BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
---------------***-------------
NGUYỄN THÀNH ĐÔNG
ĐÁNH GIÁ SINH TRƯỞNG, NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG VÀ
NHIỄM BỆNH VIRUS TRÊN ĐỒNG RUỘNG CỦA CÁC TỔ HỢP
LAI CÀ CHUA CÓ TRIỂN VỌNG TRONG VỤ XUÂN HÈ VÀ
THU ĐÔNG TẠI GIA LỘC - HẢI DƯƠNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ NÔNG NGHIỆP
Chuyên ngành: TRỒNG TRỌT
Mã số: 60.62.01
Người người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Hồng Minh
HÀ NỘI 2012
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng:
1. Đây là công trình nghiên cứu khoa học do tôi thực hiện trong 2 vụ:
Xuân Hè và Thu Đông năm 2011, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS.
Nguyễn Hồng Minh.
2. Số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong luận văn là trung thực
và chưa từng được sử dụng để bảo vệ bất kỳ một học vị nào ở trong và ngoài
nước.
3. Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và
các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc.
Tác giả luận văn
MỤC LỤC
Lời cam đoan
i
Lời cảm ơn
ii
Mục lục
iii
Danh mục các chữ viết tắt
vi
Danh mục bảng
vii
Danh mục đồ thị
ix
1
MỞ ĐẦU
1
2.1
Nguồn gốc, phân bố của cây cà chua và phân loại cà chua
5
2.2
Đặc điểm thực vật học của cây cà chua
10
2.3
Yêu cầu của cây đối với điều kiện ngoại cảnh
11
2.4
Yêu cầu về chất lượng của một giống cà chua chế biến
18
2.5
Tình hình sản xuất và nghiên cứu cà chua trên thế giơi
19
53
3.4
Phương pháp bố trí thí nghiệm:
53
3.5
Các biện pháp kỹ thuật trồng trọt
53
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
iii
3.6
Các chỉ tiêu theo dõi (cho cả hai thí nghiệm)
55
3.7
Cách trắc quan và thu thập số liệu
59
4.2
60
Một số đặc điểm về cấu trúc cây của các tổ hợp lai cà chua ở vụ
Xuân Hè và Thu Đông.
4.1.3
60
72
Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp lai
trong vụ Xuân Hè và Thu Đông 2011.
75
4.2.1
Tỷ lệ đậu quả
76
4.2.2
Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp lai cà
chua vụ Xuân Hè và Thu Đông 2011.
4.3
89
4.3.5
Số hạt trên quả:
90
4.3.6
Độ chắc của quả
90
4.4
Một số chỉ tiêu về phẩm chất quả của các tổ hợp lai ở vụ Xuân
Hè và Thu Đông 2011
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
93
iv
4.4.1
Độ dày thịt quả
93
97
4.5.2
Tình hình nhiễm một số bệnh hại khác của các tổ hợp lai cà chua 101
4.6
Tổ hợp lai cà chua triển vọng
104
5
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
106
5.1
Kết luận
106
5.2
Đề nghị
106
THL
: Tổ hợp lai
NS
: Năng suất
TB
: Trung bình
KLTB
: Khối lượng trung bình
NSCT
: Năng suất cá thể
TGST
: Thời gian sinh trưởng
KN
: Không nhiễm
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
Sản suất cà chua tại một số tỉnh năm 2009 ......................................... 42
4.1
Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của các tổ hợp lai cà chua
vụ xuân hè 2011 ................................................................................... 62
4.2
Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của các tổ hợp lai cà chua
vụ thu đông 2011.................................................................................. 63
4.3
Một số đặc điểm về cấu trúc cây của các tổ hợp lai cà chua vụ
Xuân Hè 2011....................................................................................... 71
4.4
Một số đặc điểm về cấu trúc cây của các tổ hợp lai cà chua vụ
Thu Đông 2011..................................................................................... 72
4.5
Một số đặc điểm hình thái, đặc điểm ra hoa của các tổ hợp lai cà
chua vụ Xuân Hè 2011 ......................................................................... 74
4.6
Một số đặc điểm hình thái, đặc điểm ra hoa của các tổ hợp lai cà
vụ Xuân Hè 2011 (đơn vị tính %)...................................................... 100
4.16 Tình hình nhiễm virus trên đồng ruộng của các tổ hợp lai cà chua
vụ Thu Đông 2011 (đơn vị tính %).................................................... 101
4.17 Tình hình nhiễm một số bệnh hại khác trên đồng ruộng của các tổ
hợp lai cà chua vụ Xuân Hè 2011 ...................................................... 103
4.18 Tình hình nhiễm một số bệnh hại khác trên đồng ruộng của các tổ
hợp lai cà chua vụ Thu Đông 2011 .................................................... 104
4.19 Đặc điểm của các tổ hợp lai cà chua triển vọng ở hai vụ Xuân Hè
và Thu Đông 2011.............................................................................. 105
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
viii
DANH MỤC ĐỒ THỊ
Biểu đồ 4.1: So sánh tỷ lệ đậu quả của các tổ hợp lai trong vụ xuân hè
và thu đông 2011
79
Biểu đồ 4.2: So sánh năng suất thực thu của các tổ hợp lai trong vụ xuân
hè và thu đông 2011
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
86
ix
1
từng vụ trồng, lượng giống được cung cấp chủ yếu là nhập khẩu từ nước
ngoài, sản phẩm sản xuất ra chủ yếu tập trung ở chính vụ (Vụ đông xuân)
khoảng 70%, nửa thời gian còn lại trong năm (Tháng 5-10) thường bị thiếu cà
chua. Đầu tư cho sản xuất cà chua còn thấp, chưa có quy trình canh tác thích
hợp cho từng mùa vụ và các giống khác nhau. Sản xuất còn mang tính nhỏ lẻ
manh mún, chưa có sản phẩm hàng hoá lớn cho chế biến công nghiệp. Quá
trình canh tác, thu hái hoàn toàn thủ công. Mặc dù vậy, sản xuất cà chua ở
Việt nam có nhiều thuận lợi do có quỹ đất lớn, thời tiết phù hợp, nguồn lao
động dồi dào, người nông dân có kinh nghiệm, cần cù trong lao động nên nó
là loại rau quả chủ lực được nhà nước ta xếp vào nhóm cây ưu tiên phát triển.
Cây cà chua Xuân Hè và Thu Đông là rau trái vụ đang rất được ưa
chuộng và đem lại giá trị kinh tế cao. Nó không những giải quyết được vấn đề
khan hiếm rau giáp vụ mà còn cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy chế
biến cà chua được hoạt động liên tục, tránh hiện tượng nhà máy đang hoạt
động lại bị gián đoạn vì không có nguyên liệu trong khi thị trường trong và
ngoài nước đang có nhu cầu tiêu dùng cà chua rất lớn.
Phần lớn diện tích sản xuất cà chua ở nước ta hiện nay vẫn tập trung ở
các tỉnh đồng bằng Sông Hồng, Trung du Bắc bộ và vùng cao nguyên Đà Lạt.
Ở miền Bắc, phần lớn cà chua được sản xuất trong vụ đông, trồng luân canh
trên đất 2 vụ lúa từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau, do đó dẫn đến tình trạng dư
thừa cà chua trên thị trường trong thời điểm chính vụ. Ngược lại, trong các
tháng 6,7,8,9 là những tháng khó khăn cho sản xuất cà chua ở miền Bắc nên
sản lượng cà chua rất thấp, giá cả tăng và phải nhập quả tươi từ Trung Quốc.
Chính vì thế, việc tìm ra các giống cà chua có khả năng sinh trưởng tốt, năng
suất cao, thích nghi, chống chịu tốt với các điều kiện bất thuận của môi
trường (như chịu nóng, chịu các loại sâu bệnh) và đồng thời để đa dạng hoá
sản phẩm, thích hợp với từng vùng sinh thái khác nhau, đáp ứng nhu cầu thích
1.4. Giới hạn của đề tài
Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu về các đặc điểm nông học, khả năng sinh
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
3
trưởng phát triển, khả năng chống chịu, khả năng cho năng suất và đặc điểm
cấu trúc, hình thái và phẩm chất quả của các tổ hợp lai cà chua mới.
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
4
2.TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. Nguồn gốc, phân bố của cây cà chua và phân loại cà chua
2.1.1. Nguồn gốc của cây cà chua
Theo nhiều tài liệu nghiên cứu và trích dẫn của các tác giả: De
Candolle (1984) [60], Muller (1940) Luckwill (1943) [77] và Mai Thị Phương
Anh và CTV (1996) [2]... thì cho rằng cà chua trồng hiện nay có nguồn gốc từ
Peru, Ecuador, Bolivia... dọc theo bờ biển Thái Bình Dương, từ quần đảo
Galanpogos tới Chi Lê. Ngoài ra, cà chua còn có nguồn gốc ở quần đảo ấn
Độ, Philippin. Hiện nay, người ta tìm thấy ở các vùng núi thuộc Trung và
Nam Mỹ có rất nhiều cà chua dại và bán dại. Ở những vùng này cũng có rất
nhiều dạng cà chua trồng và được trồng phổ biến rất rộng rãi.
Năm 1544, Andrea Mattioli nhà dược liệu học người Italia mới đưa ra
những dẫn chứng xác đáng về sự tồn tại của cây cà chua trên thế giới và được
ông gọi là "pomidoro", sau đó được chuyển vào tiếng Italia với cái tên
"tomato". Người Pháp gọi cà chua là "pommedamour" (quả táo tình yêu). Ở
Lycopersicon Tourn. Chi này gồm nhiều loài, đều có nguồn gốc ở Nam Mỹ,
được phân loại theo nhiều tác giả: Mul1er (1940), Daskalov và Popov (1941),
Luckwill (1943), Lehmann (1953), Brezhnev (1955, 1964), Zhucopski (1964).
Nhưng cho đến nay, phân loại cà chua của Muller được sử dụng rộng rãi nhất
[2], [73]. Theo Muller, chi Lycopersicon Tourn được phân làm 2 chi phụ:
- Subgenus I: Eulycopersicon C.H. Mull: Quả thường không có lông,
màu đỏ hoặc đỏ vàng, hạt to, chùm hoa không có lá bao, là loài ăn được với
sắc tố carotene và là cây hàng năm. Trong nhóm này có:
1. Lycopersicon esculentum Mill. (Solanum lycopersicum L., Lycopersicon
galena Mill., Lycopersicum
Karst, Lycopersicum esculentum Bailey, var.
grandifolium Bailey, var. validum Bailey, var. vulgare Bailey và CS).
1a. Lycopersicon esculentum f. pyrifofme (Dun.) C. H. Mull (Solanum
pomiferum Cav., Lycopersicum esculentum var pyriforme Bailey và CS.
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
6
1b. Lycopersicon esculentum f. cerasifome (Dun.) A. Gray (Solanum
humboldtii, Solanum lycopersicum esculentum var. cerasifome L. và CS.
2.
Lycopersicon
pimpinellifolium,
pimpinellifolium
6. Lycopersicon glandulosum C.H. Mull.
Tất cả các thành viên của chi này đều thuộc cây hàng năm, có vòng đời
ngắn và có số lượng nhiễm sắc thể 2n = 24.
2.1.4 Giá trị dinh dưỡng và giá trị y học của cà chua.
Cà chua là loài rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, trong quả cà chua
chín chứa nhiều loại chất dinh dưỡng có giá trị cao như: Các dạng đường dễ
tiêu, chủ yếu là glucoza và fructoza; các loại vitamin cơ bản cần thiết cho con
người như vitamin A, B1, B2, B6,...
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
7
Mặt khác trong quả cà chua còn chứa một hàm lượng axit như oxalic,
malic, nicotinic, citric,... và nhiều chất khoáng như K, P, Na, Ca, Mg, S, Fe,...
là những chất có trong thành phần của máu và xương. Quả tươi còn góp phần
làm tăng bề mặt tiếp xúc giữa thức ăn và lông nhung trong ruột, qua đó giúp
cho quá trình tiêu hoá, hấp thụ thức ăn được dễ dàng.
Bên cạnh đó, cà chua còn rất có giá trị trong y học. Theo các nhà khoa
học thuộc Đại học Y khoa Jutendo Nhật Bản, cà chua có thể giúp bảo vệ
những người nghiện thuốc lá khỏi nguy cơ bị bệnh phổi. Đặc biệt lycopen
trong quả cà chua có tác động mạnh đến việc giảm sự phát triển nhiều loại
ung thư như ung thư tiền liệt tuyến, ung thư ruột kết, ung thư trực tràng và
nhồi máu cơ tim,...[9].
Bảng 2.1. Thành phần dinh dưỡng trong 100g cà chua
Nguyên tố hóa học
Thành phần
Vitamin + khoáng
Vitamin C
18 mg
Cholesterol
0g
Thiamin
0,05 mg
Xơ
0,6 g
Riboflavin
0,05 mg
Niacin
0,6 mg
Sắt
0,05 mg
Axit Folic
được dùng ở dạng ăn tươi chỉ 5 – 7%. Ở Mỹ (1997), tổng giá trị sản xuất 1 ha
cà chua cao hơn gấp 4 lần với lúa nước, 20 lần so với lúa mỳ (dẫn theo Tạ
Thu Cúc, 2000) [9].
Ở Việt Nam, mặc dù cà chua mới được trồng khoảng trên 100 năm nay
nhưng nó đã trở thành một loại rau phổ biến và được sử dụng rộng rãi, diện
tích trồng hàng năm biến động từ 12.000- 13.000 ha. Theo số liệu điều tra của
phòng nghiên cứu thị trường Viện nghiên cứu rau quả, sản xuất cà chua ở
Đồng bằng sông Hồng cho thu nhập bình quân 42,0 – 68,4 triệu đồng/ha/vụ
với mức lãi thuần 15 – 25 triệu đồng/ha, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa.
Theo TS. Đào Xuân Thảng (2004) [30], trong báo cáo tổng kết khoa
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
9
học kỹ thuật dự án KC06.DA10NN "Sản xuất thử nghiệm giống cà chua Lai
Số 1, C95, dưa chuột lai Sao Xanh 1, PC1 phục vụ chế biến xuất khẩu", cho
biết: Giống cà chua Lai Số 1, C95 được sản xuất thử tại huyện Hải Hậu, tỉnh
Nam Định cho thu nhập 35- 40 triệu đồng/ha, lãi thuần 15-20 triệu đồng.
2.2. Đặc điểm thực vật học của cây cà chua
Cà chua trồng là cây hàng năm, thân bụi, phân nhánh mạnh, có lớp lông
dày bao phủ, trên thân có nhiều đốt và có khả năng ra rễ bất định. Chiều cao
và số nhánh rất khác nhau phụ thuộc vào giống và điều kiện trồng trọt.
2.2.1 Rễ
Rễ cà chua thuộc hệ rễ chùm, trong điều kiện đồng ruộng, rễ cà chua có
thể phát triển rộng tới 1,3m và sâu tới 1m ( Thompson, 1927)[2]. Với khối
lượng rễ lớn như vậy, cà chua được xếp vào nhóm cây chịu hạn.
Khả năng tái sinh của hệ rễ mạnh, khi rễ chính bị đứt, rễ phụ phát triển
mạnh. Cây cà chua còn có khả năng ra rễ bất định, loại rễ này tập trung nhiều
nhất ở đoạn thân dưới 2 lá mầm. Loài cà chua trồng khi tạo hình, tỉa cành, lá hạn
dạng và màu sắc quả phụ thuộc vào từng giống. Ngoài ra, màu sắc quả chín
còn phụ thuộc vào điều kiện nhiệt độ, phụ thuộc vào hàm lượng caroten và
lycopen. Ở nhiệt độ 30oc trở lên, sự tổng hợp lycopen bị ức chế, trong khi đó
sự tổng hợp β caroten không mẫn cảm với tác động của nhiệt độ. Vì thế ở
mùa nóng cà chua có màu quả chín vàng hoặc đỏ vàng. Trọng lượng quả cà
chua dao động rất lớn từ 3-200g thậm chí 500g phụ thuộc vào giống. [2].
2.2.6. Hạt
Hạt cà chua quả nhỏ, trên bề mặt thường bao phủ một lớp lông nhung
mềm và mịn tùy thuộc vào giống, điều kiện thời tiết, đặc biệt là nhiệt độ có
ảnh hưởng rất lớn đến năng suất, chất lượng và màu sắc hạt. Nhiệt độ thấp
làm cho màu sắc hạt đen, tỉ lệ nảy mầm và năng suất thấp [2], [37].
2.3 Yêu cầu của cây đối với điều kiện ngoại cảnh
2.3.1. Yêu cầu về đất
Cà chua là loại cây trồng tương đối dễ tính có thể trồng được trên nhiều
loại đất khác nhau. Tuy nhiên nên sản xuất cà chua trên đất phù sa, hàm lượng
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
11
hữu cơ lớn hơn hoặc bằng 1,5%, nên chọn chân đất giàu mùn, tơi xốp, dễ
thoát nước, độ pH khoảng 5,5-7, tốt nhất là 6,0-6,2 [78].
2.3.2. Yêu cầu về nhiệt độ
Cà chua thuộc nhóm cây ưa ấm. Trong quá trình nảy mầm của hạt,
nhiệt độ thích hợp sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hạt nảy mầm nhanh, làm tăng
tỷ lệ mọc mầm, giúp cho cây con phát triển được dễ dàng. Nhiệt độ thích hợp
nhất cho nảy mầm là18,5-21oC (Wittwer 1960), còn Thompson (1974) lại cho
rằng nhiệt độ tối ưu là 26-32oC. Nhiệt độ quá cao sẽ làm chậm sự nảy mầm
của hạt, hạt dễ mất sức sống, mầm bị biến dạng [2]
Tác giả Tạ Thu Cúc lại cho rằng, cà chua chịu được nhiệt độ cao, rất
nhiệt độ (ngày/đêm) trên 30/24oC làm giảm kích thước hoa, trọng lượng
noãn và bao phấn. Nhiệt độ cao làm giảm số lượng hạt phấn, giảm sức sống
của hạt phấn và của noãn. Tỷ lệ đậu quả cao ở nhiệt độ tối ưu là 18-20oC.
Khi nhiệt độ ngày tối đa vượt 38oC trong vòng 5-9 ngày trước hoặc sau khi
hoa nở 1-3 ngày, nhiệt độ đêm tối thấp vượt 25-27oC trong vòng vài ngày
trước và sau khi nở hoa đều làm giảm sức sống hạt phấn, đó chính là
nguyên nhân làm giảm năng suất. Quả cà chua phát triển thuận lợi ở nhiệt
độ thấp, khi nhiệt độ trên 35oC ngăn cản sự phát triển của quả và làm giảm
kích thước quả rõ rệt [73].
Sự hình thành màu sắc quả cũng chịu ảnh hưởng lớn của nhiệt độ, bởi
quá trình sinh tổng hợp caroten rất mẫn cảm với nhiệt. Phạm vi nhiệt độ thích
hợp để phân huỷ chlorophyll là 14-15oC, để hình thành lycopen là 12-30oC và
hình thành caroten là 10-38oC. Do vậy, nhiệt độ tối ưu để hình thành sắc tố là
18-24oC. Quả có màu đỏ - da cam đậm ở 24-28oC do có sự hình thành lycopen
và caroten dễ dàng. Nhưng khi nhiệt độ ở 30-36oC quả có màu vàng là do
lycopen không được hình thành. Khi nhiệt độ lớn hơn 40oC quả giữ nguyên
màu xanh bởi vì cơ chế phân huỷ chlorophyll không hoạt động, caroten và
lycopen không được hình thành. Nhiệt độ cao trong quá trình phát triển của
quả cũng làm giảm quá trình hình thành pectin, là nguyên nhân làm cho quả
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
13
nhanh mềm hơn [73], [92]. Nhiệt độ và độ ẩm cao còn là nguyên nhân tạo
điều kiện thuận lợi cho một số bệnh phát triển. Bệnh héo rũ Fusarium phát
triển mạnh ở nhiệt độ đất 28oC, bệnh đốm nâu (Cladosporiumfulvum Cooke)
phát sinh ở điều kiện nhiệt độ 25-30oC và độ ẩm không khí 85-90%, bệnh
sương mai do nấm Phytophythora infestans phát sinh phát triển vào thời điểm
nhiệt độ thấp dưới 22oC, bệnh héo xanh vi khuẩn (Ralstonia solanacearum)
quả nhiều hơn trồng nơi thiếu ánh sáng.
2.3.4. Yêu cầu về ẩm độ
Cà chua có yêu cầu về nước ở các giai đoạn sinh trưởng rất khác nhau,
xu hướng ban đầu cần ít về sau cần nhiều. Độ ẩm đất 60-70% là phù hợp cho
cây trong giai đoạn sinh trưởng và 78-81% trong giai đoạn đậu quả, bắt đầu từ
thời kỳ lớn nhanh của quả [78]. Khi cây ra hoa là thời kỳ cần nhiều nước nhất.
Nếu ở thời kỳ này độ ẩm không đáp ứng, việc hình thành chùm hoa và tỷ lệ
đậu quả giảm.
Nhiều tài liệu cho thấy độ ẩm đất thích hợp cho cà chua là 60-65%
(Barehyi,1971) và độ ẩm không khí là 70-80%. Khi đất quá khô hay quá ẩm
đều ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển và năng suất của cà chua. Biểu hiện
của thiếu nước hay thừa nước đều làm cho cây bị héo. Khi ruộng bị ngập
nước, trong đất thiếu oxy, thừa khí cacbonic làm cho rễ cà chua bị ngộ độc
dẫn đến cây héo. Khi thiếu nước quả cà chua chậm lớn thường xảy ra hiện
tượng thối đáy quả, quả dễ bị rám do canxi bị giữ chặt ở các bộ phận già
không vận chuyển đến các bộ phận non.
Độ ẩm không khí quá cao (> 90%) dễ làm cho hạt phấn bị trương nứt,
hoa cà chua không thụ phấn được sẽ rụng (Tạ Thu Cúc, 1983). Tuy nhiên,
trong điều kiện gió khô cũng thường làm tăng tỷ lệ rụng hoa. Nhiệt độ đất và
không khí phụ thuộc rất lớn vào lượng mưa, đặc biệt là các thời điểm trái vụ,
mưa nhiều là yếu tố ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng phát triển của cây kể từ
khi gieo hạt đến khi thu hoạch.
2.3.5 Yêu cầu đối với các chất dinh dưỡng
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp ……………….
15
Copyright: Tài liệu đại học ©