hữu là quan hệ kinh tế luôn ở trạng thái vận động, đối tợng của sở hữu cũng luôn
biến đổi và ngày càng đợc mở rộng. Lịch sử cho thấy đối tợng chủ yếu của sở hữu đã

3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
từng chuyển dịch từ sở hữu nô lệ, đất đai sang sở hữu t bản( sở hữu vốn ) dới dạng sức
lao động, t liệu sản xuất (máy móc, thiết bị . . . ). Trong điều kiện nớc ta hiện nay thì
đối tợng chủ yếu của sở hữu là những t liệu sản suất quan trọng nh đất đai, tài
nguyên, nhà máy, hầm mỏ, phơng tiện kỹ thuật hiện đại.

II. Sở hữu nhà nớc:
1, Sở hữu nhà nớc và các hình thức của sở hữu nhà nớc.
Về sở hữu nhà nớc : Trớc đây chúng ta thờng dùng khái niệm sở hữu nhà nớc với sở
hữu toàn dân là một. Do nhầm lẫn nh vậy, có thời gian dài ngời ta bỏ quên hình thức
sở hữu nhà nớc, chỉ quan tâm đặc biệt tới hình thức sở hữu toàn dân với chế độ công
hữu tồn tại dới hai hình thức sở hữu toàn dân và tập thể. Và cũng bởi vì sở hữu toàn
dân gắn kết với sự phát triển của kinh tế quốc doanh. Vì vậy mà chúng ta đã ra sức
quốc doanh hoá nền kinh tế với niềm tin cho rằng có nh vậy mới có CNXH nhiều
hơn.
Trong một xã hội mà nhà nớc còn tồn tại thì sở hữu toàn dân cha có điều kiện vận
động trên bề mặt của đời sống kinh tế nói chung. Hình thức sở hữu nhà nớc, xét về
tổng thể mới chỉ là kết cấu bên ngoài của sở hữu nhà nớc ở nớc ta, sở hữu nhà nớc có
thể tồn tại dới các hình thức doanh nghiệp 100% vốn nhà nớc, hoặc dới hình thức
doanh nghiệp mà vốn nhà nớc nắm đa số hay nắm hàm lợng cổ phần chi phối, cổ
phần đặc biệt hoặc có cổ phần trong các doanh nghiệp khác với hàm lợng cha nhiều.
Trong xã hội cộng sản nguyên thuỷ ở giai đoạn cuối do sự phát triển của LLSX sau
ba cuộc phân công lao động xã hội (lần thứ 1, ngành trăn nuôi tách khỏi trồng trọt;
lần thứ 2, thủ công nghiệp tách khỏi công nghiệp; lần thứ 3, với sự xuất hiện của tầng
lớn thơng nhân). Do năng xuất lao động đã lao hơn trớc, con ngời có kinh nghiệm
hơn v.v... Trong xã hội có sản phẩm d thừa và xuất hiện những ngời chiếm đoạt của
cải d thừa đó và trở thành giàu có, (t hữu riêng) đã đẩy nhanh quá trình phân hoá tầng

5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
lớp xã hội và giai cấp xuất hiện. Có giai cấp thì tất yếu có đấu tranh giai cấp. Để cuộc
đấu tranh giai cấp nằm trong vòng trật tự nhất định không phá vỡ xã hội thì có một tổ
chức đặc biệt ra đời để quản lý xã hội. Đó là nhà nứơc.
Trong chế độ chiếm hữu nô lệ: Pháp luật của nhà nứơc chủ nô duy trì và bảo vệ chế
độ sở hữu của chủ nô đối với tất cả các t liệu sản xuất của xã hội ngay cả sở hữu bản
thân ngời nô lệ (nô lệ là công cụ biết nói không đợc xem là ngời). ở đây, trình độ t

quốc khác, các thế lực phản động và thù nghịch, của giai cấp địa chủ phong kiến
Pháp luật giai đoạn 1945 - 1959 đã tạo ra những tiền đề quan trọng trong việc xác lập
quan hệ sở hữu mới dới chính quyền dân chủ nhân dân. Từ đó xây dựng cơ sở vật
chất bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển của chế độ mới. Trong giai đoạn này ta đã
dùng chính quyền vô sản làm công cụ cải tạo xã hội thiết lập quan hệ sản xuất
XHCN, chúng ta coi công hữu là mục tiêu.
b. Giai đoạn 1959 1960:
Miền Bắc tiến lên CNXH, còn miền nam tiếp tục tiến hành cuộc cách mạng dân tộc
dân chủ nhân dân trong điều kiện mới để đi đến cuộc tổng tiến công và nổi dậy ngày
30/4/1975 giải phóng miền Nam, thống nhất tổ quốc, cả nớc đi lên CNXH. Miền Bắc
về cơ bản hoàn thành cải tạo XHCN đối với các thành phần kinh tế phi XHCN.
Nhiệm vụ chủ yếu thời kỳ này ta xác lập và hoàn thiện chế độ sở hữu XHCN ở miền
Bắc. Điều 12, hiến pháp 1959 khẳng định "Kinh tế quốc doanh thuộc sở hữu toàn dân
giữ vai trò lãnh đạo nền kinh tế quốc dân". Trong đó tồn tại các hình thức sở hữu là:
Sở hữu nhà nớc, sở hữu của các nhà t sản dân tộc, sở hữu của tiểu thơng, thợ thủ công,
hộ nông dân cá thể; sở hữu tập thể của các HTX, đợc quy định tại điều 11 Hiến pháp
1959... thực hiền các Nghị quyết Đại hội Đảng, lần thứ III, IV, là vừa xây dựng vừa
cải tạo, trong cải tạo có xây dựng sở hữu thời kỳ này tạo tiền đề quan trọng có ý
nghĩa to lớn cho thời kỳ tiếp theo.

7
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
c. Giai đoạn 1980 1986:
Hiến pháp 1980 thay thế hiến pháp 1959 đã ghi nhận phạm vi và bản chất của sở hữu
toàn dân. Trong đó tại các điều 18, 19, 23, 24, 27 của hiến pháp 1980 đã quy định các
hình thức sở hữu cơ bản sau: Sở hữu toàn dân đối với đất đai, hầm mỏ, rừng núi sông
hồ... (Điều 19); Sở hữu tập thể; sở hữu của công dân. Tuy nhiên, xét về thực tế nớc ta
quá độ lên CNXH từ một nớc nông nghiệp lạc hậu, trình độ lực lợng sản xuất thấp
kém, năng suất lao động thấp, dân trí thấp vv... Còn về chủ quan, do quá nhiệt tình,
cộng với sự thiếu hiểu biết nhận thức không đúng nhiều luận điểm của chủ nghĩa

lập bởi trình độ xã hội hoá sản xuất. Vì vậy, chủ trơng phát triển nền kinh tế hàng hoá
nhiều thành phần, đa dạng hoá sở hữu là một thành tựu lớn cả về lý luận và thực tiễn
của công cuộc đổi mới.
Với những thành tựu đáng mừng về kinh tế - xã hội của đất nớc ta sau hơn 10 năm
đổi mới đã chứng tỏ đờng lối đổi mới của Đảng là hoàn toàn đúng đắn, hợp lý. Thực
tế cũng cho thấy một nền kinh tế nhiều thành phần đơng nhiên phải bao gồm nhiều
hình thức sở hữu để phù hợp với tính chất đặc điểm của từng thành phần kinh tế và
phù hợp cũng nh khai thác, thúc đẩy đợc các yếu tố của lực lợng sản xuất ở các trình
độ khác nhau phát triển. Khi thực hiện chính sách đổi mới của Đảng, Nhà nứơc ta đã
ban hành nhiều văn bản pháp luật thể chế hoá về sở hữu phản ánh trình độ xã hội hoá
của lực lợng sản xuất nớc ta còn thấp không đồng đều. Vì thế ứng vói nó là các hình
thức sở hữu đa dạng. Bởi vì: phát triển nền kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân
dân, thực hiện dân giàu nớc mạnh, xã hội công bằng văn minh là mục đích cuối cùng
của chế độ xã hội ta. Trong phạm vi hẹp có thể coi sở hữu là một trong những phơng
tiện để đạt mục tiêu này và bớc đầu thực hiện CNH, HĐH đất nớc (văn kiện hội nghị
đại biểu giữa nhiệm kỳ khoá VII 1/1994) vai trò của mỗi hình thức sở hữu trong một
chế độ sở hữu có ý nghĩa và tác dụng khác nhau trong nền kinh tế quốc dân. Điều 15,

9
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
hiến pháp 1992, quy định"cơ cấu kinh tế nhiều thành phần với các hình thức tổ chức
sản xuất - kinh doanh đa dạng dựa trên chế độ sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu
ta nhân trong đó sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể là nền tảng". Ta lần lợt xem xét
xu hớng vận động và biến đổi của các hình thức sở hữu, ở nớc ta hiện nay.
3, Đánh giá về việc thực hiện sở hữu nhà nớc ta hiện nay.
a. Thực trạng sở hữu nhà nớc thuộc các doanh nghiệp nhà nớc:
Sở hữu nhà nớc và gắn liền với nó là khu vực kinh tế nhà nớc luôn đợc Đảng và nhà
nớc ta xác định giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống sở hữu và trong nền kinh tế quốc
dân. Nhng thực trạng sở hữu nhà nớc hiện nay ra sao ? Hiệu quả của các doanh
nghiệp nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng nh thế nào? Rất nhiều lời giải đáp cho