Mục Lục
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................................................... 3
1.

Lý do chọn đề tài .................................................................................................................. 3

2.

Ích lợi của việc nghiên cứu đề tài ........................................................................................ 3

3.

Giới hạn của đề tài ............................................................................................................... 3

4.

Phương pháp nghiên cứu: ................................................................................................... 3

5.

Bố cục .................................................................................................................................... 4

NỘI DUNG ....................................................................................................................................... 5
1.

QUAN ĐIỂM CỦA NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG M&A TẠI CÁC CTCP ............... 5
1.1

Khái niệm và các hình thức M&A .............................................................................. 5

1.1.1

2. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG M&A DƯỚI SỰ CHẾ TÀI CỦA
PHÁP LUẬT VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG M&A .............................. 11

3.

2.1

Những thành tựu đạt được của hoạt động M&A .................................................... 11

2.2

Những khó khăn, hạn chế của hoạt động M&A ...................................................... 13

2.3

Đánh giá, đóng góp ý kiến ......................................................................................... 16

KẾT LUẬN ......................................................................................................................... 18

BẢNG PHỤ LỤC ........................................................................................................................... 19


NHẬN XÉT CỦA GVHD
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................

sóng ấy. Nhà Nước ta đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc đưa ra các điều luật
để điều chỉnh trong bộ luật kinh tế nhằm thúc đẩy hoạt động M&A. Tuy nhiên bên
cạnh đó vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục, đồng thời tìm ra hướng giải quyết,
khắc phục trong thời gian tới. Vì vậy mà đây là vấn đề hết sức quan trọng, rất đáng
quan tâm và tìm hiểu kỹ, đặc biệt là với các bạn sinh viên.
Chính vì những lý do trên mà tôi quyết định nghiên cứu tìm hiểu kĩ về “quy
định của pháp luật về việc mua bán và sáp nhập các công ty cổ phần” để có cái nhìn
chính xác, cặn kẽ hơn về vấn đề này; từ đó có thể áp dụng tốt các điều luật vào kinh
doanh sau này
2.

Ích lợi của việc nghiên cứu đề tài
Tìm hiểu rõ việc mua bán và sáp nhập công ty cổ phần ở Việt Nam dưới sự

điều chỉnh của các bộ luật kinh tế, đồng thời thấy rõ lợi ích và hạn chế của chúng.
3.

Giới hạn của đề tài
Việc mua bán và sáp nhập các công ty cổ phần ở Việt Nam

4.

Phương pháp nghiên cứu:

3


Dựa trên cơ sở lý thuyết là tìm hiểu các bộ luật kinh tế: luật doanh nghiệp,
luật cạnh tranh, luật đầu tư, luật chứng khoán cùng các dữ liệu về Luật trên các
website

nghề của doanh nghiệp bị mua lại.
Như vậy, nhìn chung thì khái niệm sáp nhập và mua lại được hiểu theo hệ
thống pháp lý Việt Nam có cùng bản chất là sự hợp nhất của hai hoặc nhiều hơn hai
chủ thể thành một chủ thể duy nhất còn hoạt động, chủ thể còn lại sẽ chấm dứt hoạt
động. Trong sáp nhập, đó là sự hợp nhất của hai chủ thể có cùng tương quan với
nhau về sức mạnh, còn mua lại là hoạt động “cá lớn nuốt cá bé” của chủ thể lớn
mạnh hơn đối với chủ thể yếu hơn. Do đó, hệ quả là việc thanh toán cho một hoạt
động sáp nhập thông thường được thực hiện bằng phương pháp hoán đổi cổ phiếu,
nghĩa là một doanh nghiệp tiến hành sáp nhập và mua lại sẽ thanh toán cho một
doanh nghiệp khác bị sáp nhập và mua lại- cụ thể là cổ đông của doanh nghiệp bị
sáp nhập và mua lại – bằng cổ phiếu phổ thông của nó mới phát hành, còn đối với
mua lại việc thanh toán có thể được thực hiện cả bằng cổ phiếu phổ thông và tiền
mặt

5


1.1.2 Các hình thức của M&A
1.1.2.1

Một số hình thức Sáp nhập
Dựa vào cấu trúc của từng doanh nghiệp, có khá nhiều hình thức sáp nhập

khác nhau. Dưới đây là một số loại hình được phân biệt dựa vào mối quan hệ giữa
hai công ty tiến hành sáp nhập:
Sáp nhập cùng ngành (hay còn gọi là sáp nhập chiều ngang): Diễn ra đối với
hai công ty cùng cạnh tranh trực tiếp và chia sẻ cùng dòng sản phẩm và thị
trường.
Sáp nhập dọc: Diễn ra đối với các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, ví dụ
giữa một công ty với khách hàng hoặc nhà cung cấp của công ty đó. Chẳng

trên, một công ty có thể mua lại một công ty khác bằng tiền mặt, cổ phiếu hay kết
hợp cả hai loại trên. Một hình thức khác phổ biến trong những thương vụ mua bán
nhỏ hơn là mua tất cả tài sản của công ty bị mua.
Một loại hình mua bán khác là sáp nhập ngược, diễn ra khi một một công ty
tư nhân mua lại một doanh nghiệp đã niêm yết trên sàn trong một thời gian tương
đối ngắn. Thông thường khi khi một công ty tư nhân có triển vọng lớn và muốn
tăng vốn sẽ mua một công ty đã niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán và biến
mình thành một công ty đại chúng và được phát hành cổ phiếu.
Nói chung, mục tiêu cuối cùng của tất cả các thương vụ mua bán sáp nhập là
tạo ra sự cộng hưởng và nâng cao giá trị lớn hơn nhiều so với giá trị của từng bên
riêng lẻ. Thành công của mua bán hay sáp nhập phụ thuộc vào việc có đạt được sự
cộng hưởng hay không.
1.2

Quan điểm của Nhà nước về hoạt động M & A trong các CTCP
Tháng 8 năm 2001, Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng

Cộng sản Việt Nam khóa IX họp về doanh nghiệp nhà nước và ra nghị quyết của
Trung ương Đảng về tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả
doanh nghiệp nhà nước. Để triển khai Nghị quyết trung ương này, Thủ tướng Chính
phủ ra Chỉ thị số 04/2002/CT-TTg ngày 08 tháng 02 năm 2002 về việc tiếp tục sắp
xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước, và Chính phủ

7


ra Nghị định số 64/2002/NĐ-CP ngày 19 tháng 6 năm 2002 về chuyển doanh
nghiệp nhà nước thành công ty cổ phần. Các văn kiện pháp lý này đã mở ra một giai
đoạn mới của cổ phần hóa - giai đoạn tiến hành ồ ạt. Có thể thấy, các CTCP đóng
vai trò nòng cốt trong nền kinh tế Việt Nam, nhưng bên cạnh đó Nhà nước vẫn

trường hợp quy định tại Điều 19 của Luật này hoặc trường hợp doanh nghiệp sau
khi thực hiện tập trung kinh tế vẫn thuộc loại doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy
định của pháp luật.
Điều 19 – Trường hợp miễn trừ đối với tập trung kinh tế bị cấm:1/ Một hoặc
nhiều bên tham gia tập trung kinh tế đang trong nguy cơ bị giải thể hoặc lâm vào
tình trạng phá sản; 2/ Việc tập trung kinh tế có tác dụng mở rộng xuất khẩu hoặc
góp phần phát triển kinh tế-xã hội, tiến bộ kỹ thuật, công nghệ.
Như vậy, tinh thần của Luật cạnh tranh là nhằm khống chế các tác động xấu
của hoạt động M&A bởi hoạt động M&A thường dẫn tới “sự tập trung kinh tế” hay
sẽ dẫn đến tình trạng sẽ xuất hiện các doanh nghiệp có khả năng thao túng thị
trường.
1.4

Những quy định cụ thể trong hoạt động M&A trong CTCP

Đối với việc sáp nhập CTCP, .trình tự và thủ tục sáp nhập được qui định như sau
1.4.1 Trình tự tiến hành hoạt động sáp nhập doanh nghiệp:
Trước tiên, các công ty bị sáp nhập chuẩn bị hợp đồng sáp nhập và dự thảo
Điều lệ công ty sáp nhập
Bước hai, các cổ đông của các công ty hoặc các cổ đông của các công ty bị
sáp nhập thông qua hợp đồng sáp nhập, điều lệ công ty, bầu hoặc bổ nhiệm các
chức danh quan trọng của công ty sáp nhập như bầu hoặc bổ nhiệm chủ tịch HĐTV,
HĐQT, giám đốc hoặc Tổng giám đốc công ty sáp nhập.
Bước ba, trong quá trình thực hiện giao dịch, các chủ sở hữu công ty nhận
sáp nhập ra quyết định sáp nhập công ty.

9


1.4.2 Thủ tục tiến hành sáp nhập

nhau và cơ quan công quyền. Không giống như hợp đồng mua bán tài sản, hàng hóa
thông thường, hợp đồng sáp nhập doanh nghiệp còn có các quy định để cam kết giải
quyết hàng loạt vấn đề “ hậu” sáp nhập doanh nghiệp.

10


Hình thức hợp đồng sáp nhập phải bằng văn bản, từ ngữ rõ ràng, nội dung
bao quát được các vấn đề như xác định tư cách của bên bị sáp nhập, bên nhận sáp
nhập; đối tượng ( phải có bảng kê chi tiết); biện pháp bảo đảm hợp đồng ( bảo lãnh/
cầm cố/ thế chấp); các vấn đề về mặt tài chính, kế toán, cổ phần, cổ phiếu, vay nơ,
các thỏa thuận về giải quyết “ hậu” sáp nhập doanh nghiệp, thời điểm chuyển giao
xác lập quyền sở hữu, luật áp dung, hiệu lực hợp đồng.
2.

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG M&A DƯỚI SỰ CHẾ

TÀI CỦA PHÁP LUẬT VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG
M&A
2.1

Những thành tựu đạt được của hoạt động M&A
Sự hình thành và phát triển của hoạt động sáp nhập doanh nghiệp doanh

nghiệp trên thế giới và ở Việt Nam sáp nhập doanh nghiệp được xem là lời giải cho
bài toán nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và hiệu quả kinh doanh.
Trên thế giới, hoạt động M&A, trong đó có việc công ty này mua phần lớn hơn
hoặc toàn bộ cổ phần của công ty khác hoặc hai công ty gộp chung cổ phần để trở
thành một công ty mới.
Hoạt động M&A tại Việt Nam đạt kỷ lục mới, với mức tăng trưởng ấn tượng

nước ngoài còn trợ giúp cho các ngân hàng trong nước về mặt kỹ thuật, công nghệ,
quản trị ngân hàng.
Các ngân hàng thương mại cổ phần trong nước cũng đang có xu hướng bán
cổ phần cho các nhà đầu tư trong nước là các tổ chức phi tài chính, và các tổ chức
tài chính ngân hàng để nâng vốn điều lệ, thực hiện liên kết, liên danh trên tất cả các
lĩnh vực, và là một trong những dấu hiệu đầu tiên của hoạt động M&A giữa các
ngân hàng thương mại trong nước và thành lập các tập đoàn tài chính ngân hàng
trong tương lai.

12


2.2

Những khó khăn, hạn chế của hoạt động M&A
Hạn chế về pháp luật điều chỉnh và việc thi hành hiện nay, các quy định liên

quan đến hoạt động sáp nhập doanh nghiệp ở Việt Nam được quy định trong nhiều
văn bản pháp luật khác nhau như Bộ luật dân sự, Luật doanh nghiệp, Luật đầu tư,
luật cạnh tranh… Tuy nhiên, các quy định này hầu như mới chỉ dừng lại ở việc xác
lập về mặt hình thức của hoạt động sáp nhập doanh nghiệp, tức là chỉ giải quyết vấn
đề về mặt “thay tên, đổi họ” cho doanh nghiệp. Trong khi đó, sáp nhập doanh
nghiệp là một giao dịch thương mại, tài chính, đòi hỏi phải có quy định cụ thể, có
cơ chế của thị trường để chào bán, chào mua doanh nghiệp, giá cả, cung cấp thông
tin chuyển giao và xác lập sở hữu, chuyển dịch tưu cách pháp nhân, cổ phần, cổ
phiếu, các nghĩa vụ tài chính, đất đai, người lao động, thương hiệu… đồng thời còn
hàng loạt vấn đề liên quan trực tiếp như kiểm soát, định giá, tư vấn, môi giới, bảo
mật thông tin, cơ chế giải quyết tranh chấp… Những vấn đề mà đến nay Nhà nước
ta còn bỏ nhỏ
Hiện Nhà nước đang khống chế tỷ lệ sở hữu cổ phần của các nhà đầu tư

hạn chế chuyển nhượng trong vòng 1 năm. Bởi vậy, cổ đông của công ty nhận sáp
nhập cũng bị giảm cơ hội hiện thực hóa lợi nhuận do sáp nhập mang lại. Ngoài ra,
điều kiện, thủ tục, hồ sơ đăng ký phát hành cổ phiếu để hoán đổi hiện nay tạm thời
áp dụng theo Nghị định 01/2010/NĐ-CP, vốn không được thiết kế cho mục đích
này, nên có nhiều quy định không phù hợp. Do vậy, cần có văn bản riêng quy định
về điều kiện, hồ sơ, thủ tục đăng ký phát hành cổ phiếu để hoán đổi.
Xác định giá và tỷ lệ hoán đổi cổ phiếu
Hiện có rất nhiều đơn vị tư vấn hỗ trợ xác định giá cổ phiếu và tỷ lệ hoán đổi
cổ phiếu của doanh nghiệp tham gia sáp nhập, trong khi chưa có sự thẩm định và
xếp hạng chính thức về năng lực pháp lý và uy tín của các đơn vị này. Vì vậy, các
doanh nghiệp tham gia sáp nhập rất khó lựa chọn đơn vị tư vấn phù hợp, đáng tin
cậy. Phương pháp xác định giá cổ phiếu hoán đổi cũng rất đa dạng, trong đó 4

14


phương pháp chủ yếu là: tài sản ròng; so sánh; giá thị trường; và giá trị sổ sách.
Việc áp dụng phương pháp nào là do sự thống nhất giữa đơn vị tư vấn và doanh
nghiệp tham gia sáp nhập. Vì thế, các đơn vị tư vấn có thể chủ động thay đổi giá trị
cổ phiếu của doanh nghiệp (như thường thấy ở các vụ M&A nội bộ). Kết quả định
giá cổ phiếu và xác định tỷ lệ hoán đổi vì vậy thường được cho là có lợi cho cổ
đông của công ty này và bất lợi cho cổ đông của công ty kia.
Điển hình là thương vụ sáp nhập của Ngân hàng TMCP phát triển nhà Hà
Nội (HBB) vào Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội (SHB) hồi tháng 8 năm 2012.
Sau khi sáp nhập thì tỷ lệ hoán đổi với cổ đông HBB là 1:0,75 (1 cổ phiếu HBB
nhận được 0,75 cổ phiếu SHB). Trong khi đó, với việc sáp nhập, cổ đông SHB sẽ
được nhận thêm cổ phiếu, tỷ lệ thực hiện đối với cổ đông SHB là 1:0,21 (cổ đông sở
hữu 1 cổ phiếu sẽ nhận được 0,21 cổ phiếu mới).
Thông qua điều lệ công ty sau sáp nhập
Theo quy định hiện hành, phương án sáp nhập sẽ do Đại hội đồng cổ đông

Đánh giá, đóng góp ý kiến
Cần hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động M&A về cơ chế chính sách

quản lý chung
Hệ thống luật pháp điều chỉnh hoạt động M&A có hai vấn đề quan tâm, thứ
nhất là bảo vệ tính cạnh tranh của thị trường; thứ hai là bảo vệ quyền lợi của cổ
đông, nhất là cổ đông thiểu số vì thế hành lang pháp lý cho hoạt động này phải đồng
bộ và có sự quan tâm của tất cả các bộ, ngành có liên quan. Nội dung chủ đạo trước
mắt của khung pháp lý cho hoạt động M&A là nên tạo điều kiện thuận lợi cho việc
sáp nhập và mua lại giữa các doanh nghiệp Việt Nam diễn ra nhanh chóng và hiệu
quả.
Bảo vệ tính cạnh tranh của thị trường
Hoạt động M&A trong tất cả các lĩnh vực trước hết chịu sự điều chỉnh chung
và chi phối của Luật cạnh tranh.

16


Luật cạnh tranh hiện nay cấm những hoạt động sáp nhập và mua lại có thể
dẫn tới việc một doanh nghiệp có mức tập trung kinh tế lớn hơn 50% thị trường liên
quan. Tuy nhiên, Luật cạnh tranh và các văn bản dưới luật không có quy định rõ
ràng về “ khái niệm thị trường liên quan”, điều này gây khó khăn cho các CTCP và
các cơ quan quản lý sẽ lúng túng khi xác định thế nào là thị trường liên quan khi
tiến hành một hoạt động M&A. Vì vậy hoạt động M&A cần có các văn bản qui định
cụ thể và được điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn
Bảo vệ quyền lợi của cổ đông, nhất là cổ đông thiểu số
Vấn đề thứ hai mà pháp luật quan tâm là quyền lợi của cổ đông thiểu số vì các
cổ đông lớn luôn biết cách bảo vệ quyền lợi của họ trong các vụ sáp nhập trong khi
đó các cổ đông thiểu số có thể bị gạt ra khỏi các quyết định sáp nhập. Nếu không
được tôn trọng, lợi ích của nhóm cổ đông thiểu số có thể bị gạt ra khỏi các quyết

M&A: Sáp nhập và mua bán (mergers and acquisitions)
CTCP: Công ty cổ phần
ĐHĐCĐ: Đại hội đồng cổ đông
Bàn tay hữu hình: “Bàn tay hữu hình” là sự can thiệp và điều tiết thị trường của nhà
nước thông qua các cơ chế, chính sách và công cụ điều hành kinh tế vĩ mô. Ngoài ra
có “Bàn tay vô hình” là các quy luật vận động tự nhiên của kinh tế thị trường. Quá
trình điều tiết nền kinh tế của mọi quốc gia đều được vận hành bằng cả hai bàn tay
“hữu hình” và “vô hình” (theo từ điển bách khoa toàn thư Wikipedia)
Các nguồn tư liệu:
Luật Dân sự, Luật Doanh nghiệp 2005, luật cạnh tranh 2004 và các bộ luật
có nội dung liên quan khác
Theo Từ điển Bách Khoa toàn thư Wikipedia
Các website:
www.thesaigontimes.vn
danluat.thuvienphapluat.vn
www.maf.vn
luanvan.com
www.sanduan.vn

19