Bộ giáo dục và đào tạo
trờng đại học vinh

NGUYN VN TIN

GIáO DụC CáC GIá TRị VĂN HóA TRUYềN THốNG DÂN TộC
CHO ĐOàN viên THANH NIÊN THàNH PHố VINH - TỉNH NGHệ
AN trong giai đoạn HIệN NAY

luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục


2

nghÖ an - 2013


1

Bộ giáo dục và đào tạo
trờng đại học vinh

NGUYN VN TIN

GIáO DụC CáC GIá TRị VĂN HóA TRUYềN THốNG DÂN TộC
CHO ĐOàN viên THANH NIÊN THàNH PHố VINH - TỉNH NGHệ
AN trong giai đoạn HIệN NAY

Chuyên ngành: Lý luận và PPDH bộ môn giáo dục Chính trị
Mã số: 60.14.10


Tác giả

Nguyễn Văn Tiến


3

MỤC LỤC
Trang
A. MỞ ĐẦU------------------------------------------------------------------------------------6
1. Lý do chọn đề tài-------------------------------------------------------------------6
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài---------------------9
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ------------------------------------15
4. Phạm vi nghiên cứu---------------------------------------------------------------16
5. Phương pháp nghiên cứu------------------------------------------------------16
6. Giả thuyết khoa học-------------------------------------------------------------16
7. Đóng góp về mặt khoa học của luận văn---------------------------17
8. Cấu trúc của luận văn----------------------------------------------------------17
B. NỘI DUNG---------------------------------------------------------------------------------18
Chương

1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA
TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC CHO ĐOÀN VIÊN THANH NIÊN -------------18
1.1. Tổ chức Đoàn trong công tác giáo d ục các giá tr ị v ăn
hóa truyền thống dân tộc cho Đoàn viên thanh niên-------18
1.2. Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí
Minh và chính sách của Đảng và Nhà nước ta về vấn đề
giáo dục các giá trị văn hóa truyền thống-------------------------41


VINH

-

CÁC
CHO
TỈNH

GIÁ

ĐOÀN
NGHỆ

TRỊ
VIÊN
AN

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY-------------------------------------------------------58
2.1. Điều kiện địa lý, kinh tế, văn hóa, xã hội tại Thanh
̀ phô ́
Vinh - Tinh
̉
Nghệ An trong giai đoan
̣ hiên
̣ nay --------------------58
2.2. Tình hình giao
́ duc
̣ cac
́ giátrị văn hoa

VINH

-

TỈNH NGHỆ AN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY--------------------------------80
3.1. Phương hướng chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo
dục các giá trị văn hóa truyền th ống dân tộc cho Đo àn
thanh niên Thành phố Vinh trong giai đoạn hiện nay-------80
3.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo
dục các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc cho đoàn
viên thanh niên Thành phố Vinh trong giai đoạn hiện nay
----------------------------------------------------------------------------------------------------97
Kết luận chương 3-------------------------------------------------------------------122
C. KẾT LUẬN-------------------------------------------------------------------------------125
D. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO-------------------------------------------127
E. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN- - - -134


5
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

CLB

Câu lạc bộ

CNXH

Chủ nghĩa xã hội

ĐTVN


UBND

Ủy ban nhân dân

VHVN

Văn hóa văn nghệ


6
A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Thực tiễn chứng tỏ rằng, tương lai của mỗi dân tộc phụ thuộc một phần
rất lớn vào thế hệ trẻ nói chung, đoàn viên thanh niên (ĐVTN) nói riêng, liệu
chúng ta có thể giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa khi thế hệ trẻ mà đặc
biệt là ĐVTN bị phai nhạt lý tưởng, thiếu ý thức giữ gìn những giá trị truyền
thống dân tộc (GTTTDT). Trong những điều kiện mới của đất nước, chúng ta
đã chuẩn bị "hành trang" gì cho họ. Điều kiên quyết và không thể thiếu đó là
"các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc", những truyền thống đáng tự hào
của lịch sử mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước đã giúp chúng ta "hòa
nhập" mà không bị "hòa tan", phát triển mà không bị "mất gốc", trọng truyền
thống mà không bảo thủ, tất cả những điều đó đã và đang giúp cho thế hệ trẻ
Việt Nam nói chung và ĐVTN Việt Nam nói riêng nâng cao hơn nữa bản lĩnh
của mình, đứng vững trước mọi thử thách khắc nghiệt của cuộc sống hiện đại.
Văn hóa là sản phẩm xã hội được hình thành trong chính các hoạt động
sản xuất vật chất và sản xuất tinh thần của xã hội loài người nói chung, sự
khác nhau về văn hóa là do các hoạt động sản xuất khác nhau quy định, tạo ra
sự khác nhau về văn hóa giữa các dân tộc, vùng miền và cộng đồng dân cư
hay trong chính từ chủ thể con người riêng biệt. Bên cạnh đó, văn hóa đến với

văn hoá của nhân loại. Nhiệm vụ quan trọng của giáo dục là phát triển nhân
cách, phát huy và phát triển hệ thống giá trị của dân tộc. Mục tiêu của phát
triển giáo dục nhằm nâng cao dân trí làm cơ sở đào tạo nhân lực, là nguồn gốc
để đào tạo và bồi dưỡng nhân tài trên nền tảng nhân cách tốt đẹp, làm giàu
thêm “nguyên khí Quốc gia”. Đảng ta đã xác định lấy nhiệm vụ phát huy
nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho việc phát triển nhanh, bền vững.
Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo


8
đức, trí tuệ, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc
lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm
chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Để các chủ trương của Đảng và nhà nước áp dụng vào giáo dục các
GTVHTTDT kết hợp với tiếp thu văn hóa quốc tế để làm giàu, phong phú văn
hóa dân tộc là điều cần thiết hiện nay đặc biệt đối với tầng lớp ĐVTN, chủ
nhân tương lai của đất nước phải được quan tâm đặc biệt góp phần không nhỏ
trong việc mở rộng kiến thức, tư tưởng, tình cảm, năng lực, nâng cao thể lực,
thể chất, tinh thần, góp phần phát triển toàn diện nhân cách cho thế hệ trẻ mà
trọng tâm là ĐVTN.
Thực trạng về công tác giáo dục các GTVHTTDT cho ĐVTN ở Thành
phố Vinh hiện nay đang được chính quyền địa phương và các nhà nghiên cứu
giáo dục hết sức quan tâm và đã có nhiều công trình nghiên cứu. Là thành phố
nằm trong trọng điểm quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội khu vực Bắc
Trung Bộ, trong đó xây dựng đồng bộ giáo dục chất lượng cao cung ứng lao
động cho khu vực miền trung và Tây Nguyên. Để đạt được các mục tiêu đó,
vấn đền giáo dục ĐVTN là điều kiện tiên quyết có tính quan trọng nhất. Là
thành phố có truyền thống cách mạng và truyền thống hiếu học, song nhiều
yếu tố văn hóa ngoại lai du nhập đã làm nhiều bạn trẻ thành Vinh rơi vào suy
thoái đạo đức, lối sống, đánh mất các giá trị tốt đẹp mà cha ông đi trước đã

công tác Tư tưởng - Văn hóa Toàn quốc”, Đà Nẵng, Ngày 19 -21/2/2004, đây
là bài phát biểu đúc kết toàn bộ giá trị tư tưởng văn hóa của toàn quốc sẽ được
triển khai trong giai đoạn tiếp theo, là cơ sở để các hoạt động tư tưởng - văn
hóa mà nhà nước nghiên cứu triển khai là cơ sở lý luận chuyên môn cho các
hoạt động nghiên cứu và cơ sở để đưa vào hoạt động thực tiễn.
Ngô Đình Xuân, “Thành tựu nổi bật trong đổi mới tư duy của Đảng về
văn hóa”, Tạp chí Cộng sản số 26, tháng 2, năm 2007, đây là công trình


10
nghiên cứu đã phân tích các giá trị nội bật trong tư duy đổi mới của Đảng
trong lĩnh vực văn hóa, các lý luận chuyên môn mà Đảng ta đạt được trong
quá trình đổi mới các hoạt động về văn hóa với nhiều thành tựu nỗi bật, tìm ra
các nguyên nhân, hạn chế, cách khắc phục và phương hướng giải pháp, là cơ
sở lý luận và thực tiễn quan trọng trong tài liệu góp phần làm định hướng
chiến lược cho Đảng và các hoạt động nghiên cứu trong lĩnh vực văn hóa…
Nguyễn Mạnh Hưởng (2007), “Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc khi trở
thành thành viên tổ chức thương mại thế giới”, Tạp chí Cộng sản Số 4/2007,
công trình nghiên cứu văn hóa trong bối cảnh hội nhập thế giới đa chiều, bối
cảnh toàn cầu hóa diễn ra sâu rộng trên tất các các bình diện. Trong xu hướng
hội nhập đó tác phẩm đã đặt ra các vẫn đề về hội nhập văn hóa cái nhìn đa
chiều, trong đó tập trung nghiên cứu các vấn đề về giữ gìn các bản sách văn
hóa, tập trung vào các bước phân tích sự hội nhập quốc tế và sự ảnh hưởng tới
các giá trị văn hóa truyền thống, con đường và giải pháp…
Mai Thành Chung (2009), “Thấm nhuần tư tưởng của Người về xây
dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”, Báo Giáo dục thời đại,
công trình nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, được xem là cơ sở
lý luận, là tài liệu cơ bản định hướng các hoạt động chính sách giáo dục văn
hóa mà Đảng và nhà nước ta lấy làm kim chỉ nam cho mình. Hồ Chí Minh là
sự hội tụ đầy đủ các giá trị văn hóa truyền thống và hiện đại, Tác phẩm đã

hóa truyền thống dân tộc, trong đó tác giả luôn đặt các giá trị đó trong bối
cảnh hội nhập của thời đại đa văn hóa cái đã mất đi, cái còn sót lại, cái giữ gìn
và có cái cần phải thay đổi. Tác giả đề cập đến nhiều nền văn hóa thế giới bị
mất đi bản sắc truyền thống, cam chịu sự tha hóa… và cũng có nhiều dân tộc
trong quá trình hội nhập đã biết vận dụng cái truyền thống với cái mới và biến
đổi phù hợp với yêu cầu trong nước mình mà không tụt hậu trước thời đại. Từ
đó, tác giả đã đi sâu phân tích đặc trưng văn hóa dân tộc Việt trong quá trình
hội nhập…, Nxb Văn hoá, HN.


12
Trần Quốc Vượng, “Văn hoá Việt Nam tìm tòi và suy ngẫm”, Nxb Văn
học, Hà Nội, tác phẩm đã phân tích các giá trị văn hóa Việt trong bối cảnh xã
hội mới nhiều biến đổi mà thời đại đặt ra. Là chuyên gia đầu ngành nghiên
cứu về văn hóa được nhiều nhà nghiên cứu đánh giá cao, tác phẩm này đã đưa
ra được nhiều nội dung cơ bản nêu rõ những GTVHTTDT mà hiện nay vẫn
được cho là khá đầy đủ nhất về mặt nội hàm. Triết lý của sự kết nối cái truyền
thống được tìm tòi và suy ngẫm đã làm cho tác phẩm chứa đựng hàm lượng
giá trị nghiên cứu cao…
Nguyên Ngọc, “Một Văn hóa mới cho hội nhập hôm nay”, Nxb Văn
hoá, Hà Nội, tác giả đau đáu trong lòng với nội dung cái mới và cái hội nhập
trong bối cảnh hiện nay…; Nguyễn Đức Tồn, “Đặc trưng văn hóa dân tộc
của ngôn ngữ và tư duy” (2008), Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, Đây là công
trình nghiên cứu văn hóa dân tộc rất đồ sộ và giá trị, công trình đi sâu tìm
hiểu các đặc trưng văn hóa dân tộc thông qua tìm hiểu các giá trị truyền
thống.., Nguyễn Văn Huyên, “Góp phần nghiên cứu văn hóa Việt Nam”,
(1999), Nxb Khoa học Xã hội, HN, Tập 1,2. Công trình nghiên cứu về văn
hóa rất uy tín và công phu, tác phẩm đã góp phần nghiên cứu văn hóa dân tộc,
là tài liệu nghiên cứu cho nhiều đối tượng trí thức…; Vũ Ngọc Khánh “Văn
hóa Việt Nam những điều học hỏi”, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, tác giả

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích
Trên cơ sở hệ thống hóa lý luận và cơ sở thực tiễn của việc giáo dục các
GTVHTTDT cho ĐVTN, mục đích của luận văn là nhằm nâng cao việc giáo
dục các GTVHTTDT cho ĐVTN Thành phố Vinh trong giai đoạn hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ
+ Nghiên cứu những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài như: Các khái niệm
và các quan điểm về xây dựng, phát huy các GTVHTTDT.


16
+ Khảo sát, nghiên cứu thực tế, đánh giá tình hình giáo dục giá trị văn
hóa truyền thống dân tộc cho đoàn viên thanh niên Thành phố Vinh trong giai
đoạn hiện nay.
+ Đề xuất xây dựng một số phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao
chất lượng giáo dục các GTVHTTDT cho ĐVTN Thành phố Vinh trong giai
đoạn hiện nay.
4. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu về vấn đề giáo dục các GTVHTTDT Việt
Nam cho đội ngũ ĐVTN Thành phố Vinh trong giai đoạn từ năm 2006 tới nay
và là cơ sở để tham khảo nhân rộng trong mô hình toàn tỉnh.
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận
Thực hiện bản luận văn này tác giả dựa trên cơ sở của Chủ nghĩa duy
vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan
điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về giáo dục các GTVHTTDT cho ĐVTN.
Ngoài ra, tác giả luận văn có tham khảo, kế thừa các thành tựu của các công
trình nghiên cứu đã được công bố có liên quan đến đề tài.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Tác giả luận văn sử dụng phương pháp của Chủ nghĩa duy vật biện

phố Vinh - Tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay


18
B. NỘI DUNG
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA
TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC CHO ĐOÀN VIÊN THANH NIÊN
1.1. Tổ chức Đoàn trong công tác giáo dục các giá trị văn hóa
truyền thống dân tộc cho Đoàn viên thanh niên
1.1.1. Khái niệm giá trị văn hóa truyền thông
1.1.1.1. Khái niệm giá trị
Trong cuốn: Vấn đề khai thác các giá trị truyền thống vì mục tiêu phát
triển có viết như sau: "Nói đến giá trị tức là muốn khẳng định mặt tích cực,
mặt chính diện, nghĩa là đã bao hàm quan điểm coi giá trị gắn liền với cái
đúng, cái tốt, cái hay, cái đẹp, là nói đến cái có khả năng thôi thúc con người
hành động và vươn tới" [5;16].
Trong cuốn: Từ điển Bách khoa toàn thư Xô Viết định nghĩa: “Giá trị là
sự khẳng định hoặc phủ định ý nghĩa của các đối tượng thế giới xung quanh đối
với con người, giai cấp, nhóm của toàn bộ xã hội nói chung. Giá trị được xác
định không phải bởi bản thân các thuộc tính tự nhiên, mà là bởi tính chất cuốn
hút (lôi cuốn) của các thuộc tính ấy vào phạm vi hoạt động sống của con người,
phạm vi các hứng thú và nhu cầu, các mối quan hệ xã hội, các chuẩn mực và
phương thức đánh giá ý nghĩa nói trên được biểu hiện trong các nguyên tắc và
chuẩn mực đạo đức, trong lý tưởng, tâm thế và mục đích” [29; 1462].
Qua khái niệm, các quan điểm về giá trị trên đây tác giả đi đến khái
quát lại như sau:
Thứ nhất, giá trị là tất cả những cái gì mang ý nghĩa tích cực, gắn với
cái đúng, cái tốt, cái đẹp, được con người thừa nhận và xem nó là nhu cầu
hoặc có một vị trí quan trọng trong đời sống của mình, là những thành tựu

“Truyền thống: thói quen hình thành đã lâu đời trong lối sống và nếp nghĩ,
được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác” [15;20].


20
Trong lịch sử đã từng tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề
"truyền thống". Theo Từ điển Bách khoa Triết học của Liên Xô, "truyền
thống" có nguồn gốc từ tiếng Latinh là traditio - sự chuyển giao, lưu truyền lại
- đó là các giá trị tinh hoa văn hóa được lưu truyền từ những thế hệ trước và
nó được gìn giữ ở các xã hội, giai cấp hay nhóm xã hội nhất định. Trong cuốn
“Giá trị truyền thống trước những thách thức của toàn cầu hóa” có đoạn viết:
"Từ đây, cái được gọi là truyền thống chỉ khi nào nó trở thành một bộ phận
thiết yếu của cuộc sống chúng ta và chỉ khi nào nó bảo tồn cuộc sống chúng ta
và chỉ khi nào nó có khả năng phát triển cuộc sống của chúng ta" [6; 23].
Truyền thống của một cộng đồng dân tộc bao gồm những đức tính,
thói quen, những phong tục tập quán xã hội của các thế hệ nối tiếp nhau, nó
mang các đặc trưng cộng đồng, bình ổn, lưu truyền. “Nói đến truyền thống
là nói đến phức hợp những tư tưởng, tình cảm, tập quán, thói quen, những
phong tục, lối sống, cách ứng xử, ý chí... của một cộng đồng người đã hình
thành trong lịch sử, đã trở nên ổn định và được truyền từ thế hệ này sang thế
hệ khác” [6; 16-19].
Dưới góc độ khoa học, truyền thống được hiểu theo hai nghĩa. Nghĩa
thứ nhất, truyền thống đó là những giá trị tốt đẹp, được lưu truyền từ đời này
qua đời khác, nó đứng vững được trong thời gian và có thể đương đầu với
những biến động của lịch sử. Hơn nữa, những giá trị ấy có khả năng tạo ra sức
mạnh, sản sinh ra các giá trị mới, đem lại lợi ích cho con người.
Tuy nhiên, trong đó cũng có những cái mà chúng ta vẫn gọi là "truyền
thống" nhưng không đem lại lợi ích cho con người, nhiều khi nó kìm hãm sự
phát triển đây là nghĩa thứ hai, nghĩa tiêu cực của phạm trù này. Hiểu theo
nghĩa thứ nhất, truyền thống trở thành một bộ phận thiết yếu của đời sống con

xử, một thái độ tổng quát của con người đối với vũ trụ, thiên nhiên và xã hội,
là cái vai trò của con người trong vũ trụ đó, với một hệ thống những chuẩn


22
mực, những giá trị, những biểu tượng, những quan niệm... tạo nên phong cách
diễn tả tri thức và nghệ thuật của con người.
Một khái niệm khác: “Nền văn hóa được truyền lại được gọi là truyền
thống văn hóa. Như vậy, nó phản ánh được những thành tựu con người, tích
tập được trong quá trình tìm hiểu, thực hiện. Và truyền bá ý nghĩa sâu lắng
nhất của cuộc sống. Đó chính là truyền thống theo nghĩa hài hòa của nó như
là một hiện thân của trí tuệ” [74; 35].
Văn hoá là một hệ thống hữu cơ những giá trị vật chất và tinh thần do
con người, loài người sáng tạo, tích luỹ trong suốt quá trình hoạt động thực
tiễn trong suốt quá trình lịch sử của mình. Con người là sản phẩm cao nhất
của tự nhiên và văn hoá là sản phẩm đặc sắc nhất của con người. Có thể nói
văn hóa là sự hoá thân của đời sống, nó thấm vào mọi lĩch vực của hoạt động
con người, nó xuyên suốt cơ thể xã hội, nó biểu hiện trình độ người, trình độ
xã hội, văn minh quốc gia, văn minh nhân loại.
Trong việc xây dựng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, việc giữ gìn,
phát triển nền văn hoá truyền thống Việt Nam là một yêu cầu cấp thiết. Thực
tế cũng cho thấy rằng, truyền thống văn hoá loài người, cũng như truyền
thống văn hoá Việt Nam có cả truyền thống tốt, tiến bộ, có cả truyền thống
xấu, lạc hậu. Nói đến kế thừa truyền thống, chúng ta thường nghĩ ngay đến kế
thừa những nét tinh hoa của truyền thống. Trong ứng xử và quan hệ xã hội,
chúng ta thấy ở bất cứ dân tộc nào, miền nào trên đất nước ta cũng có những
tinh hoa đáng giữ gìn như: Truyền thống yêu nước, đánh giặc ngoại xâm,
truyền thống đại đoàn kết dân tộc, truyền thống hiếu khách, yêu quê hương
đất nước...
Như vậy, các tác giả đã khái quát những đặc điểm cơ bản của văn hoá

Như vậy, tính ổn định, tính giá trị, tính lưu truyền đã tạo nên dáng vẻ
riêng của văn hoá Việt Nam. Trong những cuộc đụng đầu lịch sử với kẻ thù,
dân tộc ta đã tìm thấy sức mạnh vĩ đại trong những giá trị văn hoá truyền