ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
----------------------

NGUYỄN MẠNH HÙNG

NÂNG CAO NĂNG LỰC BIÊN TẬP VIÊN
CỦA NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
----------------------

NGUYỄN MẠNH HÙNG

NÂNG CAO NĂNG LỰC BIÊN TẬP VIÊN
CỦA NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60340410

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. Đỗ Thị Hải Hà

HÀ NỘI – 2015

PHẦN MỞ ĐẦU ................................................................................................ 9
1.Tính cấp thiết của đề tài............................................................................... 9
2. Mục tiêu nghiên cứu ................................................................................. 11
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................... 11
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................. 12
5. Ý nghĩa khoa học của luận văn ................................................................. 12
6. Kết cấu luận văn ....................................................................................... 12
Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG
LỰC BIÊN TẬP VIÊN NHÀ XUẤT BẢN ............................................................13
1.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu .......................................................................13
1.2. Cơ sở lý luận về năng lực biên tập viên NXB...............................................16
1.2.1.Biên tập viên NXB .................................................................................16
1.2.2. Năng lực biên tập viên NXB .......................................................... 21
1.2.3. Tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực biên tập viên .................34
1.3. Kinh nghiệm và bài học rút ra của một số NXB nước ngoài về nâng cao
năng lực biên tập viên trong hoạt động xuất bản ........................................... 35
Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................................................... 38
2.1. Khung logic nghiên cứu......................................................................... 38
2.2. Địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu........................................... 39
2.3. Quy trình nghiên cứu ............................................................................. 39
2.4. Phương pháp thu thập số liệu ................................................................. 40

3


2.4.1. Nguồn thông tin thứ cấp................................................................ 40
2.4.2. Nguồn thông tin sơ cấp ................................................................. 40
2.5. Xử lý số liệu .......................................................................................... 42
Chương 3: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG NĂNG LỰC BIÊN TẬP VIÊN CỦA
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA ................................................... 43

4.1.1. Bối cảnh phát triển của lĩnh vực xuất bản sách lý luận chính trị trong
những năm tới........................................................................................................................72
4.1.2. Dự báo nhu cầu về nhân lực của NXB Chính trị quốc gia năm
2020 ....................................................................................................... 74
4.2. Phương hướng nâng cao năng lực biên tập viên của NXB
Chính trị quốc gia đến năm 2020 ..................................................................................76
4.3. Một số giải pháp nâng cao năng lực biên tập viên của NXB
Chính trị quốc gia đến năm 2020 .................................................................................79
4.3.1. Cơ cấu lại nhân lực của NXB Chính trị quốc gia .............................. 79
4.3.2. Đổi mới công tác tuyển dụng và sử dụng ........................................... 79
4.3.3. Đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nhân lực .......... 83
4.3.4. Hoàn thiện công tác đánh giá, bổ nhiệm, quy hoạch cán bộ....... 86
4.3.5. Các giải pháp khác...............................................................................89
4.4. Điều kiện để thực hiện các giải pháp ..................................................... 90
KẾT LUẬN ...................................................................................................... 91
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 92
PHỤ LỤC ........................................................................................................ 95

5


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT

Ký hiệu

Nguyên nghĩa

1



Tên bảng/biểu

Trang

1

Bảng 1.1

Bảng tiêu chí đánh giá năng lực BTV NXB Chính trị quốc
gia

29

2

Bảng 3.1

Kết quả hoạt động xuất bản giai đoạn từ năm 2011-2014

50

3

Bảng 3.2

Doanh thu hoạt động SXKD xuất bản giai đoạn 2011-2014

51


Bảng 3.8

Khoảng cách về kiến thức của BTV NXB Chính trị quốc gia

59

10

Bảng 3.9

Khoảng cách về kỹ năng của BTV NXB Chính trị quốc gia

61

11

Bảng 3.10

Khoảng cách về thái độ của BTV NXB Chính trị quốc gia

62

12

Bảng 3.11

Số lượng đề tài đăng ký và đề tài đã xuất bản giai đoạn
2011-2014 tại NXB Chính trị quốc gia

65

Tên hình vẽ

Trang

1

Hình 3.1

Sơ đồ tổ chức bộ máy của NXB Chính trị quốc gia

47

2

Hình 3.2

Số lượng sách xuất bản của NXB Chính trị quốc gia giai
đoạn 2011-2014

50

3

Hình 3.3

Doanh thu hoạt động xuất bản của NXB Chính trị quốc
gia giai đoạn 2011-2014

8


9


trị, lý luận và pháp luật, phục vụ sự nghiệp đổi mới và hai nhiệm vụ chiến lược
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Trải qua quá trình hình thành và phát triển, NXB Chính trị quốc gia luôn nêu
cao tinh thần trách nhiệm, hoàn thành xuất sắc chức năng, nhiệm vụ được giao,
số lượng và chất lượng các xuất phẩm xuất bản ngày càng tăng. Để có được
thành tích như ngày hôm nay là nhờ sự phấn đấu nỗ lực của tập thể cán bộ, công
nhân NXB, trong đó có đội ngũ những người làm công tác biên tập sách lý luận,
chính trị, pháp luật không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ để trở
thành nhịp cầu nối quan trọng đưa đến bạn đọc những tác phẩm có giá trị.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành công đã đạt được trong thời gian qua, đứng
trước xu thế hội nhập khu vực và hội nhập quốc tế, hoạt động biên tập xuất bản sách
lý luận chính trị của NXB Chính trị quốc gia còn nhiều tồn tại, bất cập, chưa thích
ứng kịp thời, chưa thật sự phù hợp với cơ chế thị trường và yêu cầu của xã hội. Một
trong những nguyên nhân của tính trạng trên là do năng lực cảu đội ngũ những
người làm công tác biên tập, xuất bản sách lý luận chính trị còn chưa thực sự đáp
ứng yêu cầu về chuyên môn, bản lĩnh chính trị và ý thức trách nhiệm đối với nghề
nghiệp.
Mặt khác, NXB Chính trị quốc gia là đơn vị sự nghiệp họat động theo Nghị
định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/04/2006 của Chính phủ. Theo đó thì các đơn vị
sự nghiệp có thu như: Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia - Sự thật, Nhà xuất bản
Tư Pháp, Nhà xuất bản Thống kê,… được quyền tự chủ thực hiện các hoạt động
sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trong chức năng và nhiệm vụ được giao. Vì vậy, tại
các nhà xuất bản này, hiện nay đang thực hiện song song hai nhiệm vụ là:
+ Thực hiện việc xuất bản các ấn phẩm mà Nhà nước giao cho.
+ Thực hiện xuất bản, in ấn các ấn phẩm phù hợp với quy định của pháp
luật mà đơn vị tự tổ chức để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
Điều này có nghĩa là, các NXB trong đó có NXB Chính trị quốc gia – Sự

những điểm mạnh, những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế.
- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa năng lực BTV của NXB
Chính trị quốc gia đến năm 2020.
11


4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: năng lực BTV của NXB.
- Phạm vi nội dung nghiên cứu: Trong phạm vi luận văn này tác giả nghiên
cứu về năng lực BTV của NXB bao gồm: kiến thức, kỹ năng và thái độ làm việc.
- Về không gian: NXB Chính trị quốc gia – Sự thật
- Về thời gian: phân tích số liệu thứ cấp về thực trạng chất lượng nhân lực
của giai đoạn 2011-2014, số liệu sơ cấp thu thập được vào tháng 12 năm 2014 và
khuyến nghị giải pháp đến năm 2020.
5. Ý nghĩa khoa học của luận văn
- Ý nghĩa khoa học: Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về nội dung
năng lực của đội ngũ nhân lực làm công tác biên tập nói chung và BTV của NXB
Chính trị quốc gia nói riêng
- Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn đặt ra mục tiêu nhằm nâng cao hơn nữa năng
lực của đội ngũ BTV của NXB Chính trị quốc gia góp phần tạo sự chuyển biến
rõ rệt trong việc nâng cao hơn nữa hiệu quả kinh tế của hoạt động xuất bản trong
điều kiện các đơn vị sự nghiệp ngày cang được mở rộng quyền tự chủ về tài
chính.
6. Kết cấu luận văn:
Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài gồm có 4 chương:
Chương 1: Một số vần đề lý luận và thực tiễn về năng lực biên tập viên Nhà
xuất bản Chính trị quốc gia
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu luận văn.
Chương 3: Thực trạng năng lực biên tập viên của Nhà xuất bản Chính trị quốc
gia – Sự thật

Đề tài của TS. Lê Minh Nghĩa năm về “Nâng cao chất lượng xuất bản sách
lý luận chính trị dùng trong các Trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện trong
giai đoạn hiện nay” lại chủ yếu tập trung vào việc phản ánh chất lượng của các
xuất bản phẩm phục vụ một nhóm bạn đọc cụ thể đó là các sách lý luận chính trị
dùng trong các Trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện tại các tỉnh, thành trong
cả nước. Đề tài cũng đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng công tác biên tập,
in, phát hành các sách lý luận chính trị nhằm phục vụ tốt hơn nữa yêu cầu vể tài
liệu dùng trong các trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện.
15


Tuy nhiên, do các đề tài trên chưa đề cập trực tiếp tới những giải pháp nhằm
nâng cao chất lượng đội ngũ những người làm công tác biên tập, xuất bản sách lý
luận, chính trị, pháp luật tại NXB Chính trị quốc gia. Mặt khác, trong giai đoạn
phát triển kinh tế - xã hội gần đây đã có nhiều thay đổi, điều đó đòi hỏi phải có
những nghiên cứu mới, những giải pháp mới nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng
nhân lực trong hoạt động xuất bản của NXB.
1.2. Cơ sở lý luận về năng lực biên tập viên nhà xuất bản
1.2.1. Biên tập viên nhà xuất bản
1.2.1.1. Khái niệm và đặc điểm
a. Khái niệm
- Khái niệm biên tập
Biên tập theo lý luận xuất bản làm một khâu, một công đoạn trong dây
chuyền sản xuất, phân phối và tiêu dung xuất bản phẩm. Biên tập là một quá
trình sản xuất tinh thần nhằm tổ chức sản xuất, khai thác lựa chọn những tác
phẩm, tài liệu phục vụ cho nhu cầu truyền thông, là đánh giá, tu chỉnh, nâng cao
chất lượng những sản phẩm ấy để cung cấp cho đông đảo quần chúng những sản
phẩm có giá trị văn hóa – xã hội cao, phù hợp với nhu cầu, thị hiếu của họ và
yêu cầu phát triển lành mạnh của xã hội.
Biên tập chỉ là một khâu trong quy trình xuất bản một tác phẩm, bản thân

sửa để có sản phẩm.
b.Đặc điểm năng lực biên tập viên của nhà xuất bản
- Trình độ nghiệp vụ, năng lực hoạt động xã hội và khả năng tổ chức cao
Đặc điểm dễ nhận thấy là biên tập sách nói chung và BTV sách luận chính
trị, pháp luật phải có nghiệp vụ như trình độ văn hóa đại học trở lên, có trình độ
lý luận chính trị, nắm vững một ngoại ngữ, sử dụng thành thạo tin học…, còn
phải có năng lực nghiệp vụ thành thạo, năng lực hoạt động xã hội và năng lực tổ
chức tương đối cao.
Kỹ năng nghiệp vụ thành thạo chủ yếu thể hiện ở các khả năng thiết kế,
khai thác sản phẩm văn hóa, lựa chọn, đánh giá bản thảo và năng lực viết, gia
công thành thạo, có thể trình bày đạt đến kỹ xảo. Một người không thể tinh
17


thông tất cả các nghiệp vụ biên tập, nhưng phải cố gắng có khả năng đa dạng,
vừa có sở trường về một mặt nào đó, vừa có thể thích ứng với nhu cầu công tác ở
một lĩnh vực khác.
Khả năng giao tiếp với người khác, tạo dựng được quan hệ và tổ chức, điều
hòa được các mối quan hệ đó, chính là sự thể hiện năng lực hoạt động xã hội và
năng lực tổ chức của một biên tập viên.
- Lượng tri thức đa dạng và sâu sắc
Biên tập viên sách là người có phông kiến thức rộng. Bởi lẽ họ phải đối mặt
với các loại bản thảo rất đa dạng về các lĩnh vực khoa học khác nhau và trong
mỗi lĩnh vực đó lại có nhiều chuyên ngành hẹp hơn nữa, cùng với đó là tác giả và
độc giả rất khác nhau. Vì vậy, phông văn hóa rộng lớn, tri thức văn hóa khoa học
phong phú và sở thích văn hóa đa dạng là đặc điểm nổi bật của biên tập viên từ
đó mới có thể thực hiện được nghiệp vụ của mình. Mặt khác, họ lại cần phải tự
trang bị cho mình những tri thức chuyên sâu trong hệ thống tri thức rộng lớn,
nắm vững và am hiểu sâu sắc tri thức chuyên môn trong phạm vi mà mình đảm
nhiệm. Các thành tố cơ bản tạo thành kiến thức của biên tập viên xuất bản sách

Hai là: biên tập viên là người làm nghề mang tính xã hội rộng lớn, phải tuân
thủ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp mà mọi người làm nghề mang tính xã hội
đều phải tuân thủ.
Ba là: đặt lợi ích xã hội lên trên hết là ý nghĩa chính của hoạt động xuất bản
vì thế biên tập viên phải thể hiện rõ trách nhiệm đối với xã hội và cộng đồng
thông qua việc tuân thủ đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước.
- Phẩm chất chính trị vững vàng
Biên tập viên sách lý luận chính trị, pháp luật là người có phẩm chất chính trị
vững vàng. Phẩm chất đó được phản ánh qua các yếu tố sau:
Một là: Hoạt động xuất bản không chỉ là một hoạt động kinh tế đơn thuần mà
nó còn là hoạt động mang tính chính trị - xã hội sâu sắc. Vì vậy yêu cầu phải có
một thế giới quan khoa học để nhận thức, phân tích và xử lý các vấn đề một cách
đúng đắn, khoa học là điều cần thiết đối với biên tập viên.
Hai là: Trong điều kiện hiện nay, biên tập xuất bản không phải là một nghề
hấp dẫn vì thu nhập không cao, công việc nặng nhọc. Chính vi thế, phải có lòng
yêu nghề, nhiệt tình với công tác biên tập xuất bản, say mê và tâm huyết với sự
19


nghiệp xuất bản, thực sự yêu mến công tác biên tập, hết sức chuyên tâm vào công
việc mới tồn tại và phát triển được trong nghề.
Ba là: Cần có tinh thần cống hiến, phục vụ độc giả, coi đó là trách nhiệm xã
hội của mình phải thực hiện tốt nhất. Một sản phẩm tinh thần ra đời được công
chúng hoan nghênh, tìm đọc, tác động đến ý thức và tinh thần của các thành viên
trong xã hội, điều đó có nghĩa là đã thể hiện tinh thần thái độ phục vụ quần
chúng nhân dân.
1.2.1.2. Phân loại biên tập viên:
Trong hoạt động thông tin, truyền thông, văn học nghệ thuật từ trước đến nay
không thể thiếu vai trò của những BTV. BTV hoạt động trong nhiều lĩnh vực
khác nhau và được chia thành những loại sau:

- BTV sách thiếu nhi...
Về mặt tổng thể, các loại hình BTV đều phải đáp ứng một số tiêu chí chung.
Tuy nhiên, mỗi loại sản phẩm biên tập khác nhau về đề tài, thể loại lại đòi hỏi
BTV có những tiêu chí đánh giá riêng phù hợp với đặc thù của từng loại hình
biên tập.
1.2.2. Năng lực biên tập viên nhà xuất bản
1.2.2.1. Khái niệm năng lực biên tập viên nhà xuất bản
Năng lực của biên tập viên là tập hợp các yếu tố kiến thức, kỹ năng, hành vi,
thái độ và tiềm năng phát triển tồn tại trong mỗi cá nhân biên tâp viên và việc vận
dung những yếu tố đó vào công tác biên tập nhằm nâng cao hơn nữa giá trị về nội
dung, hình thức và hiệu quả kinh tế của các xuất bản phẩm mà họ biên tập.
Khi nói đến năng lực của đội ngũ cán bộ biên tập tức là nói đến trình độ
kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ, thái độ với tư cách là một hệ thống
các yêu tố đan xen, gắn kết, bổ trợ lẫn nhau tạo thành trí tuệ của người làm công
tác biên tập. Các yếu tố đó được hình thành quan quá trình học tập, nghiên cứu,
trau dồi, đúc rút kinh nhiệm qua thời. Chất lượng nguồn nhân lực biên tập phản
ánh trình độ kiến thức, kỹ năng và thái độ của họ. Lượng tri thức, trí tuệ cao hay
thấp trong sản phẩm xuất bản không chỉ phụ thuộc vào tác giả mà còn phụ thuộc
vào năng lực của những người làm biên tập. Mặt khác, việc vận dụng kiến thức,
kỹ năng vào thực tế công tác biên tập một cách chủ động và sáng tạo cũng được
xem là yếu tố có ảnh hưởng lớn chất lượng của các xuất bản phẩm. Hiện nay,
21


trong nền kinh tế thị trường, các NXB sách lý luận chính trị, pháp luật muốn tăng
khả năng xuất bản và phát hành của mình phải hết sức coi trọng việc nâng cao
năng lực BTV từ đó có thể đáp ứng yêu cầu của hoạt động xuất bản trong tình
hình mới.
1.2.2.2. Nội dung của việc nâng cao năng lực biên tập viên
Nội dung của việc nâng cao năng lực BTV bao gồm những điểm sau:

đặt ra hay không. Làm tốt việc xây dựng đề tài là tiền đề vững chắc cho công
việc tiếp theo của cán bộ biên tập. Cán bộ biên tập còn có trách nhiệm xây dựng
kế hoạch chung cho cả ban biên tập và xây dựng kế hoạch dài hạn để bảo đảm
cho quá trình sản xuất và phát triển của nhà xuất bản được ổn định và bền vững.
Ngoài ra, kỹ năng về ngôn ngữ, giao tiếp, trình bày và thuyết phục cũng có
vai trò quan trọng, nó giúp cho BTV có thể sử dụng từ ngữ một cách sáng tạo
trong quá trình biên tập.
- Nội dung của nâng cao năng lực BTV còn là việc nâng cao thái độ đối với
nghề nghiệp, nó bao gồm nâng cao tinh thần trách nhiệm và đạo đức nghề
nghiệp. Đó là việc bảo đảm tính chính xác của thông tin, thực hiện đầy đủ các
bước trong quy trình biên tập nhằm tránh những sai sót về nội dung.
- Nội dung của nâng cao năng lực BTV NXB còn là việc chú trọng hơn nữa
tới chính sách đãi ngộ. Chính sách đãi ngộ nhằm thỏa mãn đầy đủ các nhu cầu
của người lao động. Chính sách đãi ngộ là công cụ nhạy bén giúp lãnh đạo đơn vị
có thể quản lý được người lao động, tạo điều kiện tốt nhất về công việc cũng như
môi trường làm việc giúp BTV hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, tạo động lực,
kích thích phát huy toàn diện năng lực, trí tuệ của BTV. Mặt khác chính sách đãi
ngộ có liên quan mật thiết với công tác tuyển dụng, sử dụng, đào tạo phát triển và
đánh giá thành tích của BTV. Việc sắp xếp công việc phù hợp với khả năng và
trình độ của BTV hay tạo điều kiện chi BTV được học tập nâng cao trình độ
chuyên môn chính là những hoạt động đãi ngọ đối với đội ngũ này. Trong bất kỳ
một NXB nào thì đội ngũ BTV có trình độ cũng là điều kiện cần thiết. Tuy nhiên,
BTV có trình độ chuyên môn, tay nghề cao không có nghĩa là họ sẽ làm việc tốt,
gắn bó với công việc, sẽ tận tâm trong công việc và từng cá thể tốt không có
nghĩa là hoạt động của NXB chắc chắn sẽ tốt. Vì vậy, để phát huy mọi tiềm năng,
năng lực ở mỗi cá nhân BTV thì đãi ngộ về mặt vật chất và tinh thần là cách giải
23